Одговори на современи проблеми

Спортот обично се поврзува со телото, и најчесто тоа се првите  асоцијации коишто се будат во врска со ова собитие: тренинзи, вежби, резултати, дисциплина, упорност...
Меѓутоа со оглед на тоа дека човекот не е само тело, ниту само душа, туку е заедница од овие две, плус дух, на спортот може да се гледа како на една дисциплина којашто помага (или учествува) во одржувањето на здравјето на севкупниот човек.
Ја отвараме оваа тема, за којашто ќе говориме од неколку можни аспекти, а во овој број на Премин ви го пренесуваме предавањето на еден монах Светогорец, којшто  како што вели самиот, чувствувам болка како поранешен спортист, а сега монах Светогорец за состојбата на спортот, за која што верувам дека сум виновен и јас во голем степен, затоа што не сум се молел доволно за луѓето коишто се поврзани со спортот. Затоа барам од сите вас прошка, а Бог вам да ви прости.

СПОРТОТ ОД ПОГЛЕД НА ЕДЕН СВЕТОГОРСКИ МОНАХ, ПОРАНЕШЕН СПОРТИСТ

(предавање пред Олимписката академија на Кипар)

 Му благодарам на Преблагиот Триеден Бог, на Пресветата Богородица, и на кипарските и Светогорските светители што ме удостојуваат денес да се наоѓам помеѓу избрани спортски челници, сите вас, коишто сте одговорни за спортското воспитување на младината која што бара да најде излез од безизлезите на современото општество, а обично не наоѓа ништо друго освен болка, самотија и збунетост.
 Му благодарам на Блаженејшиот Архиепископ на Кипар г. Хризостом и на Олимписката Академија на Кипар што ги дадоа благословот и дозволата да кажеме неколку збора за спортот од аспект на Православната Црква. Се надевам дека ќе се замислиме и ќе расчистиме одредени работи во врска со нашава тема.
 Да започнеме со приказната што ја читаме од книгата на еден современ теолог:
 "Еден ден еден светител застана пред нашата куќа. Мајка ми го виде во дворот како игра за да ги забавува децата. < О, ми рече, тоа е навистина е еден светител; можеш да одиш кај него, сине мој>.
 Светителот ја стави својата рака на моето рамо и ми рече: <Што мислиш да правиш, малечок мој? - Не знам. Што сакате да правам?
- Не, кажи ми ти што сакаш да правиш?
- О, ми се допаѓа да играм.
- Значи, сакаш да играш со Господа?
Не знаев што да одговорам.
- Гледаш, ако би можел да си играш со Господа, тоа би било најголемото нешто што некој некогаш го направил. Сите Го земаат премногу сериозно, та о прават смртно досаден... Играј со Бога, синко мој, Он е најдобриот другар за твоите игри". (Павле Евдокимов, "Молитвата на Источната Црква", стр. 20 - 21).

Ако се осврнеме и на животот на св. Серафим Саровски ќе видиме дека светителот имаше слабост кон децата и играше со нив, кога родителите ги испраќаа кај него во шумата за да го пронајдат таму скриениот св. Серафим Саровски.
И Христос рече: "Ако не се повратите и не станете како малите деца,нема да влезете во Царството Небесно".
Играта е спортот ()1 на децата. Христијанскиот живот е една игра, една атлетика Божја, согласно со она што го кажавме. Ако сакаме да бидеме вистински христијани и вистински спортисти (атлети), тогаш треба да играме во слобода преку послушноста кон Христа во Православната Црква.
Но, што е Црква? Црква е Богочовечки организам, Тело Христово, свет народ, народ Божји, царско свештенство. Црква е избавителот Христос, Мајката и пријателите на Избавителот.
Црквата како предвечен совет - волја Божја, постои отсекогаш. Нејзиниот историски роденден беше Педесетницата. Христос рече дека вратите на адот нема никогаш да ја совладаат. А тоа историски се оствари дури и во нашиве енови. Иако комунизмот сурово ја гонеше Црквата во Источна Европа последниве 80 години, сепак самиот беше поразен. Црквата, Телото на Распнатиот и Воскреснатиот Христос, функционира заради вселената, заради целиот свет. Го осветува, преобразува и го издигнува светот од падот во кој што се наоѓа кон светот на вечноста.
Тоа го прави со нејзините Свети Тајни, особено со Светата Тајна на Евхаристијата, т.е. на Литургијата. Во Литургијата, која што значи дело на народот Божји, се врши размена на дарови. Ние луѓето, христијаните, Му ги принесуваме на Бога даровите Божји за да ги освети, да ги преобрази и да ги издигне до Својот Престол и да ни ги даде осветени и преобразени, нам луѓето христијани, за да им се радуваме и да ги употребиме во слава на Бога и на човекот.
Човекот така се спасува и живее среќен и во овој и во другиот живот. Применувајќи ги евангелските аповеди Го откриваме сокриениот во нив Христос и ги решаваме сите наши проблеми. Архимандритот Софрониј Сахаров, ученик на св. Силуан Атонски, вели: "Живеејќи согласно со евангелските заповеди, иако сме на мачен пат, полека решаваме многу од вечните проблеми на човештвото. Не се зачудувајте, тоа е реалноста: во Христа се наоѓа спасението на собраните групи во името Христово, како и на целите народи на сиот свет (Јован 4, 42; Мат. 12, 21). Не постои и не е можно да постои состојба која што Христос не може да ја спаси. Автентичното спасение лежи во тоа да пребиваме постојани во љубовта Христова под било какви услови, како што и Он Самиот ги исполни аповедите на Неговиот Отец и пребива во Него во љубовта (Јован 15, 10)".
Бидејќи нема состојба која што не може Христос да ја спаси, Христос може да го спаси и спортот од катастрофалниот пат што го следи последниве години. Да видиме прво што е спорт с, кои се неговите заеднички точки со Црквата и која е современата состојба на општеството и на спортот.
Спорт или Атлетика значи постигнувам подвиг, правам подвиг. Постигнувам подвиг за себеси, т.е. се надминувам себеси, што значи се борам против себељубието, егоизмот, страстите, гревот и ѓаволот, со благодатта Божја и со молитвите на мојот духовен отец.
Цел на спортот е телесното и духовното совршенство на човекот, според евангелските зборови: "бидете совршени, зашто вашиот Отец Небесен е совршен".
Средствата што ги употребува спортот за постигнување на своите цели се овие:
1. Нетварната Божја благодат.
2. Природното движење.
3. Гимнастичкото вежбање.
4. Борбата.
5. Групата.

Спортот помага во подобрувањето на телесните и духовните способности и на добродетелите на човекот и ги залекува истовремено, колку што може, негативните, т.е. телесните болести, душевните страсти.
Да видиме како спортот придонесува во духовниот развој на човекот. Да почнеме од детската возраст. Бидејќи детето со физичкото воспитание континуирано се бутка од несовладлив натрешен порив, со аналогната правилна активност доживува и развива добри навики што водат во втемелување на правилно душевно живеење и карактер.
Во таа возраст ќе треба да дадеме нагласок на контролата и зауздувањето на егоцентризмот и на развивањето на социјалноста и друштвеноста на детето. Ако егоцентризмот не се ограничи навреме, тогаш ќе испадне фатален за самото дете и за целата заедница околу него.
Со соодветните вежби, групни игри итн. детето и воопшто човекот се посветува во општествениот живот, којшто ги предводи односите на луѓето и води во взаемно разбирање, взаемно помагање, општествена соработка и соживот.
Играта му нуди шанса на детето и воопшто на човекот што спортува да стекне себепознание, т.е. да се запознае себеси и да ја постигне хармонијата помеѓу нереалното и реалното во себе.
Во екипата се негува чувството за должност. Должност е чувството за одговорност спрема заедницата во која што се живее. Детето и воопшто спортистот, подложени на одредени тренинзи коишто бараат самодисциплина и самовласност ги негуваат овие добродетели, коишто ја имаат силата да ги скротуваат слабостите и штетните склоности.
Со спортот се постигнува правилната и цврста волја која што е душевна сила и која што, ако се поврзе со покајанието, светотаинскиот живот, аскезата и послушанието во Православната Црква, го прави спортистот способен да носи морални и правилни одлуки и да ги спроведува во пракса. Стекнувањето на цврстата и правилна волја се постигнува после долго и напорно вежбање од многу мала возраст.
Освен тоа постојат и други нешта коишто ја разубавуваат душата на човекот и ја впотполнуваат како што се смелоста, трпението, упорноста, дисциплината, чувството за ритам и за мерка итн. Сето тоа се постигнува со спортувањето.
Од она што го видовме до сега излегува заклучокот дека Православната Црква и спортот имаат заеднички точки, коишто ќе ги видиме во продолжение. Но прво треба да прецизираме дека Црквата е Телото на Христа, којшто е вечната глава на Црквата, центар на целокупниот свет и на вселената, оска на Православната цивилизација и општество. Според тоа е центарот и оската и точката кон која се движи спортот. Прва величина е Црквата, а секундарна е спортот. Црквата е соврШен организам, Богочовечки, независно дали неговите членови имаат слабости и страсти. Црквата нема потреба од никого, додека спортот има потреба од Црквата за да застане на своите нозе, за да функционира правилно, за да ја изврши својата општествена, национална и глобална цел која што е збратимување на народите во мир и единомислие.
Заедничките точки на Православната рква и на спортот се овие:
1. "Здрав дух во здраво тело", што се толкува Православно: "дух осветен во тело осветено од несоздадената Божја благодат која што се дава во Православната Црква". Душевната и телесната аскеза се врши за да стекнеме смирение и чистота, како што ги стекна овие добродетели пресвета Богородица во Светињата на Светите.
2. Човекот го вежба телото за да има здравје, подвижност, живост, сила. Здравјето и тоа што следи од него и помагаат на повозвишената од телото душа во трудот за меѓусебна духовна љубов, за слава на Бога и на човекот. Апостолот Павле некаде вели: "Јадете ли пиете ли или нешто друго правите, сето тоа правете го во слава Божја". На пример, светиот великомаченик Димитриј, заштитникот на Солун, му го даде својот благослов на светиот маченик Нестор да земе учество во спортот на гладијаторството со големиот противник идолопклоникот Лиј, кого што го победи со благодатта Божја и со молитвите на св. Димитриј.
Св. Пророк Давид во гладијаторска борба го победи Голијат, којшто беше идолопоклоник, откако претходно се помоли.
Гледаме дека Православната Црква го афирмира спортот, бидејќи тој Го прославува Бога и на крај и човекот.
3. Спортот е средство, инструмент на човекот за да се опушти психолошки, да ја најде повторно својата изгубена психосоматска складност. Црквата го сака следново: Спортот да му служи на човекот, а не човекот да е механички дел на спортот.
Кон психосоматската складност на човекот стреми и Православната Црква со постот, бдението, умствената молитва, со "Господи Исусе Христе помилуј ме грешниот", аскезата, богослужението, покајанието (преумувањето).
Црквата очистува, просветлува и озарува со несоздадената светлина Христова. Таа светлина ги поплавува умот, желбата, дразбениот дел на душата и целото тело на човекот. Таа го прави светол, осветен, способен да ги исцелува и да ги утврдува сите оние коишто доаѓаат во контакт со него, како што се случува со моштите на Светителите, коишто се Христови атлети (спортисти).
Сега да видиме накратко што се случува во современото општество и во современиот спорт.
Агонијата, немирот, себеоправдувањето, себељубието, егоистичкото затварање во себеси, континуираниот монотон конфорен седечки живот на градовите и понекогаш и на селата, буката на машините, злоупотребата на техниката и на културата, менувањето на етосот на народот, ја карактеризираат денешната општествена состојба. Болниот "осамен човек" на милионските градови насекаде се пројавува болно.
Тоа јасно се гледа на стадионите. Секирациите, маките, семејните проблеми, агонијата, отсуството на смисла за живот, незадоволството кон претпоставениот на работното место, излегуваат од потсвеста каде што се потиснати и се насочуваат кон судијата и кон противниците. Тоа што се случува на стадионите, претставува нужно зло. При тоа што се случува таму. Гледаме како некои љубители на спортот и играчи прибегнуваат кон алкохол, дрога, плотски страсти итн. , затоа што веруваат дека инаку би полуделе. Православната Црква чувствува болка затоа што знае дека луѓето не само што се оптоварени со гревови и проблеми, туку и дека не сакаат да е ослободат од тој товар (св. Јован Златоуст). Таа состојба им станува втора природа. Егзистанцијалистите велат: "Човек сум затоа што имам страв". Се плашат дека ќе умрат без страв. Исповедта може да му помогне на човекот и на судијата и на љубителите на спортот да умрат со страв, да воскреснат без страв и да се помират со Бога, со себеси и со своите ближни. Да ја постигнат нивната општа цел, т.е. обожувањето, да станат богови по благодат.
Постојат некои спортисти во Грција и на Кипар коишто го применуваат православниот живот. Нормално, тие се светлите исклучоци од правилото. Затоа што правилото денес е дека отсуствува од спортските терени жртвата, љубовта, смирението, братството, взаемното простување, состраданието, несреброљубието, несебичноста итн.
Постои острастено служење на богињата топка, сув професионализам, давање на премии, трговија со играчи, политизирање со цел пренесување на проблемите и претварањето на човековата личност во маса, развратен живот, маркетинг на интернационални фирми преку спортот. Гледаме тимови како носат дресови со натписи на ДАТСУН, Царлсберг, или на Олимписките игри како се наметнуваат фирми за какао, за часовници ОМЕГА, кока кола итн.
Каде е, молам, барем древниот Олимписки дух? Древните Елини, нашите славни претци, пред да ги започнат натпреварите, принесувале жртви на боговите, се молеле. Секако, се наоѓале во заблуда. Но значајно е тоа што "со Бога се започнува". Ги запирале војните пред натпреварите. Во историјата на Олимписките игри од 1896 година па наваму гледаме дека запираа Олимписките игри за да продолжат војните (1. И 2. Светска Војна). Древните Елини не употребувале лекови или инекции (допинг) за деа ги подобрат своите резултати и да постигнат победа, а денес нашироко се употребуваат.
Тој древен Елински дух беше преобразен подоцна во христијански дух, во Православната Црква и го зачува доброто што го имаше. Го отфрли само идолопоклонството, оттуѓувањето на жовекот. До сега, по Литургијата на втор ден Велигден Кипраните играат кипрски традиционални игри и се натпреваруваат во атлетика, играат фудбал, одбојка итн.
Православната Црква не го отфрла спортот, туку го прегрнува и го осветува. Не го злоупотребува, ниту, пак, го прави цел за себе. Не го апсолутизира релативното, ниту го релативизира апсолутното.
Кога зборуваме за современите Олимписки игри би сакал да го наведам чинот на затварање на Олимписките игри во Барселона 1992 година, каде што одговорните, без да го информираат светот што ги следеше настаните преку телевизија, прикажаа и демонски игри, обреди и облици давајќи го впечатокот дека владетел на спортот е чаволот и неговите инструменти. Секако, сценсариото беше токму борбата на доброто со злото, при што конечно победува доброто. Меѓутоа, не се нагласи дека злото е небитие, тоа е непостоечко и дека ако ние не му дадеме место, ако не му ја дадеме нашата слобода, тогаш не може да има постоење. Ниту, пак, се нагласи дека Христос е единствениот Којшто со Својата смрт ги победи смртта и злото и со Својата сила воскресна, па според тоа само оние коишто се соединуваат со Христа во Православната Црква ги победуваат злото и смртта.
Завршувајќи го ова предавање би сакал да се осврнам на одредени практични мерки, за во Христа поткрепување на спортот во срцата на љубителите на спортот, играчите, судиите, тренерите и раководните фактори во спортот. Секако, било какви човечки мерки се половични без слободата на Светиот Дух, скрушеноста, љубовта. Во секој случај ако човекот поака, тогаш Бог ќе содејствува на Својот начин.
1. Да се постигне независност на спортот од политичките партии, од фирмите, од банките. Како? Со потпората на надежда во Бога и во Неговиот спортољубив народ "и сето друго ќе ви се придаде". Верата која дејствува со дела спасува, а не парите.
2. Тренерите, раководните фактори, професорите по физичко образование да се обидат, ако сакаат, да бидат не само обрасци за техничка совршеност и физичка сила, туку пред се обрасци за луѓе мирни, чесни, искрени, разумни, праведни. Само познавањето на спортските правила не ја осигурува и нивната примена. Православната Црква прифаќа дека :"Најголема од сите добродетели е расудувањето". Расудување значи познавање на себеси, непогрешно чувство за вистинското добро и способност за просветлување на темните точки на другите (св. Јован Лествичник). Се треба да бива убаво и согласно со востановениот поредок. Расудувањето се стекнува со ослободувањето од страстите преку благодатта Божја во Православната Црква.
3. Да не се употребуваат спортистите како обични средства за успех на клубот, аналогно со целите, туку како луѓе "според образот и подобието Божјо". Мнозина спортисти со исцрпувачкиот тренинг и со употребата на допинг средства станаа телесно, економски и професионално некорисни. Со нив се соочуваат, за жал, како со автомобилски мотори, но кожни. Некои раководни фактори во спортот мислат дека човекот спортист нема душа. Полека полека и спортистот го стекнува истиот начин на мислење. Себеси се смета како животно. Го интересира само да јаде, да пие, да спие, да се забавува, да троши: "Да јадеме и да пиеме, зашто утре ќе умреме".
4. Пред и по еден спортски натпревар да се врши славословие на Бога, како и петминутна проповед. Верувам дека така многу неумесни, валкани работи како и антиспортската атмосфера ќе запрат. Барем се намалува фанатизмот, којшто го ослепува човекот.
5. Да има взаемно простување после натпреварот, без задржана омраза. Така се постигнува внатрешното обновување и прогресивното издигање на спортот.
6. Спортистите треба да научат дека нема толкаво значење победата, колку што има учеството и ползата што следи од тоа. Се бориме за да се надминеме себеси, што претставува една голема победа, едно духовно подобрување.
7. И победата и поразот се неопходни. Без поразените, победници не постојат. Поразениот ќе ги види своите грешки и во иднина ќе стане подобар. Но за да биде тоа, т.е. да имаат полза и едните и другите, треба победникот да ја прима победата со смирение и скромност, а поразениот без разочарување.
8. Треба сите да гледаат на спортската борба и на победата во неа не како на цел за себе, туку како средство за да се овенчаат на арената на добродетелта.
9. Треба да научиме да ја разликуваме желбата за расудување и постигнување од стекнувањето човечка слава. Вистинскиот натпревар е надминувањето на себеси, отфрлањето на лажното и преодното кое што е идолопоклонство.
10. Здравиот спортски дух се поистоветува со некористољубивоста. Среброљубието е најзначајната причина за девијација на спортот, коешто создава непријателства помеѓу поединци и групи со катастрофални последици.
11. Да се создадат затворени спортски терени, каде што тие што сакаат ќе спортуваат без да плаќаат. Да има тренери на тие терени, специјални за секој спорт, коишто ќе им помагаат на спортистите согласно со нивните таленти. Така нема да имаат потреба о екипите за да напредуваат. Ќе се занимаваат невработените физички работници и воопто е се форсира спортот. Затворените спортски центри да се градат близу до цркви, та да се поврзува богослужбениот живот со спортскиот. Таму ќе има и еден духовен отец - свештеник коишто духовно ќе и помага на спортската младина.
12. За да излезе еден прав спортист треба да соработуваат хармонично родителите, учителите, спортските работници и свештениците.
13. Ќе треба да се внимава и на улогата на телевизијата, на радиото и на печатот во поттикнувањето на духот на соработката помеѓу Православната Црква и спортот во полза на нашата младина која што бара да најде излез во безизлезите на современото општество. Правилното информирање, взаемното разбирање, употребата на образовни програми, соработката на сите полиња помеѓу црковните, спортските и новиарските фактори ќе помогне мноу во обновувањето на правиот Православен начин на мислење и на правиот спортски дух.
14. Црквата и Државата да ги помагаат економски, професионално и духовно спортистите коишто се посветуваат себеси на спортот така што и за време на спортувањето и по завршувањето на спортската кариера да имаат ценет општествен и професионален живот кој што го осигурува душевниот, личниот и семејниот мир.

ЕПИЛОГ

Не ви изложив утопии. Со малку добра волја и со благодатта Божја, сето она што го кажавме станува реалност. Не сакам да ве поужувам. Она со што ме имаат вдахнато моите професори по физичко воспитание Андреас Костас, Динос Михаилидис, Парис и Андреас Стилиану и Светогорските Свети отци, тоа и го изложив. Знам дека можеби ќе има реакции на тоа. Но верувам дека од малечок и од луд можеш да ја учиш вистината. Еден еромонах Светогорец од Григоријатскиот манастир ми го кажа следново: Светогорскиот монах е следниве три нешта: 1. Луд. 2. Дете. 3. Веселко. Луд е, т.е. безумен заради Христа (Ап. Павле). Дете е (ако не бидете како децата нема да влезете во Царството Небесно, вели Христос). И веселко е затоа што целиот негов живот е едно славословие кон Бога (ќе Му пеам на мојот Бог се додека постојам).
Го пишувам ова исто така и за да не бидеме во самозаблуда дека се е убаво и розево на полето на спортот. Не сакам да допирам одредени личности. Немам никаков нечист интерес. Чувствувам болка како поранешен спортист, а сега монах Светогорец за состојбата на спортот, за која што верувам дека сум виновен и јас во голем степен, затоа што не сум се молел доволно за луѓето коишто се поврзани со спортот. Затоа барам од сите вас прошка, а Бог вам да ви прости.
Се надевам дека ова предавање за спортот ќе биде повод за покајание, критика и плоден дијалог со цел да ја спречиме целосната катастрофа на спортот.

+++

СВЕТОГОРСКИ МОНАХ

- Со спортот се постигнува правилната и цврста волја која што е душевна сила и која што, ако се поврзе со покајанието, светотаинскиот живот, аскезата и послушанието во Православната Црква, го прави спортистот способен да носи морални и правилни одлуки и да ги спроведува во пракса.

- Стекнувањето на цврстата и правилна волја се постигнува после долго и напорно вежбање од многу мала возраст.

- Освен тоа постојат и други нешта коишто ја разубавуваат душата на човекот и ја впотполнуваат, како што се смелоста, трпението, упорноста, дисциплината, чувството за ритам и за мерка итн. Сето тоа се постигнува со спортувањето.

"Здрав дух во здраво тело",

Спортот обично се поврзува со телото, и најчесто тоа се првите асоцијации коишто се будат во врска со ова собитие: тренинзи, вежби, резултати, дисциплина, упорност...
Меѓутоа со оглед на тоа дека човекот не е само тело, ниту само душа, туку е заедница од овие две, плус дух, на спортот може да се гледа како на една дисциплина којашто помага (или учествува) во одржувањето на здравјето на севкупниот човек.
Ја отвараме оваа тема, за којашто ќе говориме од неколку можни аспекти, а во овој број на Премин ви го пренесуваме предавањето на еден монах Светогорец, којшто  како што вели самиот, чувствувам болка како поранешен спортист, а сега монах Светогорец за состојбата на спортот, за која што верувам дека сум виновен и јас во голем степен, затоа што не сум се молел доволно за луѓето коишто се поврзани со спортот. Затоа барам од сите вас прошка, а Бог вам да ви прости.

 „ПРЕМИН“

Посети:{moshits}

 Ние правиме помен на починатиот во третиот ден, затоа што во тој ден човекот го менува изгледот.
Во деветтиот ден – затоа што во тој ден се распаѓа телото, освен срцето;
А во четириесеттиот – затоа што се распаѓа и срцето.
Така станува и при раѓањето на човекот: во третиот ден се оцртува срцето, во деветтиот ден се оформува телото, а во четириесеттиот ден се изобразува конечниот облик.

Семејството по христијанското учење е мала домашна црква; абортусите ја претвораат во банда на разбојници. Семејството представува взаемна помош и заеднички права во времениот и вечниот живот; овде луѓето еден со друг се туркаат во злостор, во морална пропаст; наместо пријателство и взаемна помош еден кон друг тие постапуваат полошо од било кој непријател. Семејството е взаемна љубов. Дали може да се љуби убиецот на сопственото дете, дури и ако обата родители се за тоа виновни? Злосторството и човечката крв никогаш не соединуваат, туку само раздвојуваат, поради што и бројот на разводи е директно пропорционален на бројот на абортуси. Убиството на бебето ги чини профани сложените разгранети односи помеѓу сопружинците сведувајки ги само на секс, кој не може да пружи ниту среќа ниту душевна топлина, ги сведува на култ на наслада вој постои нешто окрутно и апсурдно.
  Докажано е дека децата не ги наследуваат само физичките својства туку одредени душевни особини на своите родители. Емотивниот живот на родителите се одразува на генетските кодови и преоѓа на нивните деца во вид на склоности. Родителите кои се одлучиле на убиство на сопственото дете веќе внеле во својот генетски фонд склоност кон убиство која ќе го оптеретува психата на идните деца, а понекогаш душевното својство не се пренесува директно туку на една генерација подоцна. Поради тоа родителите кои се одлучиле на убиство на своето дете го пренеле и потенцијалот на суровоста и подсвесното тежнеење кон убиство, а често и сами постануваат жртва на окрутноста на своите деца и се чудат: од каде ваква, по нивно размислување, неправда?
  За христијанинот убиството на бебето не представува само морален пад И деградација на човекот, туку страшна духовна бездна. Во Библијата се вели: Не убивај. Оваа заповед е обврзен услов за сојуз помеѓу Бога и човекот. При кршењето на заповедта човекот сам го прекинува сојузот: он останува без Бога. Убиството на бебето не е само убиство на неговото тело туку и убиство на неговата душа. Душата преоѓа во вечност, но непросветена со тајната на крштението, е со печатот на прародителскиот грев. Таа како да се раѓа слепа за вечноста.
  Во Картагина бил подигнат идол со име Малох. Тој бил направен од бакар и од сребро. Во него се палело огин; металот се загревал до вжареност - и тогаш на испружените раце на идолот се ставани децата кои родителите доброволно ги донесувале. Убиството на детето се сметало за најголема жртва посветена на демонот. Како би го пригушиле гласот и јаукањата и крикот на децата жреците свиреле на музички инструменти, пееле и играле. Малох се сметал за божество на богатството. И денес на овој демон на богатството и на насладата - хедонизмот, на жртва му се принесуваат деца.

