логоFacebook  Twitter  YouTube  eMail

 лого

 

ВИСТИНАТА ЗА ПРАВОСЛАВИЕТО

 

Николај Берѓаев

 


 

  

Христијанскиот свет малку го познава православието. Ги знае само надворешните и, главно, негативните работи на Православната Црква, но не и внатрешните, духовни ризници. Православието било затворено, лишено од духот на прозелитизмот и не се откривало кон светот. Долго време православието го немало она светско значење, онаа актуелна улога во историјата, какви што имале католицизмот и протестантизмот. Тоа се држело по страна од страсната религиозна борба што се одвивала низа векови, и со векови живеело под закрила на големите империи (Византија, Русија) и ја чувало вечната вистина од дезинтегрирачките процеси на светската историја. За православието како религиозен тип карактеристично е што тоа не било доволно актуелизирано и пројавено спрема надвор, не било воинствено, но токму затоа небесната вистина на христијанското откровение во него најмалку се деформирала. Православието, всушност, е форма на христијанство најмалку искривено во својата суштина од страна на човековата историја. Во православната црква постоеле мигови на историски гревови, главно во врска со надворешната зависност од државата, но самото црковно учење, самиот внатрешен духовен пат не претрпеле промени.


Православната Црква, пред сe, е црква на преданието, за разлика од католичката, којашто е црква на авторитет, и протестантските цркви, коишто се цркви на лична вера. Православната црква немала една внатрешно-авторитетна организација и се држела цврсто со силата на внатрешното предание, а не со надворешен авторитет. Таа останувала најтесно поврзана со изворното христијанство од сите други форми на христијанство. Силата на внатрешното предание во црквата е сила на духовното искуство и наследениот духовен пат, сила на надличниот духове живот, во кој секое поколение излегува од сознанието на самодоволноста и на затвореноста и се приклучува кон духовниот живот на сите претходни поколенија сe до апостолите. Во преданието јас имам исто искуство и исто гледиште со апостол Павле, со мачениците, со светиите и со сиот христијански свет. Во преданието моето знаење е не само личното знаење, туку и надличното, и јас не живеам посебно, туку во телото Христово, во единствен духовен организам со сите мои браќа во Христа.

Православието, пред сe, е ортодоксен живот, а не ортодоксно учење. За него, оние што ја исповедаат лажната доктрина се помали еретици од оние што водат лажен духовен живот и што одат по лажен духовен пат. Православието не е толку доктрина, надворешна организација, надворешна форма на однесување, колку што е духовен живот, духовно искуство и духовен пат. Православието ја гледа суштината на христијанството во внатрешното духовно дејствување. Православието во најмала мера е нормативна форма на христијанството (во смисла на нормативно-рационалната логика и моралниот јуридизам) и во најголема мера е негова духовна форма. И таа духовност и тоа таинство на православието често претставувале извор на негова надворешна слабост. Надворешната слабост и недостиг на пројави, недостиг на надворешни активности и реализации, на сите им паѓала во очи, а неговиот духовен живот, пак, и неговите духовни ризници останувале сокриени и неизмерени. И тоа е карактеристично за духовниот тип на Истокот, за разлика од духовниот тип на Западот, кој секогаш е актуелен и секогаш се пројавува спрема надвор, но во таа активност често се истоштува себеси. Светоста во православниот свет, за разлика од светоста во католичкиот, не оставала зад себе книжевни дела, таа останувала сокриена. Тоа е уште една од причините зошто е тешко од надвор да се суди за духовниот живот на православието.

Православието немало свој схоластички век, тоа го живеело само патристичкиот век. Православната црква и ден-денес се потпира врз источните учители на Црквата. Западот тоа го смета како знак на заостанатост на православието, замирање на творечкиот живот во него. Но, на оваа констатација може да и се даде и друго толкување; во православието христијанството не било така рационализирано како што било на Запад во католицизмот, преку Аристотел и преку гледиштата на грчкиот интелектуализам. Доктрините во православието никогаш не примиле такво значење, и кон догмите не биле приковани задолжителни интелектуални богословски учења, туку тие главно се разбирале како мистични факти. Во богословското и во философското толкување на догмите имавме повеќе слобода. Во XIX век во Русија се развила православна творечка мисла и во неа се пројавила поголема слобода и духовен дар отколку во мислата во католицизмот и во протестантизмот.