(продолжува)

Подготви:С.С.

ЗА АБОРТУСОТ И ЗА РАЗВРАТОТ 

Посети:{moshits}

 Ние правиме помен на починатиот во третиот ден, затоа што во тој ден човекот го менува изгледот.
Во деветтиот ден – затоа што во тој ден се распаѓа телото, освен срцето;
А во четириесеттиот – затоа што се распаѓа и срцето.
Така станува и при раѓањето на човекот: во третиот ден се оцртува срцето, во деветтиот ден се оформува телото, а во четириесеттиот ден се изобразува конечниот облик.

     
        Убивање на беспомошните
 
 Секаде го слушаме зборот мир, но тоа е лага, тоа е гнасно лицемерие. Тоа е еден од зверските ликови на современиот цивилизиран свет. Околу нас се случува војна, непрестана и окрутна, во која нема примирје или свршеток, каде нема победник и победени, туку постојат само џелати и нивни жртви. Оваа војна го има зафатено целиот свет, но со посебен интензитет земјите кои се гордеат со својата цивилизација, култура и прогресс. Оваа војна е нечовечна, систематска кланица, геноцид без преседан и аналогија во историјата на целото човештво; тоа е војна на родителите против сопствените деца. Тоа е војна во која се пролеваат реки на крв, каде што убиството е соединето со мачењето. Тоа е кланица, која секоја година носи повеќе десетици милиони жртви со лицемерие својствено на современиот човек, затоа што не се нарекува со своето име - убивање на невините  и беспомошните, со садизмот на џелатите во концентрационите логори, легализирани со правото на убиство и злосторство, туку е сокриен и маскиран со магловитиот и безобразно лицемерниот термин- абортус, т.е. исфрлање надвор, како да се работи за непотребни партали кои од куќата се исфрлаат на ѓубриште, а не за живо битие, за дете.
   Во нашата земја се извршени 7-9 милиони абортуси, и тоа е само во регистрираните медицински установи. Бројот на тајните абортуси воопшто не се евидентира. Најголем број жртви однесе Втората светска војна, но истовремено деца кои се убиени од родителите, се многу повеќе  отколку војници кои загинале на фронтот. Оваа мрачна страна во животот на современото човештво најдобро покажува дека цивилизацијата се претворила во ескалација на суровоста. Ние слушаме повици за мир, но околу нас не само што не престанува, туку уште повеќе се засилува крвавата пресметка која по бројот на своите жртви ја надмина наездата на Хуните и Монголите, злосторствата на Тамерлан и Шах-Абас, а по суровоста-тиранините и џелатите во концентрационите логори и мачилишта. Жртви на оваа невидлива војна има повеќе од сите убиства и погубувања заедно. Со овој престап не се поништува само Боженственото, туку и човечкото право.
  Од самиот момент на зачнувањето се создава жив организам, кој го носи во себе генетскиот код и целиот потенцијал на човечката личност. Експериментално се докажани сложени сврсисходни реакции на плодот на средината која го опкружува. Ова е битие кое чувствува болка, кое има желба за живот и, што за христијанинот е главно- битие кое поседува бесмртна човечка душа, чие што несовршенство се состои во тоа што телото, нејзиниот инструмент, сеуштен не е формирано. Но, ако се смета за оправдано убиството на човек поради неговата несовршена телесна организација тогаш со поголемо право би било можно да се убиваат старите и болни луѓе и.т.н.
(Продолжува...)

+++

Значи, легализацијата на абортусот ги оповргнува сите морални и правни кодекси чија што основа представува заштита на човечката личност. Нашето прво барање е плодот како човечка личност да се заштити, плодот како човечка личност не смее да биде уништен. Во принцип разлика помеѓу убиство на плодот и други видови на убиства не постои. Достапност или неказнивост на абортусот им ѓи дава на родителите правата на тиранин кои не птипаѓаат на ниту еден човек, тиранин кој по своја воља може да иг остави во живот или да ги убие своите поданици. Неказнување на абортусот, одсуството на морална и правна заштита на плодот и гаранција за неговиот живот ги чинат лицемерни и бесмислени сите декларации за заштитата на достоинството и слободата на човекот.
  Убиството на беспомошниот е најподол и најодвратен облик на убиство, поради тоа луѓето кои се одлучиле на убиство на беспомошното дете можат во одредени околности да направат и било какво друго злосторство. Девизата на древните судии гласела: подобро да оправдаш десет виновници отколку да казниш еден невин, а тука невиниот се казнуваа со смрт и тоа со таква смрт на која само истенчен садист како Нерон или Калигула би можел единствено да подвгне - тоа живо се кине на парчиња.
  Порано со џелатот луѓето не се ракувале, ниту седеле со него на иста маса, а на современите џелати-родителите, кои ги убиваат своите деца, и на лекарите-професионални убијци, јавното мнение не им изрекува казна. Значи дека целото друштво учествува во убиствата. На совеста на многу познати бандити како што е Џек Мевосек се десетина човечки животи,-а гангстерите во бели мантили имаат на совеста стотици и илјадници. Кога би биле фрлени во јама полна со крв од децата кои што ги имаат испоубиено тие би се удавиле во неа. А должност на лекарот е да помага дури и на непријателот, а денес тој станува платен убиец. Заради тоа повикуваме лекарите кои вршат абортуси да се прогласат за злосторници против човештвото и непријатели на својот народ. Убиство на бебе е престап против Боженственото и човеково право, против идејата за семејство и брак, против семето на човечката природа, против сопствениот народ и целото човештво. Убиство на децата е концентрација на егоизам, суровост, кукавичлук и лицемерие...
Продолжува....  

Продолжува... 

Убивање на беспомошните (продолжение) 

Подготви:С.С.

Посети:{moshits}

 (продолжение)

в) Светскост во пастирската грижа

Пастирската грижа не е неповрзана И независна од Црквата и богословието.Пастирската грижа е делото на Црквата и нејзина цел е да го внесе човекот во нејзиното Тело, да го направи нејзин вистински член. Пастирската грижа е црковниот метод со кој таа го води човекот до божување. Како што веќе рековме погоре, ова е подлабоката цел на Црквата. И не само тоа,
пастирската грижа не е неповрзана со богословието, бидејќи вистинските богослови се вистински пастири и оние кои пастирствуваат на православен начин тоа го прават богословски. Според тоа, она што го кажавме досега за Црквата и богословието се однесува и на пастирската грижа. Вистинските пастири на Црквата се обожените, оние кои учествуваат, во различни степени, во обожувачката енергија на Бога или оние кои ги прифаќаат обожените и го следат нивното уценје.Знаци, ние или сме обозени или ги прифаќаме обожените и ја извршуваме пастирската грижа со нивна помош.

Мојсеј стигнал до обожување преку благодат, Го видел Бога во Неговата слава, и дури тогаш ја зел на себе тешката задача на пастирското водење на народот. Како што вели свети Григориј Ниски, пред видувањето на Бога тој не бил способен да раздвои двајца Евреи кои се тепаат еден со друг; по видувањето на Бога И по неговото испраќање од страна на Бога на оваа задача Мојсеј водел еден тежок и своеглав народ.Многу кажува фактот што Мојсеј го пренел целото обожувачко искуство на народот преку неговото раководење и преку законите.

Истото може да се забележи во целокупниот црковен живот. Свети Григориј Богослов ја смета пастирската грижа за најтешка наука и недвосмислено ја поврзува со обожувањето на човекот. Од оваа причина тој би сакал пастирите претходно да биле илечени за да бидат способни да ги водат своите духовни деца кон лекување и обожување.

Свештените канони на Црквата го претставуваат пастирскиот метод. Ако ги гледаме каноните како законски шеми и структури, не можеме да го откриеме нивното вистинско место во Црквата. Како што сме рекле на друго место, свештените канони се лек за лечење на човекот. Едно внимателно испитување на каноните ќе нè доведе до заклучокот дека тие ја претпоставуваат човековата болест, којашто е помрачување на умот, и целат кон човековото здравје, кое е просветувањето на умот и обожувањето. Според вети Василиј Велики, постојат пет степени за оние кои се каат, имено, оние кои стојат надвор од Црквата, плачејќи и молејќи ги христијаните да им простат; оние кои присуствуваат и го слушаат божественото Слово, но ја напуштаат Црквата заедно со огласените; оние кои стојат во нартексот на Црквата и рисуствуваат на Божествената литургија, клечејќи на колена; оние кои стојат во главниот дел на Црквата, остануваат таму и се молат заедно со останатите верници, сепак, не земајќи учество во светата причест; И најпосле се оние кои учествуваат во Телото И Крвта Христови; овие степени покажуваат дека секој грев, кој е, всушност, помрачување на умот, е повторување на Адамовиот грев и деградација на вистинскиот живот. Тогаш човек веќе не е жив член на Христовата Црква. Тие исто така покажуваат дека покајанието не е ништо друго освен борба човек да стане член на Црквата. Како што е истакнато погоре, постоењето на иконостасот треба да се разгледува во рамките на оваа перспектива. Во постарите времиња немало иконостаси, само некакви завеси, и секој имал визуелна комуникација со тоа што се случувало, зашто целиот свет храм бил место за верниците, за вистинските членови на Црквата. Нартексот иглавниот храм биле реално одвоени. Кога некој ќе згрешел, не можел да присуствува во храмот, ниту да се моли со верниците. Така, постоела класа на окајници, кои, всушност, се наоѓале во состојба на огласени. Но подоцна, како последица од светскоста во верата, на оние кои се наоѓале во покајание им било дозволено да остануваат во храмот, но бил поставен иконостас.

Се разбира, ние не им обрнуваме големо внимание на надворешните манифестации каква што е иконостасот. Би сакал да нагласам дека пастирската грижа на Црквата не се состои од надворешни активности, од психолошки одмор И релаксација, туку, пред сè, од напор да се исчисти срцето и да се просвети умот.

За жал, денеска нештата се претставени на друга основа и ние исто така можеме да зборуваме и за светскост во пастирската грижа. Постои обид да се користи модерната психологија, меѓу другите методи, во пастирското раководење на луѓето. Постојат некои кои ги применуваат заклучоците на психологијата за да им помогнат на луѓето. Нема ништо лошо во тоа некој да знае некои психолошки методи. Јас, сепак, верувам дека некој кој се познава себе си и преку Божјата благодат го надгледува начинот на кој дејствуваат неговите внатрешни страсти, кога ги проучува Светото Писмо и светите отци, кога е раководен од страна на обожен духовен отец, може да се здобие со реално познание за другите луѓе, бидејќи, во суштина, проблемите на сите луѓе се исти. Примената на модерна психологија во раководење на луѓето е светски поглед на пастирската грижа и е штетна од следниве причини.Штетна е кога, во исто време, се игнорира во целост подвижничкиот и исихастичкиот метод на нашата Црква. Ние обично ја игнорираме исихастичката традиција изразена во подвижничките списи, како на пример Лествица на свети Јован Синајски. На наша штета е да игнорираме една здрава традиција што ја поседува нашата Црква, која не цели кон психоанализа, туку кон психосинтеза. Зашто нашата психа, преку нејзината фрагментација предизвикана од страстите, се наоѓа во шизофренија, во расејаност.
Исто така, штетна е кога се држиме до еден човекоцентричен став и веруваме дека човековото здравје може да се обезбеди преку методот на слушање и разговарање, бидејќи душата на човекот, создадена од Бога за да стигне до обожување, не наоѓа спокој во неколку моралистички совети и во човечка надворешна помош. Како што рековме, болеста лежи подлабоко, во умот. Таа не се состои од неколку потиснати и трауматски искуства од минатото, туку од помрачување и усмртеност на умот. Излекувањето и просветувањето на умот не можат да се достигнат преку човекоцентрични методи, совети и психоанализи.

И не само тоа, примената на модерната психологија создава уште поголеми проблеми и со оглед на тоа што таа веќе се смета за неуспешна на Западот. Многу луѓе откриваат дека психологијата не може вистински да го излечи човекот. Ова може да се види во два случаи. Првиот е развитокот на Западот на така наречената антипсихијатрија, којашто реагира против психијатријата бидејќи сфаќа дека психијатријата оди во погрешна насока, и којашто има поставено поинакви претпоставки во врска со болеста. Антипсихијатријата тврди дека класичната психијатрија е форма на социјално насилство врз човекот. Вториот случај е растечката свест меѓу психијатрите за неуспехот на психијатријата и психологијата во лекувањето и, следствено, нивното напуштање на психијатријата и свртување кон неврологијата; зашто се верува дека многу проблеми настануваат во невролошкиот систем на човекот, чиј центар е мозокот. Се докажува дека неколку психолошки абнормалности, како илузиите, халуцинациите, итн., настануваат како последица на заболувањето на мозочните центри. За жал, сите нови научни откритија на нашиве простори доаѓаат со задоцнување од триесет или педесет години.

Како заклучок, можеме да кажеме дека светскоста е најсериозната опасност за Црквата. Таа го расипува нејзиниот вистински дух, ја расипува нејзината вистинска атмосфера. Се разбира, мораме да повториме дека таа не ја расипува Црквата, зашто Црквата е реалното и благословено Христово тело, туку ги расипува членовите на Црквата. Според тоа, ние би требало попрецизно да зборуваме за секуларизација на членовите на Црквата.
Црквата е накитот на светот, милоста за човештвото. Но кога овој накит на светот ќе биде проникнат од така наречениот светски дух, кога христијаните, членовите на Црквата, наместо да идат дел од овој накит, наместо да стануваат светлина на светот, се инспирирани од светот, сфатен како страсти, и стануваат свет, тогаш тие искусуваат секуларизам, светскост. Оваа светскост не води до обожување. Таа е еден човекоцентричен поглед на нашиот живот. Црквата треба да влезе во светот за да го преобрази, а не светот да влезе во Црквата за да ја направи светска (да ја секуларизира).
Една секуларизирана Црква е целосно неспособна и слаба да го преобрази светот. А секуларизираните христијани доживеале неуспех на сите нивоа.

Превод од англиски:
Презвитер Игор Калпаковски

СЕКУЛАРИЗАМ ВО ЦРКВАТА, БОГОСЛОВИЕТО И ПАСТИРСКАТА ГРИЖА(Iдел)

СЕКУЛАРИЗАМ ВО ЦРКВАТА, БОГОСЛОВИЕТО И ПАСТИРСКАТА ГРИЖА(IIдел)

Посети:{moshits}

(продолжение)

Значи, постоењето на вистинската Црква се покажува со степенот на успех. Во медицината се вели дека една точна медицинска теорија се разликува од погрешна според степенот на успехот. Слично на тоа, еден доктор е добар зависно од степенот на успехот во лекувањето.Слично е и со Црквата. Организирана Црква е онаа која го лекува човекот.

 Еротеј, Митрополит на Нафлакт

Нејзиното постоење се покажува преку успехот во лекувањето на помрачениот ум.
Светскоста во Црквата е директно поврзана со загубата на вистинската цел на Црквата. Црква којашто не е инспирирана од она што беше речено погоре, односно Црква којашто не го лекува човекот, туку се грижи за други работи, е секуларизирана Црква. Ние зборуваме за светскоста во Црквата токму во оваа смисла. Сега ќе се осврнеме на некои случаи кои ја илустрираат секуларизираната Црква.
Можеме да кажеме дека Црквата станува светска (=се секуларизира) кога се смета за религиозна организација. Постои огромна разлика меѓу Црквата и религијата. Религијата говори за еден безличен Бог кој ги населува Небесата и го управува светот одозгора. Човекот, преку различни ритуали, треба да го задоволува Бога И да воспостави комуникација со Него. Но Црквата е телото на Христос Кој примил човечка природа, па така, сега постои заедничарење меѓу човекот И Бога во Христовата личност. Се разбира, не може да се исклучи дека внатре во Црквата има христијани кои Го доживуваат Бога низ една религиозна перспектива. Но ова, секако, се случува на пониските степени од духовниот живот, ја сочинува духовната незрелост, при што кај човекот дефинитивно постои волност и тежнеење да продолжи духовно да созрева за да стигне до заедничарење и единство со Бога. За разлика од ова, една секуларизирана Црква едноставно ги задоволува така наречените религиозни чувства на човекот и ништо повеќе. Таа се карактеризира со своите убави церемонии, а го пренебрегнува целокупното подвижничко и терапевтско богатство што го поседува Црквата. Понатаму, Црквата е секуларизирана кога се набљудува како идеолошко поле и идеолошки систем неповрзан со животот. Идеолошките системи се инспирирани од апстрактни идеи И задоени со идеализам кој ги има карактеристиките на сите човекоцентрични системи засновани на философија и спротивни на материјализмот. Идеите немаат многу врска со животот, со преобразбата на човекот. Идеализмот е создаден од човековиот разум и е презентиран во облик на аргументи и идеи.

Црквата не функционира како идеолошко поле. Не може да се рече дека таа просто има некои идеи, макар да се тие најдобрите И најсовршените идеи кои ги користи за да им се спротистави на други идеи. Црквата го има животот, навистина вистинскиот живот, кој е плод од човековото заедничарење со Бога. Св. Григориј Палама вели: „на секој исказ му се спротиставува некој друг исказ”. На секој аргумент му се спротиставува контрааргумент. Тоа може да се види јасно кај многу философски идеи што се развиени. Но кој може да му се спротистави на вистинскиот живот, а посебно на живот кој ја поразува смртта? Црквата нема идеи. Таа има живот кој е надминување на смртта.Погрешно е, светски е Црквата да се става спроти старите или модерните идеологии и модерните идеолошки социо-политички системи. Црквата не ги копира едноставно методите и стиловите на другите социјални и философски системи. Наместо тоа, таа поседува живот кој не е истоветен со целта на идеалистичките системи. Се разбира, кога Црквата ќе го излечи човекот, тоа има важни
социјални последици, но ова е продукт, резултат, а никогаш причина, принцип.
Секуларизираната Црква се окупира со човечки мисли и апстрактни идеи, додека реалната и вистинска Црква е како вистинската медицина, особено како хирургијата. Хирургот никогаш не може да се внесе во философијата и културата, никогаш не може да медитира додека вршИ хируршка операција. Тој пред себе има пациент кого што сака да го излечи, целосно да му го поврати здравјето. Слично на тоа и Црквата, имајќи пред неа пациент, никогаш не може да медитира или да философира. Самата Црква ја искусува тајната на Христовиот крст и му помага на човекот да го искуси истото тоа во неговиот личен живот. Искуството на тајната на Крстот е најдлабокото покајание преку кое се преобразува умот. Од противприродно движење тој стекнува движење во согласност со природата и над природата.

И не само тоа, Црквата станува светска кога е деградирана до една социјална организација, како и многу други организации во општеството. Често се тврди дека Црквата е највисоката институција на Нацијата. Но Црквата не може да се смета за институција на Нацијата, па дури ни за највисока институција. Таа може да биде суштината на Нацијата, бидејќИ националната традиција е нераскинливо поврзана со црковната традиција и членовите на Нацијата истовремено се и членови на Црквата. Сепак, Црквата никогаш не може да стане институција. Кога револуцијата ќе заврши во бирократија, таа ја губи својата вредност и ова го донесува нејзиниот пад. Истото важи и за Црквата. Црквата е духовна Болница којашто го лекува човекот и не може да се смета за институција што го крепи општеството, погодна за припитомување на граѓаните.
За жал, денеска некои ја гледаат Црквата како неопходна организација, корисна за општеството, чијашто улога се вреднува во зависност од нејзината општествена корисност. Многумина Црквата ја гледаат како Прометеј, додека на полицијата и’ ја доделуваат улогата на Епиметеј, односно Црквата е доволно добра како општествен помошник со цел да се одбегне полициска интервенција. Кога Црквата нема да успее, настапува полицијата. Секако, не можеме да го отфрлиме доброчинството на Црквата во тие работи. Еден излечен христијанин не и’предизвикува проблеми на полицијата. Но не треба да го гледаме присуството на Црквата само на ова поле, бидејќи во тој случај ние зборуваме за секуларизирана Црква.

Постојат и други, за жал, кои не ја гледаат пророчката и осветувачката улога на Црквата, којашто се состои од осветување на човекот и на целиот свет. Тие најчесто ја прифаќаат Црквата како чисто декоративен елемент. Таа им е потребна за да украси разни церемонии и да ги осветли истите со своето присуство. Или, тие ожеби веруваат дека присуството на Црквата е потребно за да се демонстрира широк општествен консензус. Но, во согласност со едно проникливо согледување, дури ниту атеистите не отфрлаат една таква Црква. Би можел да додадам дека една таква секуларизирана Црква предизвикува очај И кај атеистите. Тие може да имаат потреба од неа екое време, бидејќи таа добро им служи, но тие ќе се соочат со сериозно разочарување кога и ним, исто така, им е потребно вистинското присуство на Црквата.

Денеска постои општа тенденција на секуларната Црква да се гледа како на нешто особено корисно за модерните општествени потреби. Можам да додадам дека постои растечка тенденција беседите и црковното учење да се прилагодуваат на тие општествени потреби, потребите на едно општество кое што функционира на човекоцентрични начини, зашто се плашиме од отфрлање од страна на општеството. Протестантите и, општо, западните „Цркви” веќе потклекнале на ова искушение И токму затоа имаат посеано големо очајание во оние кои бараат лечење, во оние кои ја бараат вистинската Црква за да се излечат.
Воопшто, Црква којашто распнува наместо што бива распнувана, којашто доживува светска слава наместо славата на Крстот, Црква којашто паѓа на трите Христови искушенија во пустињата наместо да ги победува, е секуларизирана Црква. Една таква Црква е осудена да му помага на едно паднато општество да остане во неговата падната состојба; шири разочарување и очај кај оние кои бараат нешто подлабоко и посуштинско.

б) Светскост во богословието

Од фактот што богословието е гласот И верата на Црквата следува дека она што беше кажано досега за Црквата се однесува и на богословието. Ќе се обидеме да ја продискутираме оваа посебна тема малку повеќе за да го видиме поподробно начинот на кој православното богословие се секуларизира.

Богословието е слово од Бога. Прифатено е да се мисли дека ако некој зборува за Бога, тој мора да Го познава Бога. Ние во Православната Црква велиме дека познанието на Бога не е интелектуално, туку духовно, односно дека тоа е поврзано со човековото општење со Бога. Во учењето на свети Григориј Палама видението на нестворената Светлина е тесно поврзано со човековото обожување, со човековото општење со Бога и познавање (=познание) на Бога. Од таа причина богословието е истоветно со виѓавањето (=видението) на Бога и богословот е истоветен со боговидецот. Некој кој зборува за Бога, дури и врз основа на размислување, може да се нарече богослов, па затоа Отците им го припишуваат терминот богослов и на философите. Конечно, сепак, од православна гледна точка, богослов е екој кој бил сведок на Божјата слава (може затоа да зборува од лично искуство – заб. на прев.), или барем го прифаќа искуството на оние кои стигнале до обожување.

Во оваа смисла, богослови се боговидците, луѓето кои постигнале обожување и го примиле Откровението од Бога. Свети Павле е еден таков богослов. Тој се издигнал до третото небо и во неколку пригоди ги опишува и открива неговите откровенски (=апокалиптички) искуства. И ова се случува до таа мера, што свети Јован Златоуст, кога зборува за свети Павле и за фактот дека во неговите Посланија има поголеми тајни отколку во Евангелијата, тврди дека „Христос објавил важни и неизречени нешта преку свети Павле повеќе отколку преку Себе си”.

Свети Павле, како што самиот кажува за себе во трето лице, бил грабнат „до третото небо”(2. Кор. 12,2). На ова место би сакал да се потсетиме на толкувањето на свети Максим Исповедник, според кого трите неба се, всушност, трите степени на духовниот живот. Првото небо е крајот на практичната философија, којашто е очистувањето на срцето, истерувањето на сите помисли од срцето. Второто небо е природното созерцание (согледување; грч. теори(ј)а – заб. На прев.), односно познанието на внатрешните суштини на битијата; кога човекот преку Божјата благодат се удостојува за познавање на внатрешните суштини на битијата; да се има непрекината внатрешна молитва. Третото небо е созерцанието, богословието, низ кое, а преку божествената благодат и по пат на заробување на умот, човек го достигнува, колку што е можно, познанието на Божјите тајни и ги дознава сите тајни на царството небесно. Ова е „незнаењето повисоко од (секое) знаење”, според карактеристичниот израз на свети Исак Сирин. Ова незнаење, сродно на човечкото знаење, е вистинското познание на Бога. Според тоа,
богословието е третото небо кое е плод, продуцт на очистувањето на срцето и просветувањето на умот.

          Сите овие работи се поврзани со една друга поука од свети Максим Исповедник. Според неа, сè што се гледа треба да биде распнато И сите мисли да бидат закопани, и тогаш логосот се појавува внатре во нас, човекот се издигнува до созерцание и станува вистински богослов. Ова значи дека православното богословие е тесно поврзано со православното подвижништво (=аскеза), не може да се замисли надвор од православното подвижништво.

Кога дискутираме за вистинското богословие, мислам дека е вредно да се потсетиме на излагањето на свети Никита Ститат околу интерпретацијата на рајот. Како целосен член на Православната Црква, преподобен Никита анализира темелно како рајот создаден од Бога во
Едем е „големото поле на практичната философија”. Дрвото на познанието на доброто и злото е природното созерцание, додека дрвото на животот е мистичното богословие. Кога човековиот ум е исчистен, тој може да му пристапи на дрвото на познанието на доброто и злото и од таму да го добие дарот на богословието. Ова е патот што го следат сите свети отци и ова е причината поради која тие се докажале како непогрешливи богослови во Црквата и вистински пастири на народот Божји. Спротивно на тоа, еретиците се обидувале и сè уште се обидуваат да прават богословие на други начини, со нечисто срце и мисла, не преку практична философија, природно созерцание и мистично богословие. Од таа причина и не успеале и биле истерани од Христовата Црква.

Кога богословието не е дел од оваа рамка, претставена од страна на сите свети отци, тогаш тоа не е православно, туку светско. Ова светско богословие се среќава на Западот, бидејќи тие таму го анализираат и толкуваат Светото Писмо низ нивниот сопствен човечки и нечист интелект, надвор од правилните претпоставки претставени од страна на светите отци. За жал, во некои случаи ова има извршено влијание и врз нашиве простори.

Типичен пример на светско богословие кое функционира надвор од традиционалната светоотечка рамка е така нареченото схоластичко (школско) богословие, кое беше развиено на Западот помеѓу ЏИ и ЏВ век. Беше наречено схоластичко поради тоа што го негуваа овеќе школи. Неговата главна карактеристика беше тоа што во голема мера се потпираше на философија, особено на Аристотеловата, и беше насочено кон тоа рационално да објасни сè што е поврзано со Бога.Схоластичкото богословие се обиде рационално да го сфати Божјото откровение и да ги усогласи богословието и философијата.Карактеристично е што Анселм Кентербериски обично вели: „Верувам за да сфатам”. Схоластиците започнале со прифаќање на Бога а приори, а потоа се обиделе да го докажат Неговото постоење преку рационални аргументи и логички категории. Ние во Православната Црква, како што се изразиле светите отци, велиме дека верата е Божјо откровение (=откривање) на човекот. Ние прифаќаме вера од слушање, не за да ја сфатиме подоцна, туку за да го исчистиме срцето, да дојдеме до вера преку созерцание и да го искусиме Откровението.

Схоластичкото богословие, од друга страна, прифатила нешто а приори, а потоа се трудела тоа да го сфати преку рационални аргументи. Схоластичкото богословие го достигнало својот врв со Тома Аквински, кој се смета за светител од трана на Латинската црква. Тој тврдел дека христијанските вистини се поделени на природни и натприродни. Природните вистини, како вистината за Божјото постоење, можат да се докажат философски; натприродните вистини, како троичноста на Бога, воплотувањето на Словото (=Логосот), воскресението на телата, не можат да се докажат философски, но може да се покаже дека не се ирационални. Схоластицизмот тесно го поврзал богословието со философијата, особено со метафизиката; како резултат од тоа, верата била расипана, а самото схоластичко богословие било комплетно дискредитирано кога се срушил моделот на метафизиката што преовладувал на Западот. Схоластицизмот не треба да се ослободува од обвинението за трагедијата на Западот во поглед на верата во нашево време. Светите отци поучуваат дека нема разграничување меѓу природно и метафизичко – туку само меѓу створено и нестворено. Светите отци никогаш не ја прифатија метафизиката на Аристотел. Но ова е надвор од нашава тема и јас нема да го развивам ова прашање понатаму.
Схоластичките богослови од Средниот век сметаа дека схоластичкото богословие е натамошно развивање и надминување на светоотечкото богословие. Франачкото учење за супериорноста на схоластичкото во однос на светоотечкото богословие произлегува од овде.Така, схоластиците, кои се занимаваат со разумот, се сметаат себе си супериорни во однос на Отците
на Црквата, а исто така го сметаат човечкото знаење, кое е продукт на разумот, повисоко од Откровението и искуството. Од тој агол треба да го гледаме конфликтот меѓу свети Григориј Палама И Варлаам. Варлаам во суштина бил схоластички богослов кој имал намера да го донесе схоластичкото богословие на православниот Исток. Неговите погледи биле погледи на схоластичкото богословие, кое, всушност, претставува едно светско богословие. Варлаам верувал дека ние не можеме да знаеме точно што е Светиот Дух, па затоа завршил во агностицизам; дека старогрчките философи биле над пророците И апостолите, бидејќи разумот е нешто повисоко од созерцанието на апостолите; дека Светлината на Преображението е нешто што е создадено И несоздадено; дека исихастичкиот начин на живот, односно чистењето на срцето и непрестајната умносрдечна молитва не се неопходни, итн. Свети Григориј Палама ја согледал оваа опасност за православието и со силата и дејството на Светиот Дух, како дополнување на искуството што самиот го имал стекнато како носител и следбеник на светите отци, и’ се спротиставил на оваа сериозна опасност и ги сочувал нерасипани православната вера и православната традиција.За жал, варлаамизмот, кој е израз на схоластичкото богословие на Западот И дефинитивно претставува едно светско богословие, продрел на православниот Исток по други патишта. Забележуваме дека схоластицизмот, варлаамизмот, ги проткајува пројавите на модерниот црковен и богословскиживот. Секако, последниве години се прават напори нашето богословие да се исчисти од неговото вавилонско ропство под западниот схоластицизам; се прават големи напори да се скрши опколеноста на православното богословие од затворот на схоластичкото богословие. Но ние истовремено треба да преминеме и на искусувањена православното богословие. Православното богословие не е интелектуално познание, туку пред сè искуство, живот, и е тесно поврзано со така наречениот исихазам.

Светското богословие, кое што е функција на схоластицизмот, се манифестира, исто така, и денеска на неколку начини. Би сакал да укажам на некои од нив.
Еден е начинот на кој ние го засновуваме целокупниот стил на богословието на разумот и мислата. Размислуваме за православната вера, резонираме за вистините на верата или просто оформуваме една историја на богословието. Ние безмалку сме стигнале до точката богословието да го гледаме како философија за Бога, игнорирајќИ го во целост терапевтскиот метод на нашата Црква.

Друг начин преку кој го искусуваме варлаамизмот и схоластицизмот е фактот што богословието сме го ограничиле на естетика. Сме го направиле естетика. Можеме да напишеме дузина книги и да се зафатиме со долги анализи за православната уметност, да ги проучуваме иконописните школи, да ја прифатиме големата вредност на византиската уметност, а истовремено да го презираме и да не обрнуваме внимание на подвижништвото, исихастичкиот метод кој е темелот на секоја православна уметност.Очистувањето, просветувањето и обожувањето се основата на сите православни црковни уметности и дела и тајни.

Друг начин е тоа што бараме преродба на црковниот литургиски живот без истовремено откривање и живеење на подвижничкиот живот на Црквата. Расправаме за постојано причестување со Светите Тајни без истовремено поврзување на овој напор со степените на духовно усовршување, кои се очистување, просветување и обожување.Вложуваме големи напори луѓето да ја сфатат смислата на Божествената Литургија, без напоредно да се трудиме да го искусиме духот на православната богослужба. Бараме да го отстраниме иконостасот за да можат лаиците да видат што се случува, без да прашаме за причината поради која Црквата го востановила иконостасот и тајното читање на молитвите. Овие работи не се независни од секуларизацијата на црковното богословие. Учењето на свети Максим Исповедник и историското истражување се мошне корисни по овие прашања. Огласените не можат да се молат со истите молитви како и крстените И обратно. И ако го проучиме учењето на свети Симеон Нов Богослов за тоа кои се, всушност, огласените, ќе можеме да разбереме зошто Црквата го востановила иконостасот и тајното читање на молитвите.

Општо земено, кога нашето богословие не е поврзано со така наречениот исихастички живот, кога тоа не е подвижничко, тогаш е светско богословие, тогаш е варлаамистичко богословие – дури и ако изгледа дека се бориме против западното богословие и се трудиме да бидеме
православни.

(продолжува)

Посети:{moshits}

СЕКУЛАРИЗАМ ВО ЦРКВАТА, БОГОСЛОВИЕТО И ПАСТИРСКАТА ГРИЖА(Iдел)

Главната новост на последните денови од летото и почетокот на есента 1997 година беа две смрти – на принцезата Дајана и на монахињата Тереза од Калкута. Тие два настани буквално го потресоа целиот свет. Двете покојни жени беа најголеми хероини, идоли на нашето
време, пример за подражавање. Оттука оваа навистина сеопшта тага (и сеопшта хистерија) поради губитокот на истите.

 Секое време има свои јунаци. Самиот факт дека за таа улога се одбираат овие или оние луѓе многу говори за духот на времето. Кого сака да го подражава современиот свет? Христијанскиотморал сега речиси станал навреда. На современиот човек синоним за тој морал му е – лицемерноста,
досадата и принудата. Неодамна во крупен план ни покажаа како на погребот на еден од прославените јунаци од нашето време, светски познатиот моден креатор Џани Версаче, изопаченик и развратник кого го уби неговиот љубовник, принцезата Дајана го гушка и трогателно го теши другиот изопаченик, светски познатиот поп-пејач Елтон Џон. Токму тој, по неколку месеци, беше удостоен под сводовите на древната Вестминстерска опатија да отпее песна на опелото на самата Дајана.А уште на почетокот од овој век, во Англија, човек подложен на гревот што го прави пријателот на Дајана, ако не се покаел, не би го пуштиле ни на прагот на некој селски храм, а да не зборуваме за
една од главните светињи во земјата.

На почетокот од овој век други биле јунаците и примерите за подражавање. Великата руска кнегиња Елисавета Фјодоровна, која искрено, од длабочината на душата, целиот живот правела добро, била пример уште тогаш на секогаш популарниот христијански морал и добродетел. Колку е таа, на прв поглед, блиска на современите хероини, а колку е, всушност, далеку од нив! Како и Дајана, и света Елисавета била позната убавица. Како и принцезата од Велс, и таа страдала од ладнотијата на царскиот двор, не доживеала среќа во семејниот живот, рано останала без маж и трагично предвремено погинала (ја убиле болшевиците во 1918 год.). Како и мајка Тереза, основала монашко сестринство чија главна задача била помош на сиромашните И сакатите.

Но тоа е само надворешна сличност. Зад неа постојат длабоки, принципиелни разлики.

Политички коректен хуманитарен апартхејд

 Принцезата Дајана, која сега ја нарекуваат најдобра и најсветла современа жена, била припадник на кралската куќа на сè уште (макар формално) христијанска земја. Колку таа во себе ги воплотила христијанските добродетели? Неверна жена, несреќна жена, која очајно настојувала да го добие својот дел на земни сласти и, трчајќи по нив, се фрлала од авантура во авантура и, на крајот од сè лошо, трагично погинала, после добар ручек, во прегратката на уште еден плејбој, кој заедно со неа седнал во автомобилот зад чиј волан се наоѓал пијан возач. Тоа е жена која плетела интриги против кралската куќа што ја примила ладно и која поради таа цел ја користела целата моќ на печатот. Тоа е жена на која повеќе од било кој друг и’ успеало да ја компромитира кралската куќа и самата идеја на монархијата во Велика Британија. Тоа е жена чии љубовни авантури жедно ги следеле во целиот свет, и која свесно ги чинела достапни на јавноста преку печатот кој и’ бил наклонет. Тоа е жена која целиот живот позирала и играла улога „за масите”, бидејќи тоа било неопходно за да се наоѓа во прв  план. Играта траела до последен час, до часот на гибелта.
Хуманитаризмот бил составен дел од таа улога. Колку е тоа убаво: висока, убаво градена долгонога русокоса, запрепастувачки убава принцеза долетала во далечната Африка и држи  во рацете црно момче (обрнете внимание на нејзината беспрекорна фризура). Таа не се уплашила да излезе од својот Хилтон со десет ѕвездички и да прошета – не по ќилимот, туку по нашата грешна земја! Не се гадела да вдишува од селскиот воздух, наместо од еркондишн! Каков подвиг на човекољубие! Погледнете колку одважно таа оди во клиниката за жртви од СИДА!Принцезата се спушта од своите небесни височини во бездната на човечкото страдање и – о, чудо! –таа се осмелува да се ракува со болен човек! (Добро е познато дека СИДАта не се пренесува со секојдневни контакти.)

 Па сепак, позирајќи онолку колку што е потребно пред ТВ камерите и фотоапаратите, со човечката беда и јад во позадината, принцезата се враќала во својот лондонски двор, во својотпариски дом, на својата медитеранска јахта, и сè се враќало во својот колосек: малите Црнци И понатаму страдале од глад, а болните и понатаму умирале од своите болести. Единственото чудо кое навистина се случувало била растечката популарност на онаа која на целиот свет му трубела за своето човекољубие („што да правам – ги сакам луѓето, па тоа ти е!”), т. е. принцезата Дајана. И народот, и покрај стварноста, и покрај фактите, поверувал во тој мит. „Народната принцеза” Дајана станала негов идол и кумир. На некој начин ова светско „обожавање” се споило со светското интересирање за нејзините љубовни авантури. Но нејзината смрт (во извештаите на новинарите сè почесто се сугерира дека станува збор за „искупителна жртва”) покрила сè

.Кога се говори за Дајана како голема хуманитарка, се сеќавам на една епизода. Не толку одамна, на почетокот од летото 1997., таа дојде во Босна, во рамките на хуманитарната акција за помош на децата пострадани во војната.Како што соопшти НТВ, планирајќи го патувањето, Дајана изјавила дека нејзината нога не ќе стапне во српскиот дел на Босна: таа ќе отиде во муслиманско-хрватската федерација и единствено таму ќе им помага на децата. Па што – може да се претпостави дека наивната англиска принцеза и’подлегнала на медиумската манипулација кога се во прашање Србите и Србија. Но каква врска има тоа со децата? Дури и единствено српските власти и армијата да се одговорни за граѓанската војна, зар децата на Република Српска од војната пострадале помалку? Што и’ згрешиле толку српските деца на принцезата, па се покажало дека се недостојни за нејзиното хуманитарно внимание?
Секое време има свои јунаци и свои „светци”. Принцезата Дајана била подигната на врвот на пиедесталот на нашето време. Се стремела да биде секогаш на врвот, на сите пред очи, што на крајот и ја убило. Многу ми е жал за несреќната млада жена која трагично погинала. Но не можам да не ги наведам зборовите на мудрата Русинка од Адигена, изговорени како одговор на прашањето на дописникот од една позната ТВ компанија: „Жал ми е, секако. Но, да си седеше дома со маж и’, никаде да не талкаше и скиташе, и сега ќе беше жива”.
Христијанство кое Го премолчува Христа
Смртта на принцезата до некаде ја засени смртта на една друга светски позната жена, која следниот ден умре на сосема друг крај од светот. За разлика од првата, тоа беше природна и, такаречи, очекувана смрт. Покојничката беше во длабока старост, тивко угаснувајќи се по долгиот И многу плоден живот. Беше христијанска монахиња, основач на прославениот ред кој се посветил на служба на ближниот. Тоа беше вистинска хуманитарност – мајка Тереза и нејзините чесни сестри не го правеа пред ТВ камерите и пред сите тоа што го правеа, туку навистина им помагаа на угнетените, служејќи им со целиот свој живот и не разликувајќи ги по религија и националност. И светот ја оценил таа дејност: мајка Тереза станала носител на Нобеловата награда за мир, а средбата со неа ја чекале најугледни луѓе на нашата планета; да ја примат и да се фотографираат со неа настојувале и најпознатите политички, религиозни и културни пратеници.

Навистина, нејзината самопожртвувана дејност во најголема можна мера била благородна и достојна за најискрен восхит. Па сепак, може ли таа да се нарече специфично христијанска? Хумана? Да! Човекољубива? Да! Самопожртвувана? Да! Но истото тоа го прават и нерелигиознитехуманитарни организации „Лекари без граници”, Црвениот Крст, младите доброволци од „Корпусот на мирот”...

Не настојувам да го намалам подвигот на мајка Тереза или да ја оцрнам неа самата. Како деветнаесетгодишно девојче таа стигнала од родната Македонија во бедната Индија и почнала да го прави тоа што знаела и умеела и што срцето и’ го заповедило. Таа наизглед се раководела од добро начело: прво треба луѓето да се нахранат, а потоа да им се зборува за Христа. Сепак, да замислиме како апостолите, доаѓајќи во Лида или во Филипи, почнуваат таму да организираат јавни кујни и болници за сиромашните пагани, за потоа да почнат да проповедаат. Тогаш, сигурно, и нивните следбеници би се занимавале само со хуманитарни акции, затоа што бројот на гладните во светот не се намалил и луѓето е потребно да се хранат како и некогаш. Што значи, како и некогаш, прерано е да се говори за Христа. Светот, на радост на кнезот на овој свет, така никогаш не би ја слушнал Радосната Вест, а христијанството би се претворило во филантропско хуманитарно движење, чии членови би извршувале некои езотерични обреди.
Но сите ние знаеме дека апостолите на друг начин ја сфатиле последната заповед која им ја дал Спасителот: Одете и научете ги сите народи, крштевајќи ги во името на Отецот и Синот и Светиот Дух... (Мат. 28, 16).

Меѓутоа, токму таквата, хуманитарна верзија на христијанството светот е подготвен да ја прими со радост: тоа е христијанство кое го премолчува Христа, христијанство сведено на своите социјални учења, кое не ги преминува границите на истите.
Светот е подготвен да оди и понатаму. Сега, во векот на сеопшта толеранција, тотално взаемно сфаќање, уважување спрема сите вредности во исто време, тој е подготвен да го прими И христијанството со магловити граници. Илустрација на таквото христијанство е – о, леле! – заедницата на мајка Тереза. Римокатоличката црква од понеодамна се раководи, заради успешна мисија, од принципот дека е неопходно човек да се маскира со локални обележја, па дури тогаш, под житото, луѓето да се обрнуваат во својата вера.

Тој „циркус” не го одбегнале ни сестрите на мајка Тереза. Но Далечниот Исток е префинета работа, и со далекуисточните религии обично се случува обратна појава. Колку повеќе христијанството со нив се маскира, толку повеќе се раслабува со идеи и концепции кои со нив се неспоиви. Тие не облекле само сари, ниту запалиле само индиски миризливи стапчиња, стилизирајќи ја својата богослужба според локалниот обичај, туку усвоиле и многу хиндуистички техники на вежбање и медитација.

И навистина, не е случајно што мајка Тереза беше еден од лидерите на движењето кое  бараше од Римската црква Дева Марија да јапрогласи за соискупителка и соспасителка (заедно со нејзиниот Син) на целото човештво.

 И очигледно, исто така, не е случајно што мајка Тереза го поддржуваше лидерот на една од најдеструктивните секти на нашето време: Шри Чинмој, тој убав на лик на Индус кој толку течно И умилно зборува за мирот, љубовта и хармонијата. И секогаш е подготвен да жртвува убава сума (пари) на хуманитарни активности. И кого го интересира тоа што парите што ги дава Шри Чинмој доаѓаат од ученици кои тој ги „обработил”, претворајќи ги во робови? Кого го интересира тоа што тие проповедаат по улиците на христијанските градови и ги одведуваат луѓето од Христа И спасението? Кого го интересира тоа што зад таа секта се влече долга опашка на човечки солзи, разорени семејства, уништени животи? И кого го интересира тоа што Шри Чинмој, со помош на успешно објавена сопствена фотографија со мајка Тереза, канонизиран уште за време на животот, ќе може да врбува уште илјадници нови жртви?
Да не бидеме тесногради фанатици! Како е можно човек да се одрекне од средба со таков човек, ако тој му служи на успехот на хуманитаризмот? Хуманитарноста станува највисока, самодоволна вредност, и од своите слуги бара сè нови и нови жртви. И затоа е неопходно од нашите животи да се отстрани сè што нè спречува да му служиме на богот на хуманитаризмот. Бидејќи тој е љубоморен бог и не трпи служење на други богови...
Хуманитарно душегубство
Богот на хуманитаризмот завладеал со нашите души и умови. Занимавањето со хуманитаризам сè оправдува и дава индулгенција на сè. За своите хуманитарни дејности трубат на цел глас најзлосторничките секти. Хуманитарна помош делеше сектата АУМ Шинрикјо, помеѓу сесиите на правење на нервен гас сарин, неколку пати давајќи прилози за детските градинки. Хуманитарец е и Мун: на тој начин тој му купува респектабилност на своето движење, кое секој ден во просење по улиците испраќа илјада гладни И смртно уморни момчиња и девојки: тој од тоа што ќе го заработат, а тоа се милиони долари дневно, е подготвен да издвои некои стотина илјади за хуманитарна помош, на пример, на „Московски Новости”, кои потоа засекогаш ќе му бидат благодарни. Секатата „Семејство”, која развратува малолетни деца, позната е по своите хуманитарни концерти за деца. Со хуманитаризам се занимава И сектата најжедна за пари – саентологија, навистина, средства за тоа зема од своите следбеници, не знам ни еден случај кога за тоа се земани пари од касата на сектата.

„Друштвото за ширење на свесност на Кришна” својата хуманитарна дејност максимално ја проширило. Тие никаде не ја делат својата „Храна за живот”, а пред тоа да не се договорат таму да ги чекаат ТВ камери и новинари кои се подготвени да пишуваат за тоа како симпатични вегетаријанци со репчиња на избричени глави нахраниле гладни и бескуќници. И никого не го интересира тоа што на запад „Храна за живот” се финансира често од најкриминалните дејности: преку кришнаистичката трговија со дрога, уцена И грабежи.

Скоро на телевизија беа две соопштенија.Во едното од нив се говореше за тоа дека за јубилејот на Москва кришнаистите подготвиле торта од 850 кг., со која бесплатно ги хранеле сите кои тоа го сакаат. А втората репортажа беше за момчето Саша, кого мајка му – кришнаистка, насилно го одвела во Индија, кого кришнаистите го малтретирале и кој преку чудо успеал да побегне и да стигне кај баба си во Москва.
Дали Московјаните кои со апетит ја јаделе полутечната леплива маса која во топки им ја делеле кришнаистите знаеле дека нивните претци попрво одбирале да умрат, отколку да се осквернат себе си со јадење идолска храна? Дека таа торта била платена со нивните сопствени пари на даночни обврзници, или со бесплатната ропска работа на нивните деца? Говореа дека тоа ќе биде чудо: тортата беше подготвена без ниедно јајце. Јајца навистина немаше – тортата ја замесиле со солзите на момчето Саша и илјада негови врсници над кои ѕверски се изживувале во гуруклиите (ашрамите) по целиот свет.
Но за тоа нам не ни е грижа – ние со испружени раце се туркаме да добиеме парче „храна за смрт”, својата бесмртна душа да ја продадеме за бесплатен, леплив и соблазниво сладок дар. И не сакаме да слушнеме како, од левата страна, злобно се смее богот на хуманитарната помош.

 Великата Кнегиња Елисавета Теодоровна се обидела да го возобнови древниот институт на ѓаконисите, во нејзината обител живееле и работеле жени кои го одбрале апостолскиот пат на служењето на жените мироносици.

 Чудесна е и полна со страдања судбата на Великата Кнегиња Елисавета Теодоровна, која била сметана за една од најубавите жени на своето време. Потекнувала од семејството на Хесен-Драмштатскиотхерцог и принцезата Алиса, ќерка на англиската кралица Викторија. По раѓање протестантка, по мажењето за рускиот Велики Кнез Сергеј Александрович, таа го прима праволсавието.

 Нивниот семеен живот бил краток. Од бомба на терорист загинува нејзиниот маж. Великата Кнегиња Елисавета Теодоровна решава својот живот да го посвети на Бога. „Оставам блескав свет, во кој имав блескава положба, и заедно со сите вас ќе заминам во еден уште поголем свет - во светот на бедните И страдалниците”.

Великата Кнегиња многу се потрудила над создавањето на обителта, над која најпосле таа ќе стане настојничка. Живеела во пост, молитва, многу се трудела, се грижела за болните. Во јули 1918 година болшевиците ја уапсиле Великата Матушка, ја одвеле во Алапаевск, а таму ја фрлиле во јама. Моштите на Великата Кнегиња се покажале нетлени. Сега тие почиваат во храмот на Марија Магдалена во Ерусалим. Великата Кнегиња Елисавета Теодоровна е вброена во хорот на светителите.

Превод од српски:
Катерина Вељановска

Извор: Православен пат

Посети: {moshits}

 Еротеј, Митрополит на Нафлакт

Во размислувањата што следуваат би сакал да погледнеме една круцијална тема со којашто има потреба да се соочиме. Тоа е големото прашање за секуларизмот=светскоста∗во Црквата, богословието и пастирската грижа.Светскост е загубата на вистинскиот живот на Црквата, отуѓувањето на членовите на Црквата од вистинскиот дух на Црквата. Светскост е отфрлањето на црковната нарав и пронижувањето на нашиот живот со така наречениот светски дух. Треба да се нагласи дека светскоста на членовите на Црквата е една сериозна опасност. Црквата има неколку „непријатели”. Најлошиот и најопасен од нив е светскоста, којашто ја јаде срцевината на Црквата. Самата Црква, се разбира, не се наоѓа во вистинска опасност, бидејќи таа е благословеното Христово тело, но постои опасност за членовите на Црквата.

Да бидеме прецизни, би рекле дека светскоста, којашто се состои од фалшификација (кривотворење, изопачување) на начинот на живеење и на вистинската вера, е поврзана со страстите и, нормално, демне во Црквата уште од почетокот на нејзиното постоење. Во рајот Адам се обидел разумски да ги протолкува Божјите заповеди. Дури и по Педесетница имало случаи што го откривале човекоцентричниот начин на мислење и живеење на некои христијани.Гностиците и некои други се очигледните докази за тоа.

Но светскоста главно започнала по прекинот на прогоните. За време на прогоните христијаните верувале и живееле во вистината. Кога христијанството станало официјална државна религија, започнала фалшификација на христијанската вера и христијанскиот начин на живеење. Отшелништвото∗и, подоцна, монаштвото се развиле како реакција на оваа секуларизација. Како што илустрира Светото

Писмо, особено Посланијата на светите апостоли, во древната Црква сите христијани живееле монашки**. А кога кон Црквата почнале да пристапуваат луѓе од целесообразност***, заедно со нив почнала да се појавува и светскоста.Развитокот на монаштвото дошол како одговор на тоа. Монаштвото не е нешто туѓо на Црквата, туку поскоро живот според Евангелието што некои го издигнале овој начин на живеење. Дури може да се докажува дека и најексцентричниот монах е здрава реакција на светскиот дух што ги измачува христијаните од нашево време.Пред да продолжиме и да видиме како ја искусуваме светскоста во Црквата, богословието и пастирската грижа, би сакал да го испитаме повнимателно светскиот дух и значењето на светот во библиско-светоотечката традиција (=предание), бидејќи зборот „свет” го сочинува главниот поим на терминот „светскост”.