На духовниот тип на православието му припаѓа првобитниот и неразрушлив онтологизам, кој претставува манифестација на православен живот, а потоа и на православна мисла. Христијанскиот Запад одел по патиштата на критичката мисла во која субјектот бил спротиставен на објектот и во која бил нарушен органскиот интегритет на мислењето и органската врска со животот. Западот е силен во сложеното развивање на своето мислење, на својата рефлексија и критика, на својот прецизиран интелектуализам. Но тука и дошло до прекин на врската на оној што спознава и што мисли, со прабитието и праживотот. Познанието се изведувало од животот, мислењето од битието. Познанието и мислењето не се одвивале во духовната целовитост на човекот, во органската поврзаност на сите негови сили. На оваа почва од страна на Западот се направени големи победи, но како резултат на тоа дошло до разложување на првичниот онтологизам на мислењето, мислењето не се нурнувало во длабочината на суштото. Оттука схоластичкиот интелектуализам, рационализам, емпиризам и крајниот идеализам на западната мисла. На почвата на православието, мислењето останувало онтолошко, придружено на битието, и тоа се манифестирало во сета нишка религиозно-философска и богословска мисла во XIX и XX век. На православието му се туѓи рационализмот и јуридичноста, туѓ му е секаков норматизам. Православната црква не може да се определи преку рационални поими, таа може да се разбере само од страна на оние што живеат во неа, од страна на оние што учествуваат во нејзиното духовно искуство. Мистичните типови христијанство не подлежат на никакво интелектуално дефинирање, и тие немаат јуридички и рационални белези. Вистинското православно богословие е духовно-опитно богословување. Православните речиси и немаат учебници по схоластика. Православието себеси се спознава како религија на Света Троица; не на апстрактен монотеизам, туку на конкретен тринитаризам. Во духовниот живот, во духовното искуство и на духовниот пат се манифестира животот на Света Троица. Православната литургија започнува со зборовите: „Благословено е Царството на Отецот, и Синот и Светиот Дух“. Сe доаѓа одозгора, од Светата Божествена Троичност, од височините на Суштиот, а не од човекот и од неговата душа. Според православната претстава, се одвива снисходење на самата Божествена Троичност, а не издигање на човекот. Во западното христијанство неспоредливо помалку е изразена Троичноста, тоа е повеќе христицентрично и антропоцентрично. Оваа разлика се забележува меѓу источната и западната патристика, од кои првата богословува од Божествената Троица, а втората – од човечката душа. Затоа Истокот, главно, ги открива тајните на тринитарната догма и на христолошката догма. Западот, пак, учи за благодатта и за слободата и за организацијата на црквата. На Запад постоеле поголемо богатство и разнообразност на мислата.
 

Православието е христијанство во кое најмногу се открива Светиот Дух. Православната црква затоа и не го прифатила filioque, бидејќи во него гледа субординарност во учењето за Светиот Дух. Природата на Светиот Дух најмалку се открива преку догмите и доктрините, но по своето дејствување Светиот Дух ни е поблизок од сe, Тој му е најиманентен на светот. Светиот Дух непосредно дејствува на тварниот свет и ја преобразува материјата. Оваа учење е поставено од големиот руски светител Серафим Саровски. Православието не само што сушптински е тринитарно, туку тоа ја гледа задачата на световниот живот во преобразувањето на Света Троица, и по суштина е пневматично. 

Јас сето време зборувам за длабочините на тајните на православието, а не за површинските збиднувања во него. Пневматолошката теологија, очекувањето на новото излевање на Светиот Дух во светот, најлесно никнува од почвата на православието. Тоа е значајна карактеристика на православието: тоа, од една страна, е повеќе конзервативно и традиционално од католицизмот и протестантизмот, но, од друга страна, во длабочината на православието секогаш владее големото очекување на религиозната новост во светот, излевањето на Светиот Дух, пројавувањето на Новиот Ерусалим. Речиси илјада години православието не се развивало во историјата; нему му бил туѓ еволуционизмот, но во него се крие можноста на религиозното творештво, којашто како да се чува за новата, уште неотпочната историска епоха. Ова се манифестирало во руските религиозни текови во XIX и XX век. Православието поостро го разграничува божествениот и природниот свет, Царството Божјо и царството на кесарот, и тука не ја признава можноста за аналогија, кон која често прибегнува католичката теологија. Божествената енергија дејствува скриено во човекот и во светот. За тварниот свет не може да се каже дека е божество, или дека е божествен, но не може да се каже ниту дека е вон-божествен. Бог и Божествениот живот не наликуваат на природниот свет и на природниот живот, тука не може да се постави аналогија. Бог е бесконечен, природниот живот е ограничен и конечен. Но божествената енергија се излева во природниот свет, дејствува врз него и го просветлува. Тоа, всушност, е православната слика за Светиот Дух. За православното сознание учењето на Тома Аквински за природниот свет, којшто е поставен наспроти натприродниот, претставува форма на секуларизација на светот.

Православието во принцип е пневматично, и во тоа е неговата своеобразност. Пневматичноста, всушност, е последователен, до крај доведен Тринитаризам. Благодатта не е посредник меѓу натприродното и природното, туку е дејство на Божествената енергија врз маетријалниот свет, присуство на Светиот Дух во светот. Имено, пневматизмот и го прави православието најнезавршена форма на христијанството, претставува превладување на новозаветните принципи над старозаветните. Како свој врв, православието ја разбира задачата на животот како стекнување на благодатта на Светиот Дух, како духовна преобразба на тварниот свет. И тоа поимање суштински е спротивно на поимањето во чиј центар е законот, поимање за кое божествениот свет и натприродниот свет се закон и норма за тварниот и природниот свет.



 

 

 

Николај Берѓаев

Превод: Д.М
Иконпис и фрескопис: Сестринството на манастирот „Св.Леонтиј“ , Водоча, Струмица- Р.Македонија

 

TVITer270

П.П. 2007-08-24 02:28:09

 

 



Поуки од Светите Отци

dobrotoljubie

Духовност

Септември 03, 2021
Default Image

Беседа за Успение на Пресвета Богородица oд Викарниот Епископ Јаков Стобиски

Беседа за Успение на Пресвета Богородица изречена од Викарниот Епископ Јаков Стобиски во манастирот Успение на Пресвета Богородица - Берово
Февруари 23, 2020
ih3387

Свети свештеномаченик Харалампиј

Секој човек со своето раѓање добива лично име по кое го препознаваат во текот на целиот живот. Името е наша сопствена карактеристика, но малкумина го знаат вистинското потекло на своето име и неговото вистинско значење. Секое православно име има своја суштина…

Живот во служба на Бога и на луѓето

Јан 29, 2020 Беседи 3202
3.angeli.so.truba
Неговите слова зрачат со силна нагласеност на светиклиментовиот образец и претставуваат…

Почитување на Пресветата Мајка Божја

Дек 09, 2019 Полезно и Потребно 3044
7.Vselenski.sobor
Таа е заштитничка и покров на христијанскиот род. Како Мајка на Синот Божји, таа има…

Свети Антониј Велики: Кој е ѓаволот и кога напаѓа...?

А кога ќе се всели Божјиот Дух, Он ги успокојува, им дава да го вкусуваат спокојот во…

Чудото на иконата „Брзопослушничка’’

„Пред братската трпеза на ѕидот од памти век е напишана иконата на Пресвета Богородица. Веродостојност отците принесуваа и претходно и ние сега така се однесуваме, согласно нивните мислења, за изобразување на таа икона во времето на Свети Неофит, основач на тој манастир. Според историско мерење на времето од  Свети Неофит дури до нас протече веќе не помалку од 840 години, затоа што Свети Неофит живеел во XI век.

Повеќе...

Наука и Култура

Јули 24, 2022
TViTer319

ТРКАЛЕЗНА МАСА ЗА ПОДАТОЦИТЕ ЗА Е-ТРГОВИЈАТА ВО НАШАТА ЗЕМЈА

Од АЕТМ велат дека со оваа тркалезна маса, Асоцијацијата за е-трговија на Македонија и Државниот завод за статистика иницираат соработка меѓу засегнатите институции и се вклучуваат во напорите за започнување на јавно-приватен дијалог помеѓу релевантните…
Јануари 27, 2022

Конгресот на САД ќе носи резолуција за славење на македонскиот јазик и наследство