1. Двојното значење на зборот „свет”
Зборот свет има две значења во Библијата и делата на светите отци. Првото е дека свет е Божјото создание, целокупното создание; второто е – страстите и сè што го карактеризира духот на телото на кое му недостасува Светиот Дух. Да почнеме со тоа дека свет е созданието.
Тоа е наречено така зашто е украс, накит („козмос” – свет, на грчки, а „козмема”, што е од истиот корен – украс, накит). Ние во православното предание велиме дека светот е позитивно дело на Бога. Тој не е копија на некој друг реален свет, светот на идеите, тој не е остаток од урнатината на вистинскиот свет, ниту создание на некој помалечок бог. Изразот во Символот на верата – „Верувам во единиот Бог, Седржител, Творец на небото и земјата, на сè видливо и невидливо” – била артикулирана за да пресретне едно еретичко учење на извесни древни еретици кои тврделе дека светот е создание (творба) на еден помалечок бог.Значи, светот е Божјо создание, украс, накит. Бог го создал светот со Неговата несоздадена енергија, зашто Бог е создател според енергијата, а не според суштината.

Карактеристично е што на крајот од создавањето, Библијата забележува: „и Бог виде дека беше добро”.Бог не само што го создал светот, Тој исто така го одржува светот со Своите несоздадени промислувачки енергии. Значајно е Христовото искажување коешто ја демонстрира Божјата љубов за светот: „Зашто Бог толку го возљуби светот, што Го даде Својот Единороден Син, та секој што верува во Него да не загине, туку да има вечен живот” (Јован 3,16). Главниот израз на Божјата љубов кон светот беше Христовото воплотување и спасението на човекот. Најпосле, човекот е мал свет (микрокосмос) во големиот свет (макрокосмосот) и сумирање на целото создание.Зборот „свет” во смислата на Божјо создание може да се најде во неколку библиски пасуси. Кога Јован зборува за Христос И воплотувањето на Синот и Слово Божјо, вели: „Во светот беше и светот преку Него постана, но светот не Го позна” (Јован 1,10). Во неколку пасуси е, исто така, кажано дека иако светот е Божјо создание, тој може да стане мамка на злиот, бидејќи злиот го измамил Адама во рајот преку светот, преку созданието. Затоа Господ заклучува:„зашто, каква полза е за човек ако го придобие целиот свет, а на душата своја и’ напакости?”(Матеј 16,26).

Второто значење на зборот „свет” е –грев, страсти на телото (плотта), духот на телото, духот кој е лишен од животот и енергијата на Светиот Дух. Во оваа смисла зборот „свет” го среќаваме во Библијата неколку пати. Јован често го користи зборот „свет” за да означи Божјо создание, целокупното создание. Во други случаи го користи истиот збор за да ги означи страстите на плотта, сè што го држИ човекот настрана од Бога или што го држИ човековиот живот надвор од Бога. Типичен пасус е следниов: “сè што е во светот... од овој свет” (1.Јов. 2,16). Јован не бара од нас да не го сакаме созданието, Божјото создание, туку да не ја сакаме желбата на телото, желбата на очите И гордоста на животот, што всушност го сочинува она што се нарекува свет.Во Посланијата на апостол Павле постои еден карактеристичен пасус што покажува дека светот, од една страна, е желбата на очите И гордоста на животот, сите надворешни нешта кои стануваат мамката на злиот и нè мамат; од друга страна, светот се страстите на душата, т.е.противприродното движење на силите на душата. Свети Павле вели, „а мене, да не ми даде Господ да се фалам со ништо друго, освен со крстот на нашиот Господ Исус Христос, преку Кого за мене светот е распнат, а и јас за светот” (Гал. 6,14).Апостолот не се гордее со неговото потекло, со неговиот статус на римски граѓанин, со фактот дека Го видел Христа во Неговата слава, туку само со крстот Христов преку кој тој го усмртил светот.А тоа се случило на два начини. Прво, светот бил распнат за него, потоа тој бил распнат за светот.

Во првиот случај, ѓаволот повеќе не можел да го мами со надворешна дразба. Во вториот случај, тој целосно се ослободил од светот на страстите И желбите, кој постои во него.Во светоотечките текстови зборот „свет” го среќаваме во овие две значења. Свети Григориј Палама поучува дека светот како Божјо создание не треба ниту да се презира, ниту да се мрази. Во ова значење човекот треба да го користи светот за свое одржување. Но постои опасност, во секој случај, и кога човекот го гледа светот како Божјо создание, да го гледа исто така и како ѓаволска измама; зашто ѓаволот навистина знае како да го искористи светот за да го измами човекот.Во Светото Писмо се вели дека ѓаволот е цар на светот. Толкувајќи го овој термин, свети Григориј Палама укажува на тоа дека Бог, Кој го створил светот, е вистинскиот цар на светот. Ѓаволот е наречен така бидејќи господари со светот на неправдата и гревот. Навистина,злоупотребувањето на битијата, нашето страствено владеење со светот, светот на неправдата, расипаната желба и ароганцијата”, овие нешта го сочинуваат светот чиј цар е ѓаволот. Овде е јасно дека „свет” значи грев И страсти.Свети Василиј Велики, расправајќи за заминувањето на човекот од светот, вели дека тоа не претставува бегство од светот, не е излегување на душата од телото, како што тврделе старите философи. Тоа е попрвин отсуство на приврзаност кај душата за телото. Обично, кога Отците зборуваат за телото, тие не мислат на телото како такво, туку на духот на похотата, страстите на плотта и обожувањето на телото. Отците зборуваат за светот токму во овој контекст. Теолепт Филаделфиски вели, „ја нарекувам ‘свет’ љубовта кон материјалните предмети и кон плотта”. Оној што е ослободен од овие нешта, „станува сличен на Христа и ја стекнува Неговата љубов”. Уште поопшто, да го цитираме свети Исак Сирин, „кога сакаме да ги именуваме сите страсти, ги нарекуваме свет”. Токму оваа смисла на зборот „свет” е употребена во терминот „светскост” и истата смисла ќе ја употребуваме понатаму. Светскост е искривување на човекот од духот на плотта и страстите. Кога нашиот живот е пронижан од страсти, од светот на неправдата, и кога водиме еден таков живот внатре во Црквата, и размислуваме и се обидуваме да бидеме богослови на таков начин, тоа се нарекува светскост. Светскост е отуѓување на животот од Бога, кога не бараме заедница И единство со Него, кога се приврзуваме за земни работи и кога сите работи и сите прашања во нашиот живот ги разгледуваме надвор од Божјата волја. Човек може да тврди дека светскоста е синоним за овекоцентричност.
Понатаму ќе го анализираме терминот светскост во горе дадената рамка, се разбира, проширувајќи ги неговите димензии

.
2. Светскост во црковниот живот
Уште на почеток треба да се нагласи дека кога зборуваме за светскост во Црквата, богословието и пастирската грижа, не подразбираме дека Црквата, богословието И пастирската грижа стануваат светски и се уништуваат. Тоа би значело дека вистинскиот живот и вистинскиот начин на лечење на човекот се загубени. Не, туку членовите на Црквата се тие кои стануваат светски и, затоа, ги гледаат Црквата, богословието и пастирската грижа различно. Сепак, низ сите столетија има членови на Црквата кои ја чуваат вистината во поглед наЦрквата, богословието и православната пастирска грижа.

а) Светскост во Црквата
Во други пригоди сме го анализирале значењето на терминот Црква. Главната поента е дека Црквата е Христово тело. Таа не е човечка организација, туку богочовечкото Христово тело. Исто така, сме рекле дека Црквата е обожување. Тоа значи дека нејзина цел е да ги води нејзините членови до обожување, што е пак основната цел на човековото создавање.Во Посланието на свети Павле кон христијаните од Ефес може да се најде еден важен извадок кој ја илустрира целта на пастирите на Црквата. Апостолот вели: „И Тој постави едни за апостоли, други за пророци, трети за благовестители, четврти за пастири и учители, за усовршување на светиите во делото на служењето, за изградување на Христовото тело, додека сите не го достигнеме единството на верата и познанието на Синот Божји, до состојба на совршен човек, до мера на возраста на Христовата полнота” (Ефес. 4,11-13). Според свети Никодим Светогорец, со изразот „познанието на Синот Божји” свети Павле не подразбира „познание на Бога до кое се стигнува преку набљудување на создадените нешта и преку божествените Писма; и нечистите исто така можат да имаат такво знаење; но тој мисли на натприродното познание на Синот Божји, до кое се дошло преку божествено осветлување (=осветување) и прославување, што се дарува само на совршените, односно исчистените од страстите на плотта и на душата. Тој посакува сите христијани да стигнат токму до тоа познание”.Исто така, изразот „до состојба на совршен (зрел) човек, до мера на возраста на Христовата полнота” го предава поимот на обожувањето. Вистинското постоење на Црквата се покажува преку нејзиниот успех во лечење на човекот. Од учењата на светите отци знаеме дека Црквата е духовен здравствен центар, духовна болница што го лечи човекот. Кога зборуваме за олеста и лечењето, мислиме дека умот е болен И се лечи. Лечењето на умот не е независно од очистувањето, просветлувањето (=просветување, просвештение) и обожувањето.

Целта на Црквата е да го излечи овој спознателен центар, така што човек да може да го стекнува познанието на Бога коешто го сочинува неговото спасение. Оттаму, постоењето на вистинската Црква може да се види во степенот на успехот, во резултатите од лечењето. Ако го лечи човекот, ако дава точна дијагноза на болеста и ако го знае патот и методот на лечењето, тогаш таа е вистинска а не секуларна (=светска) Црква.Постојат неколку знаци кои откриваат дека дадена Црква го чува знаењето на терапијата И успехот во истата. Еден од нив се правилните социјални односи на човекот. Навистина, нарушувањето на социјалните, меѓучовечките односи е производ, резултат на болеста на умот.Лечењето на умот, коешто се состои од негово очистување и негово просветлување, исто така, има и социолошки консеквенци. Затоа она што е важно во лечењето на умот треба да го проучува денешната таканаречена социолошка наука. Ние, православните, гледаме на преобразбата на општеството од таа перспектива. Токму затоа сме реалисти. Утопија е да сакаш да го преобразиш општеството обидувајќи се да најдеш погоден општествен систем. Тоа што е важно не е системот, туку начинот на живот. Ова не значИ дека не го поздравуваме секој напор за подобрување на одредени лоши услови во болните општества после падот, кои во најголем дел не го прифаќаат Божјото слово. Но најделотворниот И најреалистичен начин е преку лечењето на умот.

Друг пример што го открива степенот на успешноста на Црквата во лечењето е присуството и постоењето на свети мошти. Светите мошти се доказ за човековата излеченост. Кога умот е очистен и просветен и кога човек ќе достигне обожување, тогаш тој е целосно обожен, бидејќи Божјата благодат е пренесена од душата на телото. Моштите на светителите, кои се нетрулежни, благомирисни и чудотворни, се доказ дека методот и начинот на лекување се сочувани,дека Црквата го води човекот до обожување.Оттаму карактеристичното тврдење дека целта на Црквата е да прави свети мошти, во смисла дека гледа да го води човекот до обожување. Црква која не произведува мошти покажува дека не го води човекот до обожување и, значи, не го поседува вистинскиот метод на лекување на човекот. Значи, постоењето на вистинската Црква се покажува со степенот на успех. Во медицината се вели дека една точна медицинска теорија се разликува од погрешна според степенот на успехот. Слично на тоа, еден доктор е добар зависно од степенот на успехот во лекувањето.Слично е и со Црквата. Организирана Црква е онаа која го лекува човекот.

** Под „монашко живеење” овде не се подразбира безбрачноста (којашто прва се врзува денеска со претставата за монаштвото: „тоа се луѓе што не се
женат/мажат”), туку целосната предаденост на Бога во Откровението на Исуса Христа. Имено, првите христијани претежно биле конвертити, станувале христијани крштевајќи се како возрасни и главно со одговорност на возрасен човек го живееле христијанскиот живот. (заб. на прев.)

*** Особено во времето кога државата престанала да ја гони Црквата, па дури и овде-онде високо ја почитувала. Оттогаш во Црквата почнале да влегуваат (преку крштевањето) и луѓе кои не биле сосема уверени во вистинитоста на Откровението;на пример, сметале дека да се биде член на Црквата е корисно од разни причини - културни, економски итн. (заб. на прев.)

(продолжува)

Извор:Православен пат

Посети:{moshits}

Протопрезвитер Д-р. Томас Хопко

Многу геј мажи и лезбејки тврдат дека христијанската вера е правилото по коешто се раководат во нивните животи. Некои од нив тврдат дека нивната сексуална ориентација им е дадена од Бога, дека е добра, и дека нема ништо лошо или грешно во нивните хомосексуални активности. Овие луѓе велат дека Библијата и црковното Предание не го осудуваат хомосексуалното однесување, туку дека биле погрешно протолкувани и користени, понекогаш без знаење, но некогаш прилично своеволно, од пристрасни и непријателски настроени луѓе кои ги мразат хомосексуалците. Оние кои веруваат на овој начин очигледно сакаат другите да се сложат со нив, и многумина сега се трудат нивните гледишта да бидат прифатени, особено меѓу останатите христијани и црковни водачи.

Останатите хомосексуални христијани тврдат дека нивната сексуална ориентација не е од Бога – освен како провидение, бидејќи планот на Господа неизбежно ја вклучува човековата слобода и гревот, но потекнува од човечка грешка. Додека некои од овие луѓе не сакаат или не се способни да ги идентификуваат специфичните причини за нивните сексуални чувства, иако сеуште тврдат дека не се добри и не треба да му се предаваат на задоволството; другите со помошта на она што веруваат дека е здрава библиска интерпретација и прецизна психолошка анализа, го идентификуваат изворот на нивната сексуална ориентација во грешките и неуспесите на нивните семејни искуства, особено од раното детство, а можеби дури и пред тоа, кои што придонеле за нивната сексуална формација. Овие луѓе тврдат дека се повикани од Бога да се борат против нивните хомосексуални тенденции како што сите луѓе се повикани да се борат против грешните страсти кои ги наоѓаат внатре во себеси, додека се трудат да ги исцелат причините за нивната дезориентација и болест. Оние кои го застапуваат овој став се потпираат врз останатите христијани, особено црковните водачи, за поддршка и помош во нивната духовна борба.

Православната позиција

Знаејќи го традиционалното православно разбирање на Старозаветното и Новозаветното Свето Писмо, како што е искажано во црковната литургиска служба, светотаинските обреди, канонските регулации и житијата и учењата на светителите, јасно е дека православната Црква цврсто се идентификува со оние христијани, хомосексуални и хетеросексуални, кои на хомосексуалната ориентација гледаат како на пореметување и болест, и кои заради тоа ги сметаат нивните хомосексуални дејства за грешни и деструктивни.

Според православното христијанско сведочење во текот на вековите, изводите од Библијата како што е следниот не дозволуваат никакво друго толкување освен она кое што е очигледно:

Ако некој легне со маж како со жена, и обајцата извршиле гнасно дело... (3. Мој. 20:13)

Заради оваа причина (т.е. нивното одбивање да Го признаат, да Му благодарат, и да Го слават Бога), Бог ги остави на бесрамните страсти. Жените нивни природните потреби ги заменија со противприродни, и мажите исто така; оставајќи го природното зближување со женскиот пол, се распалија со желби еден кон друг, и вршеа срамни работи мажи со мажи, добивајќи отплата каква што одговараше на нивната заблуда. (Рим. 1:26-27).

Не лажете се, ни блудниците, ни идолопоклониците, ни прељубодејците, ни ракоблудците, ни мажеложниците, ниту крадците, ни користољупците, ни пијаниците, ниту хулниците, ни грабачите нема да го наследат Царството Божјо. А такви беа и некои од вас. Но се измивте, се осветивте, се оправдавте во името на нашиот Господ Исус Христос преку Духот на нашиот Бог (1. Кор. 6:9-11).

Неволни гревови

Според православната Црква не сите гревови се намерни и доброволни; и не сите грешни дела се свесна грешка на оние кои ги прават; барем не од почетокот. Накратко, гревот не е секогаш нешто за кое грешникот е самиот неопходно виновен на целосен и свесен начин. Постојат гревови настанати од незнаење и страст, гревови кои „работат во нашите членови“ како што вели св. Павле, дури и против нашата рационална и свесна волја. (Спореди Рим. 6-8). Ова се гревовите кои се споменуваат во црковните молитви кога верните Го молат Бога за простување и помилување од гревовите кои се не само свесни, туку и несвесни; не само доброволни, туку и неволни.

Постојат гревови кои се принудни, неволни, неумислени; гревови кои ги превземаат луѓето и ги принудуваат со неразумни импулси и пориви, со слабости на телото, емоционални поттици и заведени копнежи во дела кои тие самите не ги сакаат, и честопати ги презираат и се згрозуваат од нив – дури и кога самите ги прават. Тие, според преданието, се познати како гревови на страста. Фактот дека овие гревови не се слободно избрани не ги прават помалку грешни. Да сториш грев значи да ја промашиш целта, да не си на вистинскиот пат, да застрануваш, да осквернуваш, да пречекоруваш... без разлика дали чинот е свесно одлучен и намерно извршен; и дали престапникот лично и слободно е целосно виновен.

Избавени грешници

Според православното црковно Предание, христијаните се избавени грешници. Тие се човечки суштества кои се спасени од болести и гревови, избавени од ѓаволот и смртта со Божјата благодат преку верата во Исус преку моќта на Светиот Дух: „а такви беа и некои од вас“ (1. Кор. 6:10). Тие се крстени во Христа и запечатени со Духот за да го живеат животот на Бога во Црквата. Тие ја сведочат нивната вера со редовно учество во литургиските служби и евхаристиската Причест, пропратени со постојана исповед, покајание и непоколеблива борба против секаква форма на грев, намерна или неволна, која се обидува да ги уништи нивните животи во идниот век.

Хомосексуалниот христијанин е повикан на особено немилосрдна битка. Неговиот подвиг е посебно жесток. Воопшто не е олеснет од безумната, вистински демонска омраза од оние кои ги презираат и исмеваат оние  кои го носат овој болен и тежок крст; ниту пак од безумната, подеднакво демонска афирмација на хомосексуалната активност на нејзините заведени адвокати.

Како и сите искушенија, страсти и гревови, вклучувајќи ги и оние длабоко, и честопати навидум постојано вкоренети во нашата природа од нашето несреќно наследство, и хомосексуалната ориентација може да биде излечена и хомосексуалните дејствија може да престанат. Со Бога сите нешта се возможни. Кога хомосексуалните христијани имаат волја да се подвизуваат, и кога примаат трпелива, внимателна и вистинска љубовна помош од нивните семејства и пријатели – од кои секој се бори со сопствените искушенија и гревови; оти никој не е без подвиг во еден или друг облик, и никој не е безгрешен освен Бог – Господ гарантира победа на начини Нему познати. Победата, сепак, им припаѓа само на храбрите души кои стануваат свесни за  нивната состојба, се соочуваат со својата огорченост, ја искажуваат својата лутина, ги исповедаат нивните гревови, им простуваат на оние што ги навредиле (тука секогаш се вклучени родителите и членовите на нивното домаќинство), и кои посегнуваат по помош со вистинска желба да бидат исцелени. Самиот Христос ветува дека светите херои кои „претрпуваат до крајот“ на овој „тесен пат што води кон животот“ сигурно „ќе бидат спасени“. (Мат. 7:13, 24:13).

„...Господ гарантира победа на начини Нему познати...“

Подготвил: Б.Ѓ

Да се створи нешто ново секогаш претпоставува ризик. Така и Божјото создавање на човекот според Неговиот лик и подобие носеше со себе извесен ризик. Бог не ризикуваше воведувајќи елемент на нестабилност или шок во Неговото вечно бивствување, туку со тоа што, давајќи му на човекот боголика слобода, ја затвори вратата за секаков вид предодреденост.Човекот е при потполна слобода негативно да се определи во својот однос кон Бога – дури и да влезе во конфликт со Него. Но, како безгранична љубов, Отецот небесен не може да го напушти човекот кого го создаде за вечност, за да му ја пренесе Својата божествена потполност. Он заедно со нас ја живее нашата човечка трагедија. Ние, пак, овој толку чудесен и величествен ризик го разбираме кога го созерцуваме Христовиотживот на земјава.

По долго проучување на МикеланџеловиотСтрашен суд во Сикстинската капела, во фреската открив делумна аналогија со моето поимање на создавањето на светот. Погледнете на Христа на фреската, на движењата што ги прави. Налик на овенчан победник, ги фрла во бездната сите што се осмелиле да Му се спротистават. Сета огромна површина врви од луѓе и ангели кои ужаснати треперат. Лебдејќи во некое космичко пространство, сите тие се помалку обземени од својата сопствена неволја одошто од гневот Христов. Он се наоѓа во центарот и гневот Негов е страшен.Ова сигурно не е како јас Го гледам Христа. Микеланџело имаше голем гениј, но не за литургиската стварност.

Да ја реконструираме фреската. Христос, природно, треба да е во центарот, но еден поинаков Христос, поблизок на откровението што го имаме за Него: Христос безмерно силен со силата на скрушената љубов, на Кого не Му личи одмаздничкиот став.Создавајќи нè како слободни суштества, Он ја предвиде веројатноста, можеби дури и неопходноста на трагедијата на човековиот пад. Повикувајќи нè од темницата на небитието, Неговото судбоносно движење нè фрла во таинствените сфери на космич-киот живот. „Наоѓајќи се насекаде и исполнувајќи ги сите нешта”, Он е постојано тука некаде крај нас. Нè љуби и покрај нашето бесмислено однесување. Нè повикува, секогаш спремен да одговори на нашиот повик и да ги поведе нашите кревки чекори преку сите пречки што ќе ни се најдат на патот. Нè почитува како рамни на Себе. Неговата промисла за нас е да нè види во вечноста навистина рамни на Него, Негови пријатели и браќа, синови на Отецот Небесен.

Он тоа го посакува, жеднее за тоа. Овој е нашиот Христос; и како Човек Он седи оддесно од Отецот.Во почетокот Бог го создаде нашиот дух како потенцијал. Што ќе произлезе од тоа не зависи само од Него. Човекот е слободен да не се согласува со Бога, дури и да Му се опира. Доаѓаме во ситуација во која самите си ја определуваме вечната иднина – се разбира, секогаш во однос со Него: без Него не би ни постоеле. И ако ја бараме посветената вечност што, всушност, само Нему Му припаѓа, тогаш секое наше делување, целата наша креативна активност, сосем сигурно треба да протекува не одвоено од Него, туку со и во Него.

Превод од англиски:
Презвитер Игор Калпаковски

Посети: {moshits}

(Нерко-ерви)

Сергеј Бољшаков

Седев тогаш со Нина Николаевна на балкончето на нејзината шумска „дача“ (летниковец) во Нерко-ерви, сред огромните шуми, кои се пружаат од Куоми на југ, кон тундрите на Лапландија. Летниковецот се наоѓаше во густата шума, на брегот на тивкото езеро. Сонцето заоѓаше и ги златеше тивките води. Јас сo уживање го набљудував езерото и играта на боите на него без престанок. Наутро езерото стануваше темносино, како огледало, па модро, а пред вечер, пак златесто, потоа црвено, виолетово, црно. Синото небо беше без облаци. Некои птички пееја во шумата. Од цветните леи лесно се ширеа мириси од цветовите и свежината на езерата. Мажот на Нина Николаевна и децата веќе легнаа да спијат, само уште ние останавме на балкончето, воодушевено уживајќи во промената на боите на езерото. Белата ноќ на северот владееше во сета своја убавина.

-Кај вас тука е толку тивко, Нина Николаевна, како на друга планета или пред тристотини години, кога имаше малку свет, и немало ниту железнички пруги, ни автомобили ни авиони. Но, и тогаш луѓето, кои бараа тишина, одеа подалеку на север, на островите на Северно Море, на Соловки (Соловјецки острови).

-Јас само тука можам да ја одморам душата, Сергеј Николаевич! Никого тука нема, само езерото и шумите, нема ни градови ни села. Толку е тешко да се живее во големиот град: врева, затруен воздух, брканица, многу луѓе. А каде има луѓе, тука има и интриги, зависти, клевети и слично. Кога бев мала, сета таа брканицаи врева ми се допаѓаа. Надворешните нешта ги сметав за вистински вредности. И секако, грешев. Мојот прв брак беше длабоко несреќен. Мојот маж беше убав и умен, но површен и аљкав човек, без вера и принципи. Кога сето тоа се заврши со трагедија, јас и се вратив на верата. Отидов на Валаам, кај отецот схиигуман Јован да го прашам за совет. „Знаете што, рабо Божја – ми рече тој – не растргнувајте се што се се распадна и што животот е завршен. Вие сте млада и многу тоа уште може да се измени, а тогаш, Господ никогаш не ни испраќа искушенија кои ги надминуваат нашите сили. Секогаш помнете го тоа.

Постои едно вакво предание: некој монах многу се жалостел заради тежината на неговиот живот и се негодувал, барајќи полесен крст. И еднаш, видел во сон како да се наоѓа во некоја голема пештера, а сите нејзини ѕидови прекриени со крстови. Таму имало и златни крстови, сребрени, железни, камени и други. И гледај, му се јавил глас: „Услишена е молитвата твоја, избери си себеси крст каков сакаш, според снагата своја!“ И монахот почнал да бара со голема внимателност и нашол, најпосле, мал дрвен крст. „Може ли да го земам овој крст?“, прашал. –„Но тоа и е твојот крст, сите други се потешки!“, му одговорил гласот. Вам ви се чини дека вашиот крст е тежок, а јас како Старец толку често слушам такви ужаси, што е грев Бога со тоа да Го разгневувате. Молете се почесто, повторувајте ја барем од време на време Исусовата молитва и предајте и се на волјата Божја, и Самиот Господ Бог ќе  ви укаже на патот по кој ќе одите. Тогаш дојдете при мене и јас ќе ви кажам што можам“. И тогаш Старецот ми дозволи да си појдам.

Поминаа неколку години. Јас имав скромна служба и живеев тивко, тивко. И иако веќе имав триесет, ми пријде еден господин, не многу постар од мене, и ми предложи да играм со него. Јас се согласив. После тоа се сретнавме уште два пати. Ми кажаа дека тој господин е ерген, еден од најбогатите луѓе на Скандинавија, почитуван и уважуван од сите. Тој, мојот сегашен маж, беше многу интересен човек. После два или три месеци на нашето познанство, ми предложи да станам негова жена. Моите родители беа воодушевени: каква „партија!“. Но, горејќи се од прв пат, бeв навистина внимателна и барав време да размислам за одговорот. Мојот свршеник се согласи.

Отидов потоа на Валаам кај Старецот да барам совет и се да му раскажам. Тој размисли неколку минути, а потоа кажа: „Рабо Божја, се сеќавате ли што ви велев тогаш, дека Сам Бог ќе ве изведе на патот кој треба. И ете, ве изведе. Само, паметете дека жалостите и страдањата нема да исчезнат, туку само ќе се променат. Наместо малиот дрвен крст, живот смирен, оскуден и неприметен, ви се дава многу потежок, крст од злато, но и тој е можно да се носи, ако се подвизуваме во милосрдие и добродетелство, но тој е многу потежок. Ќе ви завидат, ќе ве клеветат, ќе настојуваат да ве скараат со мажот и неговото семејство, итн. Но ако не се врзете за богатството и почестите, а тие наскоро ќе дојдат, и за светска суета, ќе можете да си го сочувате духовниот мир, особено ако се подвизувате во Исусовата молитва, колку што се може. И уште ви советувам , повлекувајте се, барем на месец дена, секоја година на некое затурено место и предавајте и се таму на молитвата и богомислието. Ќе увидите дека тоа е корисно.

И ете, јас сум мажена веќе многу години и секоја година доаѓам тука на месец дена. Во почетокот, мажот и децата не беа задоволни, а денес самите едвај чекаат кога ќе дојдеме тука. Овде е како во рај. И треба да кажам дека Старецот беше во право. Крстот на милионерството е потежок од крстот на сиромаштвото и поопасен. Толку е лесно да се западне во гордост и окаменета нечувствителност кон туѓите страдања.

На Нов Валаам денес живее чудесен Старец, јеромонах Михаил Затворник. Поразговарајте со него за своите тешкотии и тој ќе ви даде совет како искусен наставник. Забележав во животот  дека, ако тврдоглаво тежнееш кон нешто, без оглед на сите препреки кои ќе настанат, макар и со големи напори да го достигнеш посакуваното, дека тоа ќе биде не на корист туку на пропаст. Или сосема ќе се измориш и се ќе ти стане сеедно или ќе увидиш дека тоа не вредело толку труд. Што е од Бога, тоа само доаѓа, ете како се вели во Евангелието – Царството Божјо не доаѓа на видлив начин, зашто Царството Божјо е внатре во вас. Одамна, одамна, кога почнаа моите неволји со првиот маж, и велев на мојата мудра тетка: „Ќе си одам од кај мажот, ќе отфрлам се, и пак ќе бидам весела и темпераментна како порано!“ Тетка ми пак, ми одговори: „Ете, се гледа дека си млада, Нина! Од себе никаде нема да побегнеш, а ако ти е во душата мир, секаде ќе ти биде добро. Од жалоста во животот нема да побегнеш, треба да се трпи, да се моли и да се чека – и Господ во свое време ќе го покаже патот“. Така и е. Но, во младоста тоа не може да се сфати.

Замолчевме. Езерото стана црно.

-Скоро е 11 часот навечер – забележа Нина Николаевна – а светло е како по ден. Време е за почивка, Сергеј Николаевич! Лека ноќ!

Подготвил: Б.Ѓ и Б.М

Посети: {moshits}

Митрополит Сурошки Антониј (Блум)

Што значи да се биде христијанин?
Како да се остане христијанин во современиот свет?

Да се биде христијанин, во извесна смисла, е мошне просто. Христијанин е – ученик и пријател Христов. Овие два поими се слични, но меѓу нив има и разлики. Од една страна, ние сме ученици Христови, Негови следбеници, и должни сме да учиме од Него, преку Евангелието, за она во што Тој верува, за она што Тој ни кажува. 
Не напразно го употребив изразот „за она во што Тој верува“. Еднаш, во Москва, еден млад офицер ме запраша:

- Добро, вие верувате во Бога, а Бог – во што Тој верува?
- Бог верува во човека – му одговорив.

Тоа е мошне важен миг во христијанскиот живот: заедно со Бога, да веруваме во човек, почнувајќи од самите себе. Христос не ни вели напразно дека треба да се сакаме самите себе, и ближните како самите себе. Да се сака, значи да се биде подготвен да се направи сè што е можно за секој човек да може да се радува во својот живот, да расте во полна мера на своите можности и да биде достоен на својот човечки повик. Затоа, првото нешто на што нè учи  Христос кога стануваме Негови ученици е – да веруваме во човекот, да се надеваме на него, да го сакаме дури и по цена на сопствениот живот. А тоа не значи задолжително да умреме за него: може целиот живот да му го посветиме на еден човек или на група луѓе, без да умреме во буквална смисла на зборот, телесно. Но учениците Христови умираат телесно, сведочејќи за својата вера во Христа. Понекогаш човекот треба да умре за другиот да може да дише слободно, да оживее, да најде простор во својот живот; треба да се жртвува заборавајќи на себе, за да си спомне за друг човек. Никој нема поголема љубов од оној кој е подготвен да го даде својот живот за својот ближен. А животот може да биде долг и тежок. Кога човек не мисли на ништо што е поврзано со него самиот, туку само на можноста да служи на друг човек и на други луѓе – тоа е првиот чекор.  
Да се биде ученик Христов – значи да се верува во човек, почнувајќи од себе и продолжувајќи со сите други. Убедени сме дека во секој човек постои светлина, постои добро. Светлината во темнината свети. Темнината не секогаш ја прима таа светлина, но таа не е во состојба да ја пригуши или сосема да ја задуши. Светлината има самобитност, сила, живот, додека, пак, темнината е отсуство на сето тоа. Во таа смисла, ние сме подготвени да веруваме во човек. Освен тоа, во Евангелието на многу места наоѓаме напомени за тоа на каков начин можеме да ја оствариме својата вера во човек, заедно со Бога, како можеме заедно со Бога да се надеваме – до последниот миг на животот – во тоа дека дури и престапник може да порасне во мерата на достоинството на својот човечки повик. Се случува човек да живее недостојно во текот на сиот свој живот, и наеднаш, судрувајќи се лице в лице со можноста, или со убеденоста дека му се заканува смрт, се освестува и станува сосема поинаков човек. Човек може да живее како престапник, а да умре како праведник. За ова индиректно сведочи преп. Серафим Саровски. Тој вели дека почетокот на животот, годините на детството и крајот на животот, во најголема мера се спокојни, светли и добри, но во средината на животот настапува силна бура. На тоа мора да сметаме кога размислуваме за себе и за другите. 
Често слушаме: за да бидеш христијанин, треба да ги исполнуваш заповедите Христови. Се разбира! Но, заповедите Христови не се – наредби: треба да живееш вака, треба да живееш онака...; и ако не живееш на таков начин, ќе бидеш казнет. Не, заповедите Христови се Негов обид сликовито да ни покаже каков би бил секој од нас доколку стане и доколку биде вистински, достоен човек. Заповедите Христови не се – наредба, тие се откровение за тоа какви сме повикани да бидеме, какви можеме да бидеме и, следствено, какви треба да бидеме.  
Јас напоменав дека ние треба да бидеме не само Христови ученици, но и Негови пријатели.
Се случи кај мене да доаѓаат, поточно, да бидат испратени на исповед деца на седум-осум години – на своја прва исповед. На исповедта детето набројува редица прегрешенија. Јас слушам, а потоа обично го прашувам:
– Кажи ми: дали тоа ти се чувствуваш виновен, или ми го повторуваш она за што те прекорувале твоите родители?
– Мајка ми ми кажа дека на исповед морам да го исповедам тоа и тоа, зашто тие нешта нејзе ја лутат, а со тоа јас го нарушувам спокојството на домашниот живот.
– Сега заборави го тоа. Не станува збор за тоа. Ти не си дошол за да ми раскажуваш за тоа што ја лути мајка ти или татко ти. Туку, кажи ми го следново: знаеш ли нешто за Христос?
– Да.
– Си го читал ли Евангелието?
– Мене мајка ми и баба ми ми раскажуваа,  нешто и самиот читав, а и во црквата слушав...
– Кажи ми: дали Христос ти се допаѓа како човек?
– Да.
– Дали би сакал да се дружиш со Него?
– О, да.
– А дали знаеш, што значи да бидеш пријател?
– Да. Тоа значи: да бидеш - другар.
– Не, тоа не е доволно. Пријател – тоа е човек кој му е верен на својот пријател во сите животни ситуации; кој е подготвен сè да направи за да не го разочара пријателот, да не го излаже, да остане со него и кога сите други ќе го напуштат. Пријател – тоа е човек кој му е верен на својот пријател до крај. Еве, претстави си: ти си на училиште. Ако Христос е обично дете, и ако целиот клас стане против Него, што би направил ти? Дали би имал доволно верност и храброст да застанеш до Него и да кажеш: Ако сакате да Го тепате, тогаш тепајте ме и мене, зашто јас сум со Него.
Ако си подготвен да бидеш таков пријател, тогаш можеш да кажеш: Да, јас сум пријател Христов; и тогаш веќе можеш да си поставиш пред себе други прашања за твојата исповед. Читај го Евангелието! Од него можеш да разбереш како да живееш за самиот себеси да не се разочараш; како да живееш за Тој да се радува заради тебе, Тој да види каков човек си, каков си станал како резултат на тоа пријателство. Го разбираш ли тоа?
– Да.
– А ти подготвен ли си да го прифатиш сето тоа?
– Да...
Сиот христијански живот се состои во тоа да Му бидеме верен пријател на Христос и постојано да учиме што Тој сака, што е одвратно за Него, која била причината за Неговата смрт, и соодветно на тоа да се однесуваме. Во првите векови на христијанството, да Му бидеш пријател на Христос, да Му бидеш верен, целосно да Му се предадеш, значело – да бидеш подготвен пред лицето на оние коишто Го мразеле, коишто ја прогонувале верата што Тој ја исповедал, да кажеш: „Јас сум еден од нив“. Ако е потребно – да пострадаш за Него. И не само самиот да пострадаш. Во древноста, да пострадаш за Христа се сметало за чест, се сметало за најважно нешто што може да се случи во животот. Има еден мошне трогателен расказ во житијата на светиите за една мајка:

Таа брза во Рим, кон Колосеум, и среќава еден пријател кој ì вели:
– Каде брзаш? Таму ги гонат христијаните.
– Да, – одговара таа, – и јас сакам да умрам со нив.
– А зошто го водиш со себе и своето дете?
– Па како да не го водам? Зарем да го лишам од радоста да умре за Христа?

Во наше време не ни се заканува смрт или опасност со такви димензии и толку постојано. Но, пред нас постојано се поставува прашањето: „Ти со Христа ли си или против Него? Ако дури и во најмали можни детали си подготвен да излажеш, ако си подготвен да измамиш поради страв, или поради своја комоција – ти не си ученик Христов. Ако си подготвен да ја заборавиш потребата на друг човек, затоа што таа ти ја нарушува комоцијата и бара од тебе усилби коишто не си подготвен да ги поднесеш – ти не си ученик Христов. Да бидеш ученик Христов, тоа воопшто не значи за сето време да исполнуваш херојски постапки. Доволно е херојски да извршуваш добри мали постапки од ден во ден; да имаш чисти мисли, коишто би биле достојни на љубовта којашто Бог ја има спрема тебе; да водиш колку што е можно поправеден живот, дури и во случај на опасност, на ризик; да не се срамиш од своето звање христијанин.
Да бидеш ученик Христов – тоа значи подготвеност да кажеш пред луѓето: 
– Да, јас сум Христов. Вие сакате да ме отфрлите? Отфрлете ме. Но јас нема да го оставам Христа само затоа, за да останам ваш пријател.
Тоа е мошне важно. Ретко имаме прилика за херојска постапка, секојдневниот хероизам не ни е потребен. Отец Сергиј Булгаков пред многу години напишал една статија под наслов „Хероизмот и подвижништвото“. Тој напшал дека хероизмот е миг во кој човекот извршува една постапка којашто може да заврши со негова смрт или со негова победа. А подвижништво – тоа е начин на живеење при кое човекот постојано се учи од Христа како да живее; постојано во својата душа ја пушта светлината Христова; постојано се бори да живее достојно на својот човечки повик и на Христос. А што значи човечки повик? Ќе повторам: погледни на Христос. Тој единствениот во историјата на човештвото во целосна смисла на зборот е Човек кој е толку голем, толку едноставен, толку отворен спрема Бога, што Бог и Тој се слеваат во едно, се соединуваат во едно без притоа човекот да престане да биде човек.

Во расказот за воплотувањето на Христос ова игра централна, колосална улога. Ние веруваме дека Бог станал човек, се воплотил, дека Исус, роден од Дева, не престанал да биде, во целосна смисла на зборот, човек сличен на нас. Како е тоа можно? Како може Божеството и човештвото да се соедини на таков начин? Одговорот го дава св. Максим Исповедник, кој ни вели дека Божеството се соединило со човештвото слично на огнот кој во печка се соединува со железото. Еве ставивме меч во печка. Пред тоа тој бил сив, непроѕирен. Го вадиме од печка: тој сиот гори со светлина и со оган. Железото и огнот така се пронижуваат едно со друго, што сега може да се сече со оган, и да се пали со железо. Ние сме повикани токму така да се соединиме со Христос, што Неговиот живот да стане и наш живот. Во Таинствата се открива имено оној миг кога ние се соединуваме со Христос, кога нашето тело станува Тело Христово, како во секој човек одделно, така и во севкупноста на сите луѓе. Отец Сергиј Булгаков рекол дека Христијанската Црква претставува присуство на воплотениот Христос на земјата, затоа што сите ние стануваме членови, честички на Неговото Богочовечко Тело.    

Токму тоа и значи да се биде христијанин.

Подготви: д- р Драган Михајловиќ

 Посети: {moshits}

   Епископ Иларион Алфеев
 
      ЗА МОНАШТВОТО

Огромна и трагична грешка прават овие луѓе, кои примаат постриг заради црковна кариера. Во современата пракса на Православната Црква, архиереј може да се стане, само ако си монах.

И доаѓа до тоа, да луѓето кои тежнеат кон кариера примаат монаштво за да достигнат висока положба во Црквата.  Но таква положба достигнуваат малубројни, зашто монаси се многу, а епископи малку. Неретко, таквите луѓе во позрели години доаѓаат до таква ситуација, да сватат дека нивната желба е недостижна, и дека тие испаднале од кругот или воопшто не влегле во тој круг, кој го сочинуваат кадри за архијерејско служење. И доаѓа до стравотна криза. Човекот сваќа дека си го уништил својот живот, лишувајќи се од многу нешта, заради некаква илузија. Слични ситуации не би смееле да се случат. Монаштво би требало да се прими само тогаш кога човек е во потполност ориентиран на Бога, ако е спремен да го даде целиот живот на Бога, да оди низ “тесната врата“. Монаштвото е максимален израз на тој “тесен пат“, за кој говори Господ(Мт. 7:13, Лк. 13:24). Тоа е пат на достигнување на внатрешни височини, пат на внатрешно богатење при надворешни губитоци. Примањето на постриг заради било какви надворешни цели, ја искривува самата суштина на монаштвото.

Недопустливо е да се прими монаштво и по послушание. За жал често се случува, човек во одреден период од својот живот, да не може да се одлучи, дали да прими монаштво или да стапи во брак. Немајќи доволно внатрешна сила за сам да донесе решение, си вели себеси: “Ќе отидам кај духовникот(или кај некој старец) и што ќе ми каже тој, таква ќе биде волјата Божја“. Таквиот став не е исправен. Сите одговорни решенија човек треба да ги носи сам и да сноси за нив,  потполна одговорност. Се разбира дека никој не може да гарантира, дека нема да се случи некоја грешка. Многу луѓе погрешиле во изборот за својот животен пат. Но човекот кој сам дозволил да се случи некаква грешка, сам  може и да ја исправи, дури и ако тоа го чини многу скапо. Но ако дошло до грешка заради некој друг, и човекот свати дека неговиот живот не е исполнет заради тоа што тој, некогаш по неразумност, невнимателност, му го поверил решението за својата судбина на некој друг, тогаш таквата грешка нема кој да ја исправи.
Во беседата за бракот зборував дека постојат два типа на брак: брак како тајна и брак како соживот. Истото може да се каже и за монаштвото: тоа може да биде тајна, а може и да не биде. Монаштвото кое се јавува како тајна, го преобразува целиот живот на човекот, го менува во корен, радикално.

Можеме да додадеме, дека постои совршено неправилна традиција, наследена уште од времето кога нашата Црква се наоѓала под силно влијание на западната схоластика – дека се прави разлика помеѓу тајна и обред и дека бракот се смета за тајна, а монашкиот постриг како облик на црковните церемонии, лишени од суштински карактер. Монашкиот постриг е иста таква тајна – како и другите тајни на Црквата, зашто во себе ги содржи сите облици на тајна. Човекот кој прима монаштво добива друго име, слично како што тоа се случува на крштевањето. Тој се облекува во нови одежди. Како и во тајната на Крштевањето, по верата на Црквата, му се простуват гревовите, помеѓу останатите и оние кои претставуваат канонска препрека за добивање свештенички чин.. Дури и во самиот чин на монашење постригот се нарекува тајна, кога оној кој го врши постригот вели: “ И пристапи на оваа голема тајна“. Но монаштвото се остварува како тајна, само тогаш кога се прима по призив, за да постане пат на внатрешно усовршување, пат на искачување на човекот по оваа “лествица“ за задобивање добродетели и борба со страстите, која така прекрасно ја опишал св.Јован Синајски, во својата класична книга.

Во кој случај може да се каже дека монаштвото не се извршило како тајна и дека примањето постриг било безуспешно или погрешно? Во тој случај, кога човек примил постриг или против своја волја, по послушание од друг, или во многу рана возраст по сопствена неразумност, или под влијание на расположение или ентузијазам кои подоцна поминале. Таквиот човек, веќе постанат монах, сфаќа дека направил грешка, дека тој воопшто не е “предодреден“ за монашки живот. Од оваа ситуација постојат три излези.

Првиот излез е човекот да се измени себеси: да си рече, дека кога веќе постанал монах и бидејќи Господ го привел на таков начин на живот,  да направи се за монаштвото навистина да постане тајна на единство со Бога. И човекот ќе се потруди со Божја помош да го усклади својот живот со неопходниот аскетски начин на живот. Ова е подобрата варијанта, но за жал таквото решение е многу ретко.

Почесто се сретнува втората и третата варијанта. Втора варијанта: човекот останува во монаштвото за да не ги наруши монашките завети, но при тоа не чувствува ниту радост, ниту воодушевување од тоа што е монах, туку само “тешко тегне“ проколнувајќи ја својата судбина. Трета варијанта: монахот го напушта манастирот, се размонашува и постанува мирјанин.

Тешко е да се каже, што е подобро. Од една страна монашкиот завет се дава еднаш за секогаш, и според канонските правила на Црквата, дури и оној монах кој ја отфрлил од себе монашката одежда и стапил во брак, продолжува да биде монах, но паднат монах – кој живее во грев. Бившите монаси кои стапиле во брак не добиваат црковен благослов за брачен живот и не можат да се венчаат во Црква, освен  многу ретки исклучоци. Таква е традицијата на Православната Црква. Во таа смисла монашките завети поставуваат пред човекот поголема одговорност отколку брачните завети: Црквата може да признае развод, но црковните канони не признаваат никакво размонашување. И ако во брак може да се стапи два пати, монашкиот завет не може да се даде два пати.

За време на две години од мојот монашки живот, јас живеев во манастир, во кој скоро секој втор монах го кршеше заветот и си заминуваше од манастир. Некои од оние кои заминаа се оженија. По правило тие бракови беа несреќни и брзо се распаѓаа. Се сеќавам на еден случај кога еден човек го напушти монашкиот живот само два дена после постригот, што беше потврда за неговата длабока внатрешна неспремност за монашки живот.

Се сеќавам и на друг случај: Млад човек стапил во манастир со голем ентузијазам, искрено сакајќи да се одрече од светот, да води свет начин на живот, но по природа бил друштвен, светски човек, а во манастирот не ја пронашол онаа духовна храна, она духовно раководство кое би можело да го задржи на патот на монашкиот живот и да го направи исполнет тој духовен живот. На крајот почнал да ја губи трезвеноста и самоконтролата, почнал да излегува во град, да се гледа со жени, почна да свири и во рок-група(во минатото бил музичар). Понатаму – алкохол, наркотици. Такви и други слични случаи, ме утврдија во уверувањето дека одлука за монашки постриг, може да биде донесена само преку многу трезвено и сериозно размислување, само откако желбата за монашки живот е цврсто утврдена, кога човек  после долго испитување ќе се увери дека е тоа неговиот призив.

Јас многу често контактирам со младите луѓе, кои се наоѓаат на раскрсница. Некои од нив велат: “ Размислувам за монаштво, но во мене сеуште има сомнеж,  двоумење.“  На таквите луѓе обично им говорам, дека се дотогаш, додека кај нив постои и најмала сенка на сомнеж, па и мало колебање, не би требало да примат монаштво. Ги советувам да не брзаат, да причекаат барем три години, а потоа да проверат дали нивната желба се намалила,, дали се оладила и ако желбата се сочувала, тогаш можат да се решат да примат монаштво. Грешката може да има кобни последици, така што откако ќе го даде монашкиот завет, а потоа сфати дека монаштвото не е за него, човекот ретко може да биде способен да се врати во нормален живот. Тој ќе остане целиот свој живот духовно истрауматизиран, морално осакатен.

Како и бракот, и монаштвото има своја динамичност и монахот може да се развива во позитивна или во негативна насока.Во монаштвото човекот не стои во место: тој или е на патот кон Бога малку по малку собирајќи духовен потенцијал или постепено ги губи оние почетнички резерви, кои ги поседува секој човек кој примил монаштво. Во оваа смисла многу е важно, уште од самиот почеток човекот да е правилно настроен. Како и во бракот и во монаштвото е присутна почетничка еуфорија, а после неа разочарување. Се случува, човек примајќи постриг, првите денови или месеци да живее едноставно речено -  на небо, среќен е, му се чини дека му се оствариле соништата, дека монашкиот живот е токму она што го барал. Но после тоа, доаѓа до отрезнување. Човекот почнува да согледува дека и монашкиот живот има свои тешкотии и искушенија на кои тој не бил спремен. Многу е важно да се преживее овој критичен момент. Ако во бракот сопружниците можат заедно да ги пребродат критичните ситуации, во монаштвото човекот е оставен сам со себе. Се разбира, тој не е сам, ако пребива во Бога, но монахот често нема подршка од луѓето. Често му недостасува правилно духовно раководство, особено во нашето време, во кое има многу малку искусни духовници.

Во Руската Православна Црква, во советско време, имало само 18 манастири, но и тогаш се жалеле дека им недостасуваат искусни духовни раководители. Денес бројот на манастири е повеќе од 500, но бројот на духовно искусни учители не се зголемил. Духовните раководители треба да се “калат“ десетици години, и за да се искалат треба да постои трајна монашка традиција. Самите духовници треба да бидат ученици на искусни наставници. Силата на монаштвото се состои, токму во наследството на духовното раководење кое како и апостолското предание започнува од првите времиња на христијанството: духовното искуство се пренесува од учителот на ученикот, а потоа ученикот самиот постанува учител и го пренесува своето искуство на своите ученици.

Во историјата на христијанската светост не е мал бројот на примери кога монашкиот опит се пренесувал од учителот на ученикот. Преподобен Симеон Нов Богослов бил ученик на преподобниот Симеон Испосник. Добивајќи од учителот големо знаење во областа на аскетскиот и мистичен живот, тој ги запишал и ги предал на своите ученици. Никита Ститат, кој го напишал житието на св.Симеон Нов Богослов, бил негов близок ученик.И самиот Никита Ститат се разбира имал свои ученици. Овој непрекинат тек на наследување на духовно искуство, се пренесува од многу одамна па се до нашите денови. Дури и во советското време, во Руската Православна Црква овој тек не се прекинал, иако бил ослабен: духовно искусните раководители – старците, биле навистина реткост во тие години, но сепак тие постоеле.

Но што се случува денес? Ќе се отвори помал манастир, епископот ќе постави таму 23-годишен игуман, тој ќе земе при себе неколку дваесетгодишни послушаници, и тие ќе почнат еден со друг да се воспитуваат. Нема никаква гаранција дека младиот човек, кој е поставен таму за намесник само заради тоа што црквата која го добила манастирот, морала таму некого да насели, навистина ќе постане добар наставник за младите кои дошле таму, иако можеби поседуваат голем ентузијазам и загреаност; но заради недостаток на духовно раководство, би можеле да се разочараат и да се најдат на погрешен пат.

Јас мислам дека исто како и примањето свештенички чин, така и примањето монаштво треба да биде во позрели години. Во минатото, не само што не се потстригувале петнаесетгодишни деца, седумнаесетгодишни, туку ни дваесетгодишни. За постриг се спремале многу долго. Пред да стапи во манастир, човекот морал долго да размислува за тоа. Никој не инсистирал тој да појде во манастир, како што тоа го прават денес некои духовници, поттикнувајќи ги младите да примат монаштво. Стапувајќи во манастир, човек долго се задржувал на ниво на послушник, и кога би се разочарал можел мирно да замине и да живее духовно исполнет живот и во светот. И само ако, поминувајќи долго време во манастир, сфатил дека тоа е неговиот пат, тогаш го постригувале. На таков начин, постригот не постанувал почеток на неговиот монашки животен пат, туку продолжеток на неговиот долгогодишен опит: постригот тогаш бил потврда дека човекот е повикан за монаштво, дека неговата желба да постане монах не била незрела, брзоплета, туку дека тоа била негова сопствена желба, а не желба на некој друг кој се трудел да  го принуди на монаштво.

Ви зборувам за ова, иако добро знам, дека можете да ми речете дека јас сум примил монаштво на дваесетгодишна возраст. На тоа можам  да одговорам само дека имав среќа, дека мојата одлука да примам монаштво иако била можеби младешка и незрела, сепак во овие 13 минати години ниту една секунда не почувствував разочарување ниту помислив: “Да не беше тоа грешка“. Дури и во најтешките моменти, кои беа многу, никогаш не почувствував дека мојот призив би можел да биде нешто друго.