Во Конгресот на САД е покрената резолуција за прогласување на септември 2022 за „Месец на македонското американско наследство“ и за славење на македонскиот јазик, историја и култура на македонските Американци и нивниот „неверојатен придонес“ за Соединетите…

„Анатомија на бумбарот” на Стефан Марковски

Дек 28, 2021 Литература 802
3.to.Naoganje.glava.sv.Jovan.Krstitel
Во романот, чие македонско издание е објавено од „Паблишер“, се дефинира енергична и…

Поезија од Стефан Марковски застапена во меѓународна антологија на шпански јазик

Окт 23, 2021 Литература 1375
3.to.Naoganje.glava.sv.Jovan.Krstitel
„Преминот на поетските гласови бара прекугранични и меѓугенерациски средби и точки на…

Познат научник тврди дека Бог постои

Сеп 28, 2021 Наука и Религија 8008
3.to.Naoganje.glava.sv.Jovan.Krstitel
Според него, оваа теорија би можела да го докаже постоењето на Бог. Изјавите ги разгориле…

Беседи

Отец Александар Шмеман: Воздвижение на Чесниот Крст

Отец Александар Шмеман: Воздвижение на Чесниот Крст

Тоа бил празникот на христијанското царство, кое се родило под закрилата на Крстот, во денот кога царот Константин го видел Крстот над кој пишувало:: „Со ова ќе победиш…” Тоа е...

Митрополит Струмички Наум: Воздвижение на Чесниот Крст (26.09.2022)

Митрополит Струмички Наум: Воздвижение на Чесниот Крст (26.09.2022)

Ако некое страдање (Крст) ни предизвикува очај наместо радост, тоа е знак дека треба да го смениме нашиот однос со Бог, односно знак дека нашиот однос со Бог сигурно е...

Беседа на г. Дамаскин, Митрополит на Додимотихо, Орестиада и Суфли

Беседа на г. Дамаскин, Митрополит на Додимотихо, Орестиада и Суфли

Како што видовте на Светата литургија, на двата јазика, сите заедно ја служевме оваа литургија без да постои прекин или пречка. Познато ми е за да дојдеме до овој момент,...

Митрополит Струмички Наум - Напразно потрошено време

Митрополит Струмички Наум - Напразно потрошено време

Што правиме ние? Најчесто, не се трудиме доволно да ги извршуваме нашите дневни обврски во послушание, свесно и согласно Божјите заповеди – во слава Негова и за добро на ближните,...

арх. Андреј (Конанос) - Јас имам нешто добро, а тој- не!

арх. Андреј (Конанос) - Јас имам нешто добро, а тој- не!

Непријателот веќе не го попречува духовниот живот, но настојува да го оскверни, а потоа и да го уништи тоа што е стекнато на тој пат. Тој ти всадува славољубие и...

Митрополит Струмички Наум – Рождество на Пресвета Богородица (2022)

Митрополит Струмички Наум – Рождество на Пресвета Богородица (2022)

Освен ова благодатно проникнување, проземање, друг начин на постоење и спасение за нас, христијаните, е невозможен, и незамислив. Ние не сме етичко тело, ние сме Тело Христово – еден со...

Митрополит Софрониј - ПРОПОВЕД ЗА РОЖДЕСТВО НА ПРЕСВЕТА БОГОРОДИЦА

Митрополит Софрониј - ПРОПОВЕД ЗА РОЖДЕСТВО НА ПРЕСВЕТА БОГОРОДИЦА

Во Ветената земја - Палестина, дадена на израилскиот народ од Бога, во планините на Галилеја се наоѓа градот Назарет. Во тоа време тој бил толку непознат и малку важен, што...

Св. Фотиј Велики - За Рождеството на нашата Пресвета Дева Богородица

Св. Фотиј Велики - За Рождеството на нашата Пресвета Дева Богородица

Девата се раѓа од неплодна утроба, но дури и да била плодна, рождеството пак би било чудесно. О, големо чудо! Штом времето на сеење поминало, тогаш жетвата дошла; штом огнот...

Митрополит Струмички Наум: Компатибилност на човечкиот со демонскиот разум (Архива)

Митрополит Струмички Наум: Компатибилност на човечкиот со демонскиот разум (Архива)

 Знаењето на умот е љубовното познание на Бог (како просветленост или обоженост), додека, пак, знаењето на разумот – само по себе е познание на практичниот опит во овоземните науки и...

« »