Некои други имаа помалку среќа. Познат ми е не така мал број на случаи, кога човек примајќи монаштво во младоста, после некое време осознава дека тоа е грешка, но и понатаму останува во манастир, тешко живеејќи, без воодушевување, без радост. Гледав монаси кои непрестано беа во состојба на униние и на кои, се’ во таквиот живот им досадило. За некако да се утешат, тие или одеа на консултации кај психотерапевти или по цел ден слушаа класична музика или утехата ја бараа во алкохолот.

Ако монаштвото се прими откако сите овие услови се исполнети, по призив, тоа може за човекот да постане извор на отварање на неговите внатрешни потенцијали, да му ги даде оние можности кои не му ги дава животот во светот. Монахот по определба е ослободен од многуте стеги, кои човека го врзуваат во светот. Монахот има можност да се восредоточи само на главното, и ако тој го усмери својот живот на тоа главното – на тоа што претставува “единствено потребно“, т.е. на Самиот Бог, - она што ќе го добие може да биде навистина големо. Пред се, тој од сопственото искуство може да спознае што значи таа блискост на човечката душа со Бога, за која светите отци пишувеле во своите објаснувања за книгата “Песна над песните“. Тој може да Го познае Бога онака како што старец Софрониј, цитирајќи ги зборовите на апостолот Јован Богослов вели: “да се види Бог онаков, каковшто Он Е“.  Тој може да се здобие со многу духовни навики и да достигне светост. Се разбира дека патот кон светоста му е отворен на секој човек, без разлика дали е тој монах, свештеник или мирјанин, живее ли во манастир или во светот. Но монаштвото може да му даде на човекот посебни услови, при кои тој се сретнува со помалку препреки, отколку луѓето во светот. На монашкиот пат постојат друг вид на препреки – оние искушенија, кои пак не им се познати на луѓето кои живеат во светот. Тоа е лична борба, личен подвиг.  Но, ќе повторам дека можноста за отварање на своите внатрешни потенцијали, посветување на својот живот на Бога, им се дава на оние монаси, кои го примиле монаштвото по призив.

Како што веќе реков, монаштвото е најрадикалниот вид на поминувањето “низ тесната врата“, на кое Господ ги повикал сите христијани. Во древната Црква монаштвото се градело постепено. Постоеле групи на аскети, подвижници, кои давале завет за безбрачност, некои од нив заминувале во пустина, а други останувале да живеат во град. Тие, за своја главна цел си го поставиле духовното работење над самите себе – тоа што во Стариот Завет се нарекува “стоење пред Бога“, кога целиот живот на човекот е ориентиран кон Бога, кога секое дело, секој збор е посветен на Бога. Во Сириската Црква овие подвижници се нарекувале “синови на Заветот“ или “ќерки на заветот“: тие давале завет за безбрачност, за да се посветат себеси на служењето на Бога во Црквата. Во тоа време во Кападокија монаштвото се развивало забрзано, се основале аскетски заедници. Важна улога во формирањето на кападокиското монаштво одиграл св.Василиј Велики. Од него до нас, стигнале неколку зборници на правила за живеење. Се смета дека тоа се монашки правила, иако зборот “монах“ кај нив не се употребувал. Се работи за тоа дека св.Василиј Велики не ги пишувал своите правила само за монасите, туку и за сите аскетски настроени христијани – за сите оние кои сакале својот живот да го ускладат на Евангелието. Зашто монаштвото во својата основа не е ништо друго, туку евангелски начин на живот, настојување да се исполнат заповедите, кои им се дадени  на луѓето кои живеат во светот. Не е случајно тоа што го зборувал св.Јован Лествичник: “На монасите, светлина им се ангелите, а светлина на луѓето е монашкиот живот“.

Не е случајно ни тоа што во византискиот период во Русија, монашкиот живот бил прифаќан како “добар пример“ , и општествениот живот бил во голема мера ориентиран кон аскетски монашки правила.

На тој начин, нема никаква противречност не само помеѓу монаштвото и бракот, туку и помеѓу монаштвото и животот во светот. Свети Исак Сирин вели дека „светот“ навистина е збир на сите страсти. И монахот си оди од таквиот „свет“, не од светот како Божја творба, туку од паднатиот, гревовен свет, потопен во пороци. Си оди не заради омраза кон светот, не заради тоа дека се гнаси од светот, туку заради тоа, што надвор од светот, тој може да го собере во себе оној духовен потенцијал, кој потоа луѓето го реализираат во служењето. Преподобниот Силуан Атонски говореше: многумина ги окривуваат монасите, дека тие бесплатно јадат леб, но молитвата кои тие ја вознесуваат за луѓето,е многу подрагоцена од тоа, што луѓето го прават во светот во полза на ближните.

Преподобен Серафим Саровски говореше: „Имај смирен дух, и илјадници луѓе околу тебе ќе се спасат“. Заминувајќи во пустина на 5, 10, 20, 30 години отшелниците се здобиваа со „смирен дух“, оној внатрешен мир, кој толку им недостасува на луѓето кои живеат во светот. Но тие подоцна им се враќале на луѓето, за да го споделат тој мир со нив. И, навистина, илјадници луѓе би се спасувале околу таквите подвижници. Секако, имало многу подвижници кои си отидоа од светот, и не се вратија назад во светот, кои умреа непознати, но тоа не значи дека нивниот подвиг бил залуден, зашто молитвите кои тие ги вознесуваа за ближните, им помогнаа на многумина. Достигнувајќи светост, тие станаа посредници и застапници за илјадници луѓе, кои биле спасени со нивните молитви.

Примајќи постриг, монахот дава три основни завети: нестекнување, целомудреност и послушание.
Нестекнувањето може да се сфати различно. Може да станува збор за потполно доброволно сиромаштво, кога човек се одрекува од сите земни блага, од секаков имот. Но во најдобар случај станува збор за тоа дека тој се однесува кон се што има како да го позајмил. Монахот и  кон животот треба да се однесува така, како и тој да му е позајмен. Во „Лествицата“ и другите големи аскетски книги се зборува за добродетелта на странствувањето, кога човекот сфаќа дека овде на земјата, нема „град во кој би живеел, туку го очекува оној кој ќе дојде“, зашто неговата духовна татковина е – Небесниот Ерусалим. И токму кон него е насочено духовното внимание на монахот.
Заветот на целомудреност не се однесува само на безбрачност. „Целомудреност“ е словенски збор, кој во себе има многу длабок смисол. Таа зборува за тоа дека човек е должен „да биде мудар во целост“, то ест во сите свои постапки и помисли треба да се раководи со „мудроста, која доаѓа Одозгора“, која е Самиот Христос.

И, на крај, послушание. Овој монашки завет може да биде исполнет на разни начини: монах во манастир се  наоѓа во послушание кон својот игуман, монах кој служи во парохијата – кон својот епископ. И каква и да е надворешната страна на животот на монахот, тој секогаш е должен да се сеќава, дека неговиот живот не му припаѓа нему, туку дека е предаден на Бога, Црквата и луѓето. И монахот дури тогаш може да го оправда својот призив, кога неговиот живот донесува плодови и во неговиот однос кон Бога, и во однос на Црквата, и во однос на луѓето. Монахот донесува корист во однос на Бога, ако непрестајно работи над себе и, успева духовно да се подигне „од сила во сила“. Тој донесува корист ако или го усогласува својот монашки живот со служење во Црквата во чин на свештеник, или ако, бидејќи не е свештеник, се занимава со некоја друга работа во Црквата, нпр. со дела како милосрдие, проповедање. Монахот им носи корист на луѓето ако им го предава оној духовен опит кој го собрал во себе, или го прибира во себе она искуство, кое подоцна ќе го сподели со луѓето, или едноставно се моли за луѓето.

И на крајот на краиштата, послушанието е ослушнување на волјата Божја, настојување на човекот максимално да ја приближи својата волја до волјата Божја. И монахот – тоа е оној кој доброволно се одрекол од својата волја, предавајќи го сиот свој живот во Божји раце. Монахот треба да се стреми да достигне такво соединување на својата волја со Божјата волја, да би се уподобил на Исус Христос, кој во Гетсиманија Го повикува Отецот Свој: „Оче Мој! Ако е можно да Ме одмине оваа чаша; но пак ,не како што сакам Јас, туку Ти“ (Мат. 26:39). Во овие зборови се пројави, од една страна, Неговата човечка волја и природниот за секој човек страв пред страдањата, а од другата – потполната преданост на Волјата Божја и потполната подготвеност да Му Го повери Својот живот на Бога.

За крај, би сакал да кажам и тоа дека, монаштвото, за разлика од бракот, претставува учество на избраните – избрани не во оној смисол, дека тие се подобри од другите, туку во смисол на тоа, дека тие чувствуваат призив и предвкус кон осамувањето. Ако човек не чувствува потреба да биде сам, ако нему му е здодевно да биде сам со себе и со Бога, ако често му треба нешто надворешно да го исполнува, ако тој не ја сака молитвата, неспособен е да го снема во молитвените бранови, да се вдлбочи во нив, да Му се приближи преку молитвата на Бога... – во тој случај, тој не би требало да прими монаштво.
 
Прашања и одговори:

- Заради што воопшто е потребен монашкиот начин на живот? Треба да им се даде можност на луѓето кои имаат склоност кон тоа, да живеат со таков живот. Но можеби монашкиот живот треба да им биде достапен само на оние луѓе, кои достигнале духовни височини, кои се духовно проверени, кои се во зрела или постара возраст. Тоа би помогнало да се избегнат грешките.
 
- Не сметам дека монаштвото е само за старци. Не мислам дека е потребно да се постригуваат во монаси само луѓе кои имаат духовно искуство, бидејќи таквото искуство токму и се достигнува со монашки живот. Треба да се избегнуваат крајности. Сметам дека за стапување во брак најдобра е возраста од 20 до 30 години, а за монаштво од 30 до 40 години. Секако дека постриг може да се прими и порано, но степенот на ризик тогаш е поголем. Потполно е недопустиво, по мое мислење, да се постригуваат лица кои немаат наполнето 20 години. Познати ми се случаи во кои монаштвото било примено и на помала возраст, што потоа им послужило како повод на таквите монаси да се одрекнат од монашките завети. Сметам дека во слични случаи постригот може да се смета за неважечки, зашто момчето, скоро дете, не може да биде подготвено на така сериозен чекор.
- Рековте дека монаштвото е – во најголема мера „тесен пат“. Би сакал да продискутирам за тоа. Ние, кои живееме во светот, не бегаме доброволно од тешкотиите. Имаме семејства, треба да работиме, да заработиме леб во потта на нашето лице, кај нас се тешки односите со оние кои не опкружуваат. А монасите, по мое мислење, си обезбедиле за себеси во манастирите поспокоен живот, тие се зафатени со самоусовршување, кон кое и ние треба да се стремиме. Но да издвоиме време за читање на големи книги, како нив, за нас е два пати  потешко зашто ние имаме семејства, деца, внуци. Тие за тоа имаат доволно време. Зар не ви се чини дека нашиот пат, ако сакаме да бидеме добри христијани, во нешто е дури и потежок од монашкиот?

- Може да се каже. Кога зборував дека монаштвото е најрадикалниот израз на „тесниот пат“, не го имав предвид тоа, дека е нешто претешко. Во многу ситуации во животот во светот е многу потешко. Монаштвото е „тесен пат“ во смисол на одрекување од многу работи што на обичните луѓе им припаѓаат по право. И монасите се одрекуваат од многу надворешни работи заради внатрешното богатство. Но не мислам дека монаштвото е над бракот, или дека тоа повеќе го овозможува достигнувањето на светоста отколку бракот. Било кој пат што човекот ќе го избере, ако тој се стреми кон Бога – тоа е напорен пат, тоа се „тесни врати“. Ако човек тежнее да живее по Евангелието, тој секогаш ќе наидува на препреки и секогаш ќе мора да ги совладува. Монашкиот живот, како и животот во брак, даден му е на човека за тој да може на тој начин максимално да го оствари неговиот внатрешен потенцијал. Тој е даден за добивање на Царството Божјо кое секој од нас може да го задобие после смртта, но ние можеме опитно да му се приближиме  уште тука на земјата.

(извадок од делото “Вие сте светлината на светот“)

Атанасиос Папатанасиу

Понекогаш имам впечатокот дека изучувањето на преданието на Црквата значи судрување со множество запрепастувачки откритија. Така, бев запрепастен кога во делата на св. Григориј Богослов го најдов следниов исказ: „Новàтори“ – тоа е неразумен назив за далековидните.

Ова е повеќе од обичен исказ. Ова истовремено е и задача и повик, зашто овој исказ поставува важно прашање пред Црквата: „Што е тоа што ги определува новотиите?“ и „Кој треба да се смета за новàтор?“ Многумина православни христијани денес можеби нема да се согласат со св. Григориј, зашто новотиите, по правило, се сметаат за дрскост и за синоним за секуларизација. Опасноста од секуларизација навистина постои, но ние, дотолку повеќе, не смееме а да не го признаеме фактот дека Црквата самата му ја ветува на светот сеопфатната новост: формирање на сосема нов тварен свет, негово преобразување преку општење со Бога (Откровение 21:1–5). Следствено, животот на оној што верува не претставува само пасивно очекување на крајот, туку и активно учество во остварувањето на Божјата замисла. Со други зборови, Црквата во историјата претставува предвидување и лабораторија на тој есхатолошки крај. Во таа лабораторија светот постепено се претвора во Тело Христово.  

Многу впечатливи примери на историската позиција на Црквата можеме да најдеме во сведоштвата за оформувањето и за прифаќањето на догмите. Набргу по основањето, Црквата се соочила со опасноста од ереси и од заблуди во однос на верата и на преданието. Пред сè, требало да се брани и да се објаснува тврдењето за едносушноста на Лицата на Света Троица. Таа вистина била искажана преку грчкиот термин омоусија, што значи едносуштен. Почнувајќи од четвртиот век, секој христијанин, кажувајќи го на Литургијата Символот на верата, сведочи: „Верувам ... во еден Господ Исус Христос ... едносуштен на Отецот“. Денес верниците немаат никаква дилема во врска со ова, зашто се работи за елементарна доктрина. Но кога светите отци ја утврдувале оваа догма којашто е од животна важност, лесно можеле да бидат обвинети за грев и за новаторство! Се работи за тоа што овие догматски термини (и редица други, како што се „личност“, „воплотување“, „енергии“) ги нема во библискиот речник! Со други зборови, отците очигледно решиле да се откажат да ги дефинираат догмите само преку јазикот на Светото Писмо, и користеле друг јазик. Что се случувало притоа?

Во четвртиот век Црквата веќе одамна била излезена од палестинската лулка и цврсто се втемелила на просторот околу Средоземното Море, соочувајќи се лице в лице со тогаш доминантната грчко-римска култура. Таа култура го определувала начинот на животот, стилот на мислењето и јазикот кој во голема мера се разликувал од јудејскиот. Црквата се нашла пред решавачки избор: да се ограничи на јудејството или да му се открие на целиот свет. Црквата го избрала второто, откривајќи им се на другите народи, и за таа цел го користела нивниот јазик и нивниот начин на мислење.

Овој избор бил далеку од кокетирање со секојдневноста – тоа била историска одлука, заснована на самата природа на Црквата. Според тврдењето на св. Максим Исповедник, „Христос сака Неговото таинствено вополотување да се случува секогаш и секаде“. Во таква перспектива воплотувањето не е настан затворен во минатото, туку процес кој почнал пред повеќе од 2000 години и непрекинато продолжува низ вековите. За да го спаси овој свет, Синот, оставајќи го Отецот, станал човек, живеел во вистинско човечко општество, говорел на јазикот на своите современици. И од тој миг Христос не можеме да го претставиме без Неговото Тело – Црквата. Црквата претставува продолжеток на Воплотувањето во историјата: таа не е духовна секта, издвоена од надворешниот свет, туку она огниште во кое сиот свет постојано се преобразува во Тело Христово. 

За да се разбере заемниот однос меѓу Црквата и светот, мора постојано да го имаме на ум следново богословско тврдење: Црквата и светот не се два онтолошки (т.е., по своја природа) спротиставени ентитета, како едното да е направено од „света“ а другото од „зла“ супстанција. Според христијанското гледиште, сиот свет, без исклучок, е Божја творба, и Бог е единствениот Творец. Тој го повикал овој свет од непостоење, и го создал за да биде учесник во вечната и целосна љубов на животот. Тоа значи дека главната задача на светот е да го посака тоа, да стане тело на Синот, втората Ипостас на Света Троица и со тоа, по сопствена волја, да влезе во вечниот живот на Троица. Се разбира, ова не е лесно. Овој призив не доаѓа од овој свет (Јован 15:14, 18:36), и затоа тоа секогаш звучи недостижно за светот, и светот е збунет: „Тешки се овие зборови. Кој може да ги слуша?“ (Јован 6:60). Одговорот на човештвото на Божјиот призив мошне добро е искажан преку словенскиот термин „подвиг“ – тоа е аскетско усовршување, пројавување на слободата во историјата.

Затоа можеме да кажеме дека Црквата е дел од светот кој веќе одговорил на Божјиот призив. Вториот дел сè уште му се противи на призивот, и сè уште го нема најдено патот до Црквата, макар што не е ниту зол по своја природа, ниту е инороден на Црквата. Спротиставувањето на светот на Црквата, за што се говори во Светото Писмо (Јован 15:18-20; 1 Коринтјаните 3:19 итн.) не се должи на неговата природа, туку на неговиот сопствен избор и одлука. Затоа Црквата никогаш не престанала да се моли за животот на целиот свет и сеопшто обраќање кон Христа. Ова можеме да го слушнеме на божествената Литургија. Освен тоа, јазикот на Црквата сам по себе претставува призив. Во согласност со вистинското православно предание, јазикот – во однос на човекот – претставува група сигнали, знаци, коишто соопштуваат нешто за реалноста којашто не може да биде ограничена или целосно искажана со зборови. Секој збор од устата на Црквата не е само објавување на вистината, туку и призив за слободна, искрена, лична средба со Вистината, зашто Вистината не е нешто, туку е некој – воплотениот Христос. Богословието не е само трактат за Бога, туку и повик да се стане дел од Телото Христово.

Затоа до крајот на светот Црквата нема право да го прекине повикувањето на Божјото создание кон општење со Него. Дијалогот на Црквата со светот не може да се прекине и, се разбира, никој не може да му стави крај на тоа сè до последните дни. Затоа обраќањето на Црквата до светот секогаш останува неизменето, на сите јазици тоа звучи како призив да се стане нејзина плот, и благодарение на тоа, призивот кон спасението станува разбирлив во секое општество, во секој народ, во секоја епоха. Со други зборови, задачата на Црквата не се состои во тоа таа да го спомнува Раѓањето Христово, туку да биде Раѓање Христово и постепено да го подготвува созданието кон сеопшто воскресение. Црквата, којашто се откажува од погледот на воплотувањето, искажан погоре од св. Максим Исповедник, е Црква којашто се откажува да му говори на светот и да зборува со светот, и тоа е едноставно безмолвна Црква. Во таков случај таа е во опасност да престане да биде Црква! Ако таа не го води светот кон живототворното Тело, таа го остава светот во царството на смртта. Тоа е исто како некоја помесна Црква да се откаже да ја прима просфората од парохјаните, со што таа не би можела да ја извршува божествената Литургија.

Во секоја помесна Црква демнее опасност да се поддржува мислењето за тоа дека јазикот на минатото, на кој се говорело пред неколку столетија, е јазик на Самиот Бог! Во тој случај Црквата станува иницијатор за мачни новотии, бидејќи се отклонува од православното предание. „Гласот Божји – вели св. Григориј Ниски – не е ниту древноеврејски, ниту кој било друг јазик познат во светот.“ Навистина, човечкиот јазик може да ја носи вистината воплотена во него, но тој не може да се поистовети со самата таа вистина. Православната традиција не се тревожи поради мноштвото јазици, како меѓу различните народи, така и во различните периоди во текот на историјата на еден народ. Библијата сведочи дека во почетокот „по целата земја имаше еднен јазик и еден говор“ (1 Мојсеева 11:1). По обидот да се изгради Вавилонската кула, луѓето ја изгубиле врската со Бога и едни со други. Нивниот јазик бил изгубен и се претворил во множество разни дијалекти, поради што народите се расеале по целата земја (1 Мојсеева 1:1-9). Множеството на јазиците е последица на гревот. Затоа црквата никогаш не се обидувала да ја разреши таа ситуација, односно да создаде еден јазик за сите времиња и за сите народи. Таа ја прифаќа реалноста на множеството јазици и се труди преку нив да ја создаде новата плот на вистината. Тоа, за првпат по падот на вавилонската кула, се случило на денот на педесетницата, кога апостолите проповедале за царството Небесно на различни јазици, и секој народ ги слушал на својот дијалект (Дела 2:4-6). Така било и во почетокот на обраќањето на Црквата кон целиот свет, и на секој јазик се исповедало дека Исус Христос е Господ (Филипјаните 2:11). Мошне важно е и сведочењето на христијаните кои живееле во вториот и во третиот век, а посебно описот на животот на христијаните во Посланието до Диогнет, во кое се вели дека Црквата е нешто ново во светот.  

Разлика меѓу христијаните и останатото човештво не е во националноста, во јазикот или во традициите. Христијаните не живеат во одделни градови, не зборуваат на некаков посебен јазик, не водат некаков  особен живот... Но, сепак, во организирањето на нивните заедници постојат забележителни, дури и зачудувачки особености. За нив туѓината е како татковина, но и во татковината се како во туѓина.

Затоа св. Јован Златоуст нè уверува дека нема ништо срамно во тоа да се користат т.н. „варварски“ јазици. Во тој контекст може да се спомнат споровите меѓу Западната духовност и св. Кирил, апостолот на словените. Западната духовност инсистирала на тоа дека Литургијата може да се служи само на еден од трите древни јазици: древноеврејскиот, грчкиот и латинскиот. Пилат наредил на тие јазици да се напишат на крстот зборовите „Исус Назареецот, цар Јудејски“ (Јован 19:19). Св. Кирил истапил против таквото учење и таквите „ревнители“ ги нарекол ученици на Пилат. Тој го бранел не само правото на секој човек да зборува и да слуша, туку и правото на Бога да му се открива на секого. И ако денес ние, православните христијани, еден јазик прогласиме за „свештен“, а дугите за „скверни“, му го вртиме грбот на православното предание и се приклучуваме кон гореспомнатото Западно гледиште, и тоа во времето кога Римокатоличката црква – тоа треба да се напомене – се обидува како богослужбен да го прифати разговорниот јазик.   

Лингвистичките моменти не се сведуваат само на прашањето на преводот на текстовите од еден на друг јазик. Сè мора да се оствари под раководство на Црквата. Тоа од помесната Црква бара таа навистина да биде локална и навистина да биде Црква. Притоа е неопходно сопствено изложување на учењето, составување на свои текстови и обраќање кон новиот културен контекст, кон одредена цивилизација и кон одредено општество.

Денес сите светски дискусии се сосредоточени на прашањето на глобализацијата. Се чини дека стариот свет се урива под дејство на доминирачкиот модел на современата западна цивилизација. Едни сметаат дека зацврстувањето на одделни локални култури е единствената надеж да се опстане пред налетот на сеопштата урамниловка. Други сметаат дека за ниту една култура веќе нема иднина. Фактички, денес од низа причини превладуваат два јазика. Првиот е – англискиот, кој станува сеопшт. Од друга страна, интернетот и „виртуелната реалност“ стануваат своевиден нов универзален и силен јазик. Глобалната мрежа, несомнено, го восхитува разумот, предлагајќи можности за размена на информации меѓу оддалечени краеви на планетава, но, од друга страна, предлага сомнителен идеал на општење без реална средба, бестелесен контакт. Дали човештвото ќе ги ползува овие технологии како полезен инструмент, способен да помогне да дојде до средба меѓу човечки личности, или сè ќе се сведе на „спиритуален“ живот во кој веќе никој не се грижи за човечко општење? Тоа е предизвик за Црквата. Во ниту една прилика таа не се држела на страна од јазичните богатства собирани со векови. НАвистина, доброто познавање на јазикот на оригиналните црковни текстови претставува услов од суштинска важност за сериозно богословско изучување. Но, во исто време Црквата е должна да го внесува сведоштвото во нови и, можеби, непредвидени услови. Нејзиниот јазик не треба да наликува ниту на музејска изложба, ниту на древни археолошки наоди. Нејзините корења проникнуваат во далечно минато, но гранките мора да цутат денес и да подготвуваат плод за иднината.

Животот во светот никогаш не бил лесен. Насочувајќи го погледот во иднината, ние често доживуваме тревога, ако не и паника. На некого таа тревога може да му се допадне, но таа не смее да води до превладувачкото непријателско чувство спрема целиот свет. Задачата на христијанското сведоштво во светот, важна за секој христијанин, не смее да се спушта до агресивно многусловие насочено кон ближниот, повикувајќи го да се преобрати дури и на сметка на сопствената слобода. Слично авторитетно дејство може да се нарече комерцијален маркетинг или идеолошки империјализам, но тоа, безусловно, не е христијанска позиција во однос на светот. Како што веќе спомнав, јазикот на Црквата мора да остане повик, а не принудување. Освен тоа, Црквата секогаш треба да биде подготвена за дијалог, но не и за монолог. Да се потсетиме на разговорот на Христос со Никодим, со самарјанката и со други луѓе. Далеку е од вистината тврдењето дека современите христијани ќе им останат верни на своите обврски ако се откажат кротко да ги слушаат агонијата, болката и прашањата на современиот свет.

За таа цел, мора да го имаме на ум суштинскиот квалитет на јазикот на Црквата: тоа не е бестелесен глас. Црквата се исразува себеси не само со вербални средства, туку истовремено и преку самото свое битие. Тука спаѓа не само тоа што Црквата го зборува, туку и тоа што таа е: живо тело, коешто дава нови одговори на новите проблеми. Тука се поставуваат решавачките прашања. Навистина ли Телото на Црквата денес живее како Тело? Навистина ли православните парохии реално живеат како заедници? Се раѓа ли и се враќа ли богословието во тие заедници? Расте ли богословието од заедничкото евхаристично искуство или, во поголема мера, е резултат на индивидуални напори? Доаѓаат ли локалните православни парохии во контакт со современиот свет и го повикуваат ли да стане Тело Христово? Дали литургискиот живот во нашите парохии е насочен кон катехизација, кон утврдување на богословските критериуми и кон слобода на расудување? Тоа е само дел од прашањата коишто чекаат да бидат анализирани и одговорени.

Според зборовите на отец Георгиј Флоровски, православието во толкувањето на светоотечкото предание повторно се открива како сила којашто победува, сила којашто го преродува и го зацврстува животот, и не само како тивко пристаниште за изморени и разочарани души – не само како крај, туку како почеток, почеток на подвигот и на творештвото, „нова твар“.  

Подготви: д-р Драган Михајловиќ

Митрополит Антониј Блум (Сурожски)

Mногу често, хомосексуализмот се опишува како болест и затоа се претставува како неизлечива појава. Должен сум да кажам, дека јас со тоа мислење не се согласувам. Хомосексуалноста е неприродна и се разбира болна состојба, но колку што ми е мене познато, физичка или физиолошка основа за хомосексуалност нема. Во една психијатриска клиника во Лондон беше направено многу темелно истражување по ова прашање и резултатот беше следниов: хомосексуалноста изразува или психичко растројство или гревовност во смисла на разврат.Како психичко растројство оваа појава може да се објасни различно. Има и причини за кои сеуште немаме јасна претстава. Но, често се случува, човек да постане хомосексуалец (на руски мажеложник), зашто во текот на целото негово детство бил подложен на злоставување, на  “љубовната “ грижа на мајката или на некоја друга жена, која ја заменувала мајка му и како резултат, во тој човек се појавува страв, одвратност и ужас кон се што е женско.

Тоа започнало, кога тој воопшто немал свесност дека е злоставуван, ниту имал осет, дека не се сите жени исти, како оние кои го злоставуваат. Но, тоа се инјектирало (вметнало) во неговата психа, и се одразило на неговото сознание, така што тој човек не може да го разграничи и оддели. Така се раѓа страв, одвратност и оддалечување од се што е женско, од секоја жена. И, бидејќи во тој човек има природна полова определба, тој ја пренасочува кон себеподобните, но со ова искушение може да се бори или да му се предаде. Ако се предаде на својата потреба кон маж, од аспект на Црквата човекот прави грев. За ова јасно говорат, св.апостол Павле (1Кор. 6:9) и црковните канони: хомосексуализмот е не-сместлив во христијанството. Станува збор, не за тоа дали  човекот може да има различни сексуални определби, туку дали тој се бори против нив.

Тогаш, тоа е еден ист проблем, кој го имаат секој маж и жена. Некој има силна привлечност кон другиот пол, но заради внатрешното сознание за своето достоинство и чистота или врз основа на својата вера, не му се предава на искушението. Ако човек се предаде на својата сексуална определба во однос  на луѓето од спротивниот пол, тогаш тој не се осудува заради определбата, туку заради дејството. Гревот станува грев, не тогаш кога во нас има извесно искушение и ние се бориме со  него, туку тогаш кога му се предаваме.Во оваа смисла, во житијата на светите, ние имаме чудесен пример за разликата во Божјиот Суд над искушението, мотивот и над самото дејство. Имало еден свештеник-монах, кој секогаш кога крштевал жени се возматувал во срцето. И тој започнал да му се моли на св.Јован Крстител да го ослободи од таа гревовна бура. Св.Јован му се јавил и му рекол: “Јас можам да измолам од Бога да те ослободи од ова искушение, но ти ќе го загубиш маченичкиот венец. Продолжи да се бориш против оваа страст и никогаш немој да и се предаваш, зашто тоа е твојата борба против злото, во името Христово. Ако те ослободам јас, ти повеќе нема да бидеш борец за Христа“.

Во однос на хомосексуализмот ние сме должни да го заземеме ставот – или е психичко растројство, или свесно примена гревовност, т.е. разврат. И во двата случаја, ако нивната определба постане дејство, тоа подлежи на црковна казна и одлачување. Во минатото, борбата со ова гревовно искушение била поддржана со неодобрување од општеството, со забрани, не само од црковните туку и од граѓанските закони. Денес, кога граѓанските закони не го осудуваат хомосексуализмот, секој човек е должен да носи потполна одговорност за постапките спрема овие факти и дури ако е неопходно, и да се спротивстави на мислењето на другите луѓе.Сила, за да се спротивставиме на општественото мислење, е неопходно потребна, не само во однос на хомосексуализмот, туку и во однос на многу други прашања, пред кои е исправен христијанинот во едно нехристијанско општество, кое исто така треба да се има предвид.Би требало да додадам кон веќе кажаното, дека треба да бидеме будни кон пројавите на особена гревовност и малформации кај возрасните, кои  соблазнуваат деца. Зашто децата без да знаат што се бара од нив, можат да бидат вовлечени во оваа стихија на темнината и злото, вообразувајќи си дека се предводени од возрасни луѓе, кои знаат како треба да се живее, а всушност е токму спротивното – тие  возрасни луѓе не само што незнаат како треба да се живее, туку и го упропастуваат животот на други луѓе, такашто ги развратуваат. 

од делото: “Телото и материјата во духовниот живот“ Антониј митрополит Сурожски, 2002  

Подготви: М.З.

  

Отец Филотеј Фарос

Евангелието вели, дека кога семето ќе падне на земјата и нема да умре, тоа е бесполезно. Но, ако умре, дава многу плод и богата жетва.
Кога сопругот одбива да “умре“ за својата сопруга, последиците се страшни. Првата последица е самотијата. Се додека сопругот се грижи само за себеугодување, тој самиот себеси се осудува на самотија. Ако не ја надживее загубата на љубовта кон себе си, нема надеж да породи љубов кон себеси во својата сопруга. Тој треба да дозволи, “сигурноста“ во него да умре, пред да вкуси од полнотата која што ќе му даде чувство на сигурност, во љубовта на неговата партнерка.

Ако семето не умре во земјата, тоа останува само. Има многу нешта кои ги држат брачните партнери на растојание еден од друг. Многу од тие нешта треба да умрат, за животот на брачниот пар да се исполни со љубов. Семето кое треба да умре, не е ниту личноста, ниту љубовта на сопружниците, туку нивната внатрешна заштита и одбранбени ѕидови, кои самите тие ги издигнуваат за да се одбранат себе си. Но, љубовта е нешто кое треба да му се предаде на другиот, за да може да  живее и расте.

Ако заштитата и овие ѕидови на претпазливост не паднат, сопружниците може да престанат да ги споделуваат важните собитија од животот и тогаш разочарувањето и недовербата се таложат и малку по малку раѓаат оттуѓување, оддалечување и самотија. На крајот, за нив станува невозможно да зборуваат еден со друг или взаемно да се слушаат, на каков и да е јазик и со какви и да се зборови или дејства.

И пак ќе повторам, за да профункционира бракот, сопружниците треба да ги срушат заштитните зидови. Тоа означува дека игрите кои луѓето ги играат, маските кои ги носат, цветните очила низ кои го гледаат партнерот, маневрите со кои се обидуваат да ги контролираат емоциите и дејствата на брачниот другар, сето тоа се заштитни механизми и треба да се отфрлат.

Житното семе треба лека-полека, да изрти во земјата на взаемната почит, на взаемната доверба, за да се развие во взаемна рамнопоставеност, заснована на почит и доброволност. Тогаш новиот никулец на љубовта ќе расте на здрава земја, со чувство за личното постоење и вистински интерес кон сопружникот. Бурите се неопходни, за да го расчистат воздухот од недоразбирањата. Светлите зраци кои се појавуваат низ облаците од бурата, создаваат еден прекрасен небесен бран на можности за семејната врска.

Стремежот кон ваков вид заеднички живот, воопшто не означува загуба на автономноста на сопружниците. Затоа не е добро, ниту еден од сопружниците да има чувство дека е бесполезен без другиот. Секој од нив треба да е слободен да може да стои на “две нозе“, да бара независни интереси и да има некое време за себеси, ако е неопходно. Вакво “идеално растојание“ е предуслов за постигнување “идеално зближување“.
Во исто време, секој од нив треба да чувствува дека го завзема првото место во животот на својот партнер.

Взаемното почитување и восприемање помагаат повеќе од се друго, секој од сопружниците да се прифати и засака себеси и да го ограничи патолошкото себеосудување, срамот и вината за старите и новите грешки и неуспеси. Сопружниците можат взаемно да се ослободат од заморните психички процеси на самољубење, така што ќе го искористат искуството произлезено од нивните претходни грешки.

 За да биде возможно, еден човек да изразува таква почит кон својот партнер, тој треба да верува во Бога, Кој го создал човекот со потенцијал да постане како Него – преку благодатта. Тогаш ќе може да си верува и себеси. Тогаш ќе може да верува во апсолутната вредност на другиот, кој може да го осуштестви божествениот залог, кој се крие и во него.

Вистина е дека сите ние чувствуваме потреба, другите луѓе да не почитуваат и да имаат потреба од нас. Затоа во бракот е неопходно, сопругата да го охрабрува својот сопруг во неговата професионална работа, да му се восхитува и да ги признава неговите резултати. Но сопругот не смее да заборава, дека и сопругата ја има истата потреба; да знае дека луѓето имаат потреба од нејзиниот придонес, дека има успех и не е добро да пропушта да го изрази своето признание за нејзиниот труд, било како домаќинка и мајка, било во сферата на нејзината работа.
Ниеден од сопружниците не може да смета само на помошта од другиот, за да продолжи личносно да се развива, туку во бракот треба да гледа прекрасна можност за личен развој и подобрување на неговата адаптибилност и во, и надвор од семејството. Доколку човечката личност се наоѓа во непрекинат процес на развој, секој сопружник треба за главна своја цел да има да стане колку што може повеќе по-совршена личност. И поконкретно, секој сопружник треба да се обиде да ги развива оние квалитети кои го прават по-сакан, коишто ја прават неговата личност по-привлечна, за да биде колку што може повеќе по-возљублив сопатник во животот.

Новобрачните имаат разнообразни дарови, кои заслужуваат да се развиваат (умножуваат) и секој треба да го охрабрува другиот да ги развива тие потенцијали, така што ќе го обогати колку може повеќе, семејниот живот. Младата жена нека продолжи да чита, нека ги развива своите интереси за музиката или за било какви творечки или интелектуални интересирања кои ги  има, а сопругот нека ги развива своите професионални квалитети, како и другите таланти кои му се дадени. Секој нека си постави за цел, да ја обогатува и оплеменува својата личност, така што ќе придонесе и за обогатувањето на нивниот брак.

Иако внатрешната убавина има многу поголема сила и значение од надворешниот изглед, нашиот генерален впечаток за луѓето, вклучувајќи ги и најблиските, делумно зависи и од нивната надворешност. Затоа е неопходно внимание кон онаа страна од нашата привлечност, која зависи од грижата за надворешниот изглед и од нашиот добар вкус. Како мажот, така и жената, треба да продолжат со добронамерна грижа за својот надворешен изглед (се разбира не предизвикувачки).

Секој човек, за да се почитува себеси, треба да чувствува дека поседува некаков потенцијал, талант или способност да работи нешто. На сите ни е потребно да имаме нешто кое можеме да го постигнеме, за да имаме самопочит. Ако не постои некаков предизвик (проблем), којшто треба да го надминеме, се измачуваме. Ако имаме потенцијали кои никогаш не сме ги искористиле, се чувствуваме непотполни, бескорисни.

Несомнено дека личната преокупација на сопругата ќе изискува време и разделеност од сопругот. Тоа може да се готвачки вештини или шиење, или пак развивање на некој музички талент или аџилак, или учество во некоја социјална дејност или било што друго. Каква и да е нејзината особена харизма, таа треба да чувствува дека може да ја развива, а мудриот партнер ќе треба да му даде можност на другиот, да ги умножи своите таланти. Сопругата која непрестано му префрла на својот маж, дека одвојува премногу време за градината, или пак сопругот кој ја обвинува својата жена дека често оди кај соседите, можеби цели токму таму, каде што  партнерот го црпе своето чувство за самопочит. Сопружниците треба да бидат доволно мудри за да востановат, што е тоа кое на партнерот му дава самопочит, и да му дадат можност и слобода тоа да го развие.

Но, ќе треба повторно да нагласам, дека индивидуалниот развој на личноста, не е ниту целта на бракот, ниту цел на христијанскиот живот. Ова изгледа не го разбираат феминистичките движења и тоа е ’ахиловата пета’ на многуте слични “ослободителни“ движења, за коишто спасението се поистоветува со себе-исполнувањето, а групите за емоционален развој, отворените бракови и слични на нив, се одлучуваат за магичните начини тоа себе-исполнување да се реализира.

Но тешко на оној човек кој себе-исполнувањето ќе го претвори во цел на својот живот. Ние сме создадени за да се предаваме себеси на другите и на Бога, и кога го бараме исклучиво и само својот живот, го постигнуваме единствено тоа - го губиме.

Вистина е дека треба да се поддржи способноста да живееме како творечки и сотворечки личности, но во крајна смисла, треба да ги бараме своите творечки способности и себеусовршување во предавањето на себеси на некој друг. За да биде еден човек навистина жив и за да се развива, тој треба да се движи надвор од исклучителниот стремеж кон личен развиток, кон тоа што Гордон Алпорт го нарекол “себе-проекција“ или вложување (инвестирање, англ.) на себеси во друг човек или цел. Обидот на човекот да ја постигне својата полнота, без да се грижи како тоа се одразува на другите, го води кон празнење и до решителна согласност со еден од основните принципи на духовниот живот на човекот – „оној кој сака да го запази својот живот, на крајот го губи“. Го губи токму она коешто го барал: угодувањето, почитта од другите, чувството за  потполн  живот. Овие нешта се плод на вложувањето на нашата личност во другите луѓе и на спремноста слободно да даваме и примаме.

Поучен е насловот на една книга, која го опишува бракот како “взаемно-исполнување“ (Self-other fulfillment). Човекот се развива, ако се вложи себеси во односите со другите луѓе. Само кога некој придонесува за полнотата на некој друг, ќе се откријат и ќе заживеат и неговите лични способности. Само кога некој учествува во врски на взаемо-предавање, во кои се преиспитува и  прифаќа да одговори на потребите на другите, човекот ги осуштествува и сопствените потреби. Овој навистина мудар интерес треба да ги надвишува егоцентричните стремежи и да вклучува искрена грижа за некој друг.

Каква е смислата да ја развиваме својата личност, ако тоа не служи за некаква корист надвор од самите нас. Да се потсетиме на познати луѓе кои биле харизматични и надарени, кои ги развиле и умножиле своите таланти и способности, на кои им се восхитувале многу луѓе и кои сме ги гледале како ги губат тие квалитети, острината на мислата, како изнемоштуваат и  стануваат беспомошни старци со ослабен ум. Дали човечката личност се развива, за да умре и да се претвори во прав? Или за да се исползува за некоја цел која останува,- дури и тогаш кога ние сме изнемоштени и полека гаснеме - и која на крај води до едно вечно Царство на љубовта, радостта и правдата на земјата и надвор од неа? Само втората возможност, може да и даде некаква смисла на човечката борба.

Во секојдневниот план на семејниот живот, тоа означува дека можностите на сопружниците за стремеж кон развиток на сопствената личност, имаат граница. Тие не можат да останат затворени во себеси, ако тоа се одразува на бракот. Може сопругата да има особено силна харизма за комуникација со луѓето и да наоѓа задоволство во развојот на  односи со другите луѓе, но таа најпрво треба, таквата харизма да ја искористи за да ја развива и продлабочува врската со својот сопруг. Многу познати луѓе, учени, интелектуалци, се затворале со часови во своите кабинети и се стекнале со голема слава и признание за својата работа, но ги запоставиле своите сопруги и деца, кои во такви услови неминовно растат со сериозни психички проблеми, збунети и гневни. Можеби овие луѓе, несвесно ја користат работата како параван, за да ги избегнат семејните обврски, за кои чувствуваат или навистина се недоволен предизвик за нив. За таквите, во секој случај важат суровите зборови од Првото послание на апостол Павле до Тимотеј: “кој не се грижи за домашните, се одрекол од верата и е полош од неверниците“. Сопружниците треба да ја прекинат состојбата на контемплација, за да одговорат на некоја потреба на партнерот за општење. Ако на пример некогаш се случи, сопругот да е внесен во читање на интересна книга, а сопругата дојде и го праша: “што правиш?“, очигледно барајќи некаков контакт со него, внимание, тој би можел накратко да ја остави книгата и да разговара со неа.

Но, над се друго, сопружниците треба да се стремат секогаш да ја синхронизираат својата програма со приоритетите и програмата на другиот човек до себе. Зашто во текот на многу години, многу сопружници без никакво двоумење, ги оттргнувале своите семејства од нивната средина, ако новото место и нивната просперитетна работа тоа го изискувало од нив. А и многу “еманципирани’ жени ни најмалку не се двоумат да ги запостават потребите на своите семејства, за да постигнат лично признание и слава.
 
Границата помеѓу личносниот развој и интересот на семејството, по која треба да се движат сопружниците е многу тенка и неопходно е да се има многу такт и чувствителност, за да не се престапи. Стремежот кон личниот развој и интересот на семејството треба постојано да се нивелираат. Не е добро, занимавањето со себеси и занимавањето со семејството, меѓусебно да се исклучуваат. И двете треба да се заштитат и развиваат.

(извадок од книгата “Бракот“)

Отец Филотеј Фарос е еден от најпознатите христијански автори во Грција, автор на множество истражувања во областта на пастирското богословие. Меѓу по-познатите негови дела се: "Родители и деца", "Бракот", "Сопружништвото", "Клирот", "Пред и после Пасха", "Тага", "Педесетница" и други. Повеќето от нив се неодвоив дел од програмата на студентите во Богословските факултети.

 
Подготви: М.З.

обид за воцрковување во современиот свет
(II дел)

Закономерноста на духовниот развој

Често пати луѓето – и тоа не само оние што се „почетници“ во Црквата, туку и оние коишто одамна живеат црковен живот – се жалат дека не гледаат никаков духовен напредок во себе. И повеќе од тоа: забележуваат дека во првите денови, недели и месеци по влегувањето во Црквата чувствувале необична радост, духовен подем, сè им изгледало лесно. Но потоа, напротив, сè како да почнува да оди наопаку, секој чекор го прават со напор, црковниот живот, ако така може да се каже, им станува навика и не им носи радост во душата, туку, спротивно, во него сè повеќе гледаат недостатоци. Настапува униние коешто често води кон своевидна парализа, кога човекот веќе не живее туку само вегетира: се чини дека ништо веќе нема никаква смисла, зашто „ионака ќе нема резултат“. И бидејќи нема труд, и нема промена во состојбата, човекот буквално му ја препушта на Бога можноста исклучиво Тој Самиот да го спаси – преку испратените искушенија и грижи. Притоа, ваквата состојба не е карактеристична за еден или за неколку христијани, туку е појава, слободно може да се каже, од општоцрковни димензии.

Во што е причината за овој проблем – инаку еден од најсериозните – на денешното време? Христијаните се жалат на падот на својот духовен живот, на тоа дека во почетокот имале многу повеќе одошто сега. Тие искрено се прашуваат: зошто е така? Меѓутоа, недоумението тука е резултат единствено на непозанавањето на текот на духовниот живот, на неговата закономерност.

Духовниот живот – според својата суштина – е заемен однос меѓу човекот и Божествената благодат. Во почетокот, благодатта го повикува човекот, се прилепува кон неговото срце, и тој се одѕива на нејзиниот повик, доаѓа во храмот, Му се обраќа на Бога. Тоа е – како некое повторно доживување на детството. Во тој период самата благодат ги извршува сите нешта за новообратениот, го носи на раце, како мајката младенецот. Господ му дава да ја вкуси радоста на постоењето, на општењето со Него, нагледно покажува што е тоа живот во црквата, живот во Бога. Тој во тоа време ги намалува страстите на човекот, му дава различни духовни утехи, за да му даде можност макар и за кратко да се оттргне од плотскиот, земен живот, да го вкуси небесниот живот.

А потоа настапува нов период. Благодатта како да отстапува, како да се сокрива од христијанинот. Таа и понатаму е со него, го храни, но веќе не се труди место него. Во тој период Господ ги чека трудовите од самиот човек кај кого веќе постои искуство: ете го – земното; и ете го – небесното; сега човекот е должен да направи свој избор. Ако го сака небесното, ако сака да биде со Бога, мора и да го докаже тоа.

Бог може да ни ја дава благодатта, но сè додека ние не се потрудиме самите, таа благодат ќе остане само нешто надворешно, нам туѓо, и таа нема да може да нè спаси без нашето сопствено учество. А кога претрпуваме напад од своите страсти, кога се бориме со нив, благодатта, којашто невидливо ни помага, се апсорбира во нашата душа, во нашето срце. 

Меѓу човекот и Бог не се можни „правно регулирани“ односи: Бог го сака човекот и од него очекува љубов. Може да се каже, дури, дека нас не нè спасува само Божјата љубов, туку и нашата љубов спрема Бога. Но, љубовта не е нешто што може да се докаже со зборови. Тука се нужни дела, коишто би сведочеле за тоа на кого или на што ние, всушност, го предаваме нашето срце. Ние го сакаме светот, ги сакаме своите страсти, го сакаме, колку и да е тоа страшно, гревот. Тоа е противприродна љубов и таа, секако, не може да се поврзе со љубовта спрема Бога.

Затоа нам постојано ни се нуди можноста да избереме меѓу Бога и она што на Бога му е спротивно. И во зависност од тоа што избираме, го определуваме нашиот пат. Ја избираме верноста спрема Бога – и се зацврстуваме во љубовта спрема него. Го избираме светот, сопствените страсти, гревот – и се зацврстуваме во злото.

Човекот е крајно извалкан. Тука се и прародителскиот грев, и гревовните навики кои човекот ги усвоил во животот, пред да Му се обрати на Бога. Затоа е неопходна постојана борба, постојан труд на самоисправање. И благодатта учествува во тој труд, во таа борба, невидливо му помага на христијанинот и го зајакнува.

Понекогаш се поставува прашањето: зошто, сепак, нам ни е толку тешко и зошто толку малку напредуваме во духовниот живот. Одговорот е очигледен. Тешко е затоа што благодатта нè воспитува, нè тренира, нè тера да работиме до границата на нашите сопствени можности. Може да се даде следната споредба од светот на живата природа. Кога фоката го учи своето младенче да плива, таа само малку го поддржува од долната страна, и кога ќе види дека младенчето може само да плива, престанува да му помага, макар што за сето време го набљудува, подготвена во секој миг да му помогне.

Така и Господ постапува со нас. Секој миг Тој нè поддржува, не зајакнува, но најчесто на таков начин што ние тоа не го забележуваме. Господ нè остава да се потрудиме самите, да се научиме на нешто, да доживееме нешто и преку сето тоа да Му се приближиме.  

Духовниот живот се карактеризира со промени, во него нема непроменливост. Присуството на благодатта, благодатните утешувања задолжително се проследени со периоди кога човекот се чувствува напуштен, беспомошен. Утешувањата ја јакнат човечката слабост, го прават човекот посилен, го учат да се надева на Бога, раѓаат чувство на благодарност спрема Бога. А чувството на напуштеност (богооставеност), сознанието за сопствената беспомошност, напротив, ја смируваат човечката гордост, ни ја даваат најдобрата можност да разбереме дека без Бога сме – ништо. Чувствувајќи ја својата беспомошност, почнуваме да ја бараме како што треба Божјата помош, и дури тогаш ние најчесто за прв пат разбираме што е вистинска молитва.

Понекогаш човекот доживува мошне долг период на оваа „оставеност“, кога небото како да се затвора за него и кога душата станува совршено невосприемчива за какви годе духовни доживувања. Слична состојба им е добро позната не само на немоќните, грешни луѓе какви што сме ние, туку и на вистинските подвижници, на Божјите угодници. Тука се потребни трпение и вера, надевање на Бога, доверба во Бога. Не добивајќи никаква духовна поткрепа и награда, човекот сепак мора да се труди и да верува дека Господ го гледа неговото страдање, неговиот труд, но од одредена причина смета дека таквата проверка е полезна за него.

Во тоа време непријателот обично го вознемирува христијанинот со помисли исполнети со тага и очај, го тера да мисли дека чувствата и доживувањата коишто ги имал претходно, веќе никогаш нема да се повторат, и дека, напротив, нему ќе му биде сè потешко и потешко. Но тоа не е точно. Всушност, ако човекот машки го издржи испитувањето преку заладувањето во срцето, ако не престане да се бори и да се труди за својот духовен напредок, тој повторно ќе го почувствува дејствувањето на благодатта, и тоа во многу поголема мера. 

А потоа повторно ќе настапи време на привидна оставеност, повторно борба и повторно утешување. И така – во текот на целиот живот.

Каков труд и каква борба се потреби од страна на човекот? Најчесто станува збор за едноставни и сосема достапни нешта: необрнување внимание на чувството на внатрешна празнина, на помислите за „бесмисленоста на дејствувањето“, придржување до востановеното молитвено правило, читање духовни книги и разбирање на смислата на нивните пораки, присуство на службите во храмот, учество во црковните таинства. Но мошне важно е заедно со сето тоа човекот да се грижи да ја разгори ревноста што гасне или што веќе изгаснала. За таа цел, полезно е размислувањето за оние нешта коишто првобитно го условиле нашето свртување кон Бога, за оние нешта коишто нè довеле до покајание. Во таквата состојба потребно е често да си споменуваме за неизбежната смрт и за исто толку неизбежниот суд, за потребата да се подготвуваме за него уште во овој земен живот. Напоредо со тоа, за да не нè задуши стравот и уште поголемо униние, потребно е спомнувањето и за Божјата љубов спрема нас, за која постојат изобилни сведоштва во животот на секој од нас.

Во слично испитување човекот поостро од кога и да е чувствува дека тој, освен Бога, нема друг помошник. А тоа значи дека треба почесто да му се обраќа на Господа со молитвено повикување (преку молитви дадени во молитвеникот, преку стихови од псалмите, или со сопствени зборови). Да Му се обраќаме, да бараме Тој – Семоќниот – Самиот да ја исцели немоќта на нашата душа, да ја просветли нашата темнина, да ни даде радост и веселба коишто се пројавуваат во човечкото срце од чувството на Неговото Божесетвено присуство, кога сè во животот на човекот се исполнува со највисока смисла, со онаа полнота која не остава ниту најмал простор за „празнина и незадоволство“.

(Издадено од Саратовската епархија при РПЦ)

Подготви: д-р Драган Михајловиќ

Протопрезвитер Александар Шмеман

Денес живееме во култура која ја одрекува смртта. Ова многу јасно се гледа ако погледнеме на било кое обично погребно претпријатие, кое се обидува да изгледа како и сите останати фирми.“Директорот за погреби“ се обидува да се погрижи за човекот кој е во тага, да не забележи дека е во тага. Начинот на погребување е организиран така што од погребот се прави некакво полурадосно доживување. Се чувствува чудна конспирација на молк во поглед на непобитниот факт на смртта; дури и лешот е “прекрасен“, само за да се камуфлира смртта. Меѓутоа, во минатото постоеле, а и денес сеуште постојат – дури и во нашиот свет кој толку го потенцира животот – култури “сконцентрирани на смртта“; во нив смртта е една голема сеопфатна преокупација, а животот е сватен главно како подготовка за смрт. Ако за некои луѓе и самото погребно претпријатие им ја одвраќа мислата од смртта, за други луѓе дури и предметите за секојдневна употреба, како што се кревет или маса, постануваат символи кои потсетуваат на смрт. Во креветот гледаат слика на гроб, а мртовечкиот сандак се поставува на маса.
         Каде е христијанството во сето ова?  Без сомнеж, “проблемот на смртта“ е централен и суштински проблем во христијанската благовест, која ја објавува Христовата победа над смртта, а самото христијанство го има својот извор во таа победа. Сепак, од друга страна, човек има чудно чувство дека без разлика што светот сигурно ја слушнал оваа порака, таа не направила некој вистински, посилен впечаток на основниот човечки став кон смртта. Повеќе може да се каже дека христијанството се прилагодило на секојдневниот став на човекот, го прифатило како свој. Не е тешко да Му посветиме на Бога една прекрасна христијанска беседа, нови облакодери и светски изложбени павилјони, да се приклучиме кон великите “прогресивни“ и витални сили на нашиот “атомски век“, да направиме христијанството да изгледа како извор на сите овие грозничави животоцентрични активности. Исто така, лесно е да се одржи говор на некој погреб и да се претстави животот како долина на страдање и суета, а смртта како избавување.
         Христијанскиот свештенослужител, кој во овој свет ја претставува целата Црква, денес е принуден да ги употреби двата јазика, мора да ги усвои двата става. Но, ако е искрен, тој мора неизбежно да забележи дека “нешто недостасува“ и во едниот и во другиот став, а тоа е токму христијанскиот елемент, кој во сето тоа го нема. Зашто христијанската порака се фалсификува ако христијанството се презентира или проповеда како суштинска потврда на животот, но без поврзување на таа потврда со Христовата смрт, а со самото тоа и со фактот на смртта, т.е. ако молкум преминуваме преку фактот дека за христијанството смртта не е крај, туку навистина реалност на овој свет. Дури и тогаш кога ги тешиме и помируваме луѓето со смртта, со тоа што овој свет го претставуваме како бесмислена сцена на индивидуална припрема за смрт, и тоа е фалсификување на христијанската порака. Зашто христијанството објавува дека Христос умре за живот на светот, а не за вечен одмор од овој свет. Овој “фалсификат“ го претвара вистинскиот успех на христијанството (спрема официјалните податоци изградбата на цркви и прилози за нив по човек, достигнале повисоко ниво од било кога) во длабока трагедија. Световниот човек сака свештенослужителот да биде оптимист, кој ја санкционира верата во оптимистички и прогресивен свет. А религиозниот човек во него гледа крајно сериозен, тажно достоинствен разобличувач на светската суета и ништавност. Светот не сака религија, а религијата не сака христијанство. Зашто светот ја отфрла смртта, а религијата го отфрла животот.  Токму тука е причината на неизмерното кошмарно разочарување, било во секуларната тенденција на светот кој се држи за животот, или во морбидната религиозност на оние кои го порекнуваат. Ова чувство на животна промашеност и разочарување ќе трае, се додека христијаните го разбираат христијанството како религија која има за цел да помогне, се додека луѓето се придржуваат на “уталитаристичката“ самосвест, типична за старата религија. Зашто навистина, тоа било една од главните функции на религиите: да помогнат, особено да им помогнат на луѓето да умрат. Од оваа причина религијата од секогаш се обидувала да ја објасни смртта, и објаснувајќи ја да го помири човекот со неа. Колку само труд вложил Платон во својот Федон да ја направи или претстави смртта пожелна па дури и добра! И колку често после тоа, ехото на Федон се чувствувало низ историјата на човечкото верување, при човечкото соочување со избавувањето од овој свет на промени и страдања! Луѓето се тешеле со умување дека смртта е од Бога, и дека сходно на тоа, таа е добра или е составен дел од животот; пронаоѓале разни значења на смртта, или самите себе се уверувале дека смртта е подобра од изнемоштената старост; формулирале учење за бесмртноста на душата – па ако човек умре, барем еден негов дел ќе продолжи да живее. Сето ова било еден долг обид, од доживувањето на смртта да се отстрани нејзината стравична исклучителност.
        Христијанството, прифаќајќи да биде религија, морало да ја прифати и основната функција на религијата: да ја оправда смртта и на тој начин да помогне. Правејќи го тоа, дури и во помала или поголема мера ги асимилирало старите и класични објаснувања за смртта, кои се општи  скоро за сите религии. Зашто ниту учењето за бесмртноста на душата засновано на спротивност помеѓу духовното и материјалното, му припаѓа на христијанското учење, ниту пак тврдењето дека смртта е ослободување или пак казна. Вклучувањето на овие елементи во христијанското учење повеќе ја изопачиле отколку што ја разјасниле христијанската теологија и побожност. Ваквите сфаќања биле делотворни додека христијанството живеело во “религиозниот“ свет, односно во светот во чиј центар била смртта. Но тие ја загубиле делотворноста штом светот израснал од оваа смртоцентрична религија и постанал секуларен. Па сепак, светот не постанал секуларен затоа што постанал “ирелигиозен“, “материјалистички“, “површен“, ниту заради тоа што ја загубил религијата – како што многу христијани сеуште мислат – туку заради тоа што старото објаснување не објаснува баш ништо. Често, христијаните не сфаќаат дека токму тие, односно самото христијанство било главен фактор во ова ослободување од старата религија. Христијанството, нудејќи со својата порака полнота на живот, допринело повеќе од било што друго ослободување на човекот од стравот и песимизмот на религијата. Во оваа смисла, секуларизмот е феномен во рамките на христијанскиот свет, феномен кој без христијанството е невозможен. Секуларизмот го отфрла христијанството доколку тоа се идентификува со старата религија и доколку му ги наметнува на светот оние објаснувања и учења за смртта и животот, кои самото ги уништило.
Сепак, би била голема заблуда ако за секуларизмот се мисли просто како на “отсуство на религија“. Тој самиот всушност е религија и како таков, претставува едно објаснување на смртта и помирување со неа. Тоа е религијата на оние, кои се замориле слушајќи ги објаснувањата за светот, со поимите за “другиот свет“ за кој никој ништо не знае, уморни од објаснувања за животот разбран како “надживување“ за што исто така, никој нема ни најбледа идеја; од оние, кои со други зборови се заморени да живеат живот вреднуван со термините на смртта. Секуларизмот е објаснување на смртта, од аспект на животот. Единствен свет кој го познаваме е овој, единствен живот кој ни е даден е овој живот – така мисли секуларистот, а зависи од нас луѓето дали ќе го осмислиме, објасниме, усреќиме, овозможиме. Животот се завршува со смрт. Ова е непријатно, но бидејќи е природно зашто смртта е универзален феномен, најдобро нешто што може човекот да направи е да го прифати тоа како нешто што е природно. Додека живее, човекот воопшто не треба да мисли на тоа, туку треба да живее како да смртта не постои. Најдобар начин да се заборави смртта е тој, човекот да биде вработен, корисен, посветен на велики и племенити работи, непрестано да гради еден подобар свет. Ако Бог постои (а повеќето од секуларистите цврсто веруваат во Бога и во корисноста на религијата за нивните корпоративни и индивидуални претпријатија), и ако Он по Својата љубов и милост сака да не награди за нашиот вреден, корисен и праведен живот со вечен “летен одмор“ кој традиционално се нарекува “бесмртност“, тоа е исклучиво Негов милостивен “бизнис“. Но, бесмртноста е додаток (иако вечен) на овој живот и во него можат да се најдат сите вистински интереси и вредности. Американското “погребно претпријатие“ е вистинскиот символ на секуларистичката религија, зашто тоа изразува мирно прифаќање на смртта како нешто природно (тоа е куќа како и секоја друга во која нема ништо особено), како и негација на присутноста на смртта во животот.
          Секуларизмот е религија зашто има своја вера, своја есхатологија и своја етика. И тој “делува“ и “помага“. Искрено речено, ако помошта е критериум, човекот би морал да прифати дека животоцентричниот секуларизам помага навистина повеќе отколку религијата. За да може да му конкурира, религијата морала да се претставува како прилагодување на животот, советувалиште, збогатување; морала да се рекламира во подземните железници и автобуси како многу вреден додаток на “вашата омилена банка“ и на сите останати “пријателски бизнис партнери“. Обидете се, ќе видите дека помага! А религиозниот успех на секуларизмот е толку голем што ги води некои христијански теолози да дигнат раце од самата категорија “трансцедентност“, или едноставно кажано од самата идеја за Бога. Ова е цената која мораме да ја платиме, ако сакаме модерниот човек да не разбере и прифати, викаат гностичарите на дваесетиот век.
          Овде ја допираме сржта на проблемот. Зашто за христијанството помошта не е критериум. Вистината е критериум. Смислата на христијанството не е да им помогне на луѓето со тоа што ќе ги помири со смртта, туку да им ја открие Вистината за животот и смртта, за да може оваа Вистина да ги спаси. Сепак спасението не е истоветно со помошта, туку всушност е нејзин опозит. Христијанството е во судир со религијата и секуларизмот, не заради тоа што тие нудат недоволна помош, туку токму заради тоа што тие се доволни, што тие ги задоволуваат потребите на луѓето. Ако целта на христијанството била да го одземе од човекот стравот од смртта, да го помири со смртта, христијанството не би било потребно, бидејќи другите религии тоа навистина подобро го направиле од христијанството. Денес секуларизмот е скоро способен да формира профил на луѓе, кои со задоволство колективно ќе умрат – а не само да живеат – за триумф на некое начело, па какво и да е тоа.
         Христијанството не е помирување со смртта, тоа е откривање на смртта, а откривање на смртта е бидејќи тоа е откривање на Животот. Христос е Живот. И само ако Христос е Живот, тогаш смртта е она што христијанството за неа го зборува: непријател кој треба да биде уништен, а не мистерија која треба да биде објаснета. Објаснувајќи ја смртта,  религијата и секуларизмот и даваат “статус“, разумно оправдание, ја прават нешто нормално. Само христијанството ја прогласува смртта за ненормалност, а со тоа и за ужасно страшна. На гробот на Лазар Христос заплакал, а кога се приближил часот на Неговата смрт “се загрижил и почнал да тагува“. Во светлината Христова овој свет, овој живот се изгубени и тука нема помош, не затоа што во нив е присутен стравот од смртта, туку заради тоа што тие смртта ја прифатиле и нормализирале. Да се прифати светот Божји како некакви “космички гробишта“ кој треба да се укине и да се замени со “друг свет“ кој исто така личи на гробишта, па да се нарече тоа религија; да се живее на космички гробишта и секој ден да се располага со илјадници лешеви и да се биде среќен и воодушевен од тоа “праведно општество“! – тоа е вистинскиот пад на човекот. Неморалот или злодејството не го откриваат човекот како паднато битие; како таков го открива неговиот “позитивен идеал“, религиски или секуларен и неговото задоволство од тој идеал. Меѓутоа овој пад, единствено Христос може да го открие, зашто, единствено во Христа ни е откриена полнотата на животот; и оттука смртта постанува ужасна, како отстапување од животот, како непријател. Токму овој свет, а не некој друг, токму овој живот (а не некој задгробен) му се дадени на човекот да бидат света тајна на Божјата присутност, дадени му се како заедничарство со Бога; само преку овој свет и преку овој живот, преобразувајќи ги во заедница со Бога, човекот постанува она што треба да биде. Со тоа, стравот од смртта не е во тоа што  таа е крај и што таа значи уништување на телото.Со тоа што смртта е раздвојување од светот и животот таа е раздвојување од Бога. Мртвите не можат да го слават Бога. Со други зборови, дури кога Христос ни го откри животот, дури тогаш можевме да ја разбереме  христијанската порака за смртта како непријател Божји. Кога Животот  заплакува на гробот на својот пријател, кога Он го согледуваа ужасот на смртта, тогаш започнува победата над смртта.

2.

Умирањето и претходи на смртта, тоа е раст на смртта во нас преку физичко пропаѓање и болест. И тука, повторно христијанското сваќање не може да се идентификува ниту со сваќањето на модерниот свет ниту пак со нешто што е својствено за “религијата“. За модерниот, секуларен свет здравјето е единствена нормална состојба на човекот, па затоа човек треба да се бори против болеста; а модерниот човек навистина се бори. Меѓу неговите најголеми достигнувања се медицината и болниците. Но, здравјето има своја граница, а тоа е смртта. Во еден одреден момент “изворите на науката“ пресушуваат; модерниот свет тоа го прима како нешто едноставно и јасно, како што ја прима и самата смрт. Доаѓа часот кога болниот треба да и биде предаден на смртта, да биде отстранет од болничката соба – и ова се прави мирно, педантно, хигиенски – како дел од секојдневната рутина. Додека човекот е жив, се прави се за да биде одржан во живот, па дури и кога неговиот случај е безнадежен, тоа не смее да му биде соопштено. Смртта никогаш не смее да биде дел од животот. И иако секој знае, дека во болниците луѓето умираат, нивниот општ изглед и етос се полни со радосен оптимизам. Животот, а не смрттниот живот е предмет на ефикасната грижа на модерната медицина.
Религиозниот поглед, пак, поскоро ја прифаќа болеста отколку здравјето како нормална состојба на човекот. Во овој свет на смрттна и променлива материја, страдањето, болеста и тагата се нормални услови за живот. Болниците и медицинската нега мора да постојат, но само како религиска должност, а не заради некаков вистински интерес за здравјето како такво. Од религиска гледна точка, здравјето и лечењето секогаш се сметаат за милост Божја, а вистинското исцеление за “чудесно“. Бог го врши тоа чудо, но не заради тоа што здравјето е добро, туку за да се покаже силата Божја и луѓето да Му се вратат на Бога.
           Според своите крајни заклучоци овие два става се непомирливи, и ништо подобро не ја отсликува конфузијата на христијаните по ова прашање од тоа што денес тие ги прифаќаат обата става како подеднакво добри и вистинити. Проблемот на “секуларната болница“ се решава така што во неа се отвора христијанска капела, а проблемот на “христијанската болница“ така што таа се опремува толку модерно и научно, за што повеќе да личи на секуларна. Всушност, постои постепена отстапка на религиозниот став во однос на секуларниот од причини кои веќе ги анализиравме. Модерниот свештенослужител тежнее не само да постане “асистент“ на лекарот, туку на своја сметка да биде “терапевт“. Добра потврда за тоа се сите видови на технички пасторални терапии, посети на болните, грижа за болните, со кои се полни учебниците на богословските училишта. Но дали е ваков христијанскиот став? Ако не е, дали треба да се вратиме на  старите “религиски“ сваќања?
          Одговорот е: не, не е ова христијански став; а и простото враќање кон старото е непотребен. Ние мораме да ја откриеме неизменливата а сепак вечно- современа светотаинска визија за човечкиот живот, и преку тоа, визија за неговото страдање и болест – визија која некогаш била визија на Црквата, без разлика дали ние христијаните сме ја заборавиле или погрешно сме ја протолкувале.
           Црквата го смета лекувањето за света тајна, но во текот на долгите векови на идентификација на Црквата со религија, дошло до погрешно разбирање: така, светата тајна на елеосвештение всушност постанала света тајна на смртта, еден од “последните обреди“ кои на човекот му отвараат слободен премин во вечноста. Денес, кога повторно кај христијаните е зголемен интересот за лекување, постои опасност оваа тајна да биде разбрана како света тајна на здравјето, корисно “надополнување“ на секуларната медицина. Но, и едниот и другиот поглед се погрешни; и во едниот и во другиот недостасува светотаинската природа на овој чин.
          Светата тајна, како што веќе видовме, секогаш е “премин“, “преобразување“. Но тоа не е премин во натприродно, туку во Царството Божјо, во светот кој доаѓа, во реалноста на овој свет и неговиот живот – кој Христос го искупи и воспостави. Тајната е преобразување не на “природното“ во “натприродно“, туку на старото во ново. Со тоа, светата тајна не е чудо со кое Бог ги прекинува законите на природата, туку таа е манифестација на конечната вистина за светот и животот, човекот и природата, на Вистината  - која е Христос.
            И исцелението е света тајна, зашто неговата цел не е здравјето како такво, воспоставување на физичко здравје, туку влез на човекот во животот на “Царството Небесно“, во “радоста и мирот“ на Светиот Дух. Се во овој свет, а тоа значи и здравјето и болеста, радоста и страдањето, во Христа постанале вознесување и влез во нов живот, очекување и насетување на овој нов живот.
Навистина во овој свет нормално е страданието и болеста, но самата нивна нормалност е абнормална. Тие го откриваат конечниот и непрестан пораз на човекот и животот, пораз кој не можат да го надминат делумните победи на медицината, па колку и да се тие чудесни. Но во Христа, страдањето не е отстрането, тоа е преобразено во победа. Самиот пораз постанува победа, пат, влез во Царството Небеско, а тоа е единственото вистинско исцеление.
             Да земеме за пример човек, кој страда во својата болничка постела. Црквата доаѓа кај него за да ја изврши светата тајна исцеление. За овој човек, како и за секој човек во светот, страдањето може да биде пораз, пат на потполно предавање на темнината, на разочарувањето, на осаменоста. Тоа може да биде умирање во вистинската смисла на зборот. А сепак може да биде и крајна победа на Човекот и Животот во него. Црквата не доаѓа да воспостави здравје во овој човек, просто да ја замени медицината откако таа ги исцрпела сите свои можности. Црквата доаѓа овој човек да го воведе во Љубовта, Светлината и Животот Христов. Таа не доаѓа само да го утеши во неговото страдание, ниту да му “помогне“, туку да го прими како маченик, како сведок Христов преку самото негово страдање. Маченик, тоа е оној, кој го гледа небото отворено и Синот човечки како седи од десната страна на Бога. Маченик е оној човек за кого Бог не е само уште една – и тоа последна можност за да престане ужасната болка; Бог е самиот негов живот, така што, се што е во неговиот живот доаѓа до Бога и се воздигнува до полнотата на љубовта.
Во овој свет ќе има неволји. Без разлика, дали самиот човек ќе ги сведе на минимум, или религиското чувство за награда во “другиот свет“ ќе даде некакво олеснување, сепак страдањето останува тука, и тоа останува ужасно “нормално“. А сепак Христос вели: “Радувајте се, јас го победив светот“! (Јн. 16:33). Преку Христовото страдање не само што секое друго страдање добило своја смисла, туку му е дадена и сила да биде знак, сакрамент, проглас, доаѓање на победата; човечкиот пораз и самото негово умирање постанале пат на Животот.

3.

Почеток на оваа победа е смртта Христова. Таа е вечно Евангелие, и тоа останува лудост не само за овој свет туку и за религијата, се  додека таа е религија на “оној век“. Литургијата на христијанската смрт не започнува тогаш кога човекот дошол до својот неизбежен крај и неговото мртво тело лежи во црквата заради последниот обред, а ние стоиме  околу, тажни и резигнирани сведоци на достоинственото отстранување на човекот од овој свет на живите. Таа  почнува секоја недела, кога Црквата воздигнувајќи се на Небото “сите земни грижи ги одложува“. Таа почнува секој празничен ден; особено започнува
во радоста на Велигден (Воскресение). На извесен начин, целиот живот на Црквата е света тајна на нашата смрт, зашто се’ во неа е објава на смртта Господова, исповедање на Неговото воскресение. Но сепак, христијанството не е религија восредоточена на смртта; тоа не е “мистериски култ“ во кој преку прекрасните церемонии ни се нуди учење за спасение од смртта и каде што се бара да веруваме во тој култ, за преку тоа да профитираме од користа која ни ја дава.
        Да се верува во Христа, тоа за христијанинот значи она што отсекогаш значело: јас знам на надразумен но сепак сигурен начин кој се вика вера, дека Христос е Живот на сиот живот, дека Он Самиот е Живот и спрема тоа и мој живот. “Во Него беше животот, а животот им беше светлина на луѓето“. Сето христијанско учење, тоа за воплотувањето, искупувањето, покајанието – е објаснување, последица, а не причина за вера. Единствено кога веруваме во Христа, сите овие тврдења постануваат “добри“ и “постојани“. Самата вера е прифаќање, не на овие или оние “пропозиции“ за Христа, туку на Самиот Христос, како Живот и како светлина на животот.  “Тој живот се јави, а ние Го видовме и сведочиме и ви го објавуваме вечниот живот, Кој беше со Отецот и ни се јави нам (1 Јн. 1:2). Во оваа смисла христијанската вера е радикално различна од религиските верувања. Нејзина појдовна точка не е верувањето туку љубовта. Во себе, и сами по себе  сите верувања се парцијални, фрагментарни, слаби. “Оти по нешто знаеме и по нешто пророкуваме... а дарот на пророштвото ќе биде прекинат...дарот на јазиците  - ќе престане, а знаењето – ќе го снема. Единствено љубовта никогаш не престанува“ (1 Кор. 13:8). Па ако да се љуби значи дека јас имам свој живот во Христа, или подобро дека Он постанал содржина на мојот живот, тогаш да се љуби Христос, значи и да се поседува Христос, како живот на својот живот.
       Самото ова поседување на Христа како Живот, радост и мир во заедништвото со Него, сигурноста во Неговото присуство, ја осмислуваат веста за смртта Христова и исповедањето на Неговото воскресение. Во овој свет Христовото воскресение никогаш не може да постане некаков објективен факт. Воскреснатиот Христос и се јави на Марија и таа Го виде како стои, и не знаеше дека е тоа Исус. Он стоеше на брегот на Тиверијадското езеро, но учениците не познаа дека тоа беше Исус. А на патот за Емаус “очите на ученикот не Го познаа“. Проповедта за воскресението останува лудост за овој свет, а не е никакво чудо што дури и самите христијани го објаснуваат сведувајќи го всушност на старото, претхристијанско учење  за бесмртноста и надживувањето. И навистина, ако науката за воскресението е само учење и ако во неа треба да се верува како во настан на “иднината“, како мистерија на “стариот свет“, тогаш таа битно не се разликува од останатите учења кои се однесуваат на “другиот свет“ и многу лесно може да се помеша со нив. Било да се работи за бесмртност на душата или за воскресение на телото – јас за тоа ништо незнам и сите дискусии за тоа се чисти спекулации. Смртта останува ист мистериозен премин во мистериозна иднина. Големата радост која ја чувствувале учениците кога Го виделе воскреснатиот Господ, која им ги разиграла срцата кога ја почувствувале на патот за Емаус, не се појавила заради тоа што им се открила мистеријата на другиот свет, туку заради тоа што Го виделе Господ. И Он ги испратил да проповедаат и да објавуваат не воскресение од мртвите, не учење за смртта, туку покајание и простување на гревовите, нов живот во Небесното Царство. Тие изјавиле дека знаат дека во Христа  новиот живот веќе започнал, дека е Он животот вечен, осмислување, воскресение и радост на светот.
        Црквата е влез во сецелиот живот Христов; таа е заедничарење во Животот вечен, радост и мир во Светиот Дух. Таа е и исчекување на невечерниот ден во Царството Божјо. Не очекување на некој друг свет, туку осмислување на сите работи и на целокупниот живот, во Христа. Во Него, самата смрт постанала акт на живот, зашто Он ја исполни смртта со самиот Себе, со Својата љубов и светлина. Во Него “се е ваше“...било светот, или животот или смртта или сегашноста или иднината: се е ваше, а вие сте Христови, а Христос Божји (1Кор. 3:21-23). И ако направам овој нов живот да биде и мој, да постане моја глад и жед за Царството Божјо, мое исчекување на Христа, моја сигурност дека Христос е Живот, тогаш и самата моја смрт ќе биде еден чин на заедница со Животот. Зашто ни животот ни смртта не можат да не разделат од љубовта Христова. Јас незнам како и кога сето тоа ќе се случи. Јас незнам кога сите овие работи ќе бидат совршено “собрани“ во Христа. Јас ништо незнам ни за “кога“ ни за “како“, но знам дека во Христа започна овој велик премин, света Пасха: дека ни доаѓа светлината на “идниот век“, во радост и мир на Светиот Дух, зашто Христос воскресна и Живот ни дарува.
         Најпосле, знам дека оваа вера и оваа сигурност ќе ги исполни со радосна смисла зборовите на светиот апостол Павле, кои ги читаме секој пат кога го прославуваме “преминот“ на нашиот брат, неговото заспивање во Христа:
“Зашто Самиот Господ ќе слезе од небото, на заповед, со глас на архангел и со Божја труба, и мртвите во Христос ќе воскреснат први.
Потоа ние живите кои останавме, ќе бидеме грабнати заедно со нив на облаците, за да Го сретнеме Господ во воздухот; и така засекогаш ќе бидеме со Господа“ (1Сол. 4:16-17).

подготви М.З.