логоFacebook  Twitter  YouTube  eMail

Кожувчанка


Чујност
 


  
Кодошењето како варијанта на прислушувањето е една од конститутивните црти на секое тоталитарно општество. Наклеветениот губи работа, углед и чест. Клеветникот пак добива работа, углед и чест. Единствениот „проблем“ за клеветникот во таквиот систем на прислушување е што еден ден може и него некој да го наклевети. Тоа е типично за тоталитарните општества: среќата на едниот доаѓа единствено како последица на несреќата на другиот. Нема доволно среќа за сите: направен е дефицит на среќата и секој од секого зајми среќа прогласувајќи ја за своја    
    
  
Некои вознемирени колеги ми велат: слушна ли каков Закон за прислушување се носи во Собранието? Во секој миг државата (односно оние што ќе бидат овластени од неа) ќе можат да имаат пристап до најинтимните информации на секоја личност. Ги слушам и не можам да се изначудам на нивното чудење: та тоа не е ништо ново. Како која власт доаѓа, тајно се пее еден ист шлагер – дека нé прислушуваат. Со закон или без.

Но јас не пишувам за тој закон и за таа најнова „ситуација прислушување“. Сакам најпрвин да потсетам, преку зборовите на еден голем теоретичар на културите (Цветан Тодоров), дека кодошењето како варијанта на прислушување е една од конститутивните црти на секое тоталитарно општество. Еве што вели тој: „Доушништвото не е преодна и привремена работа: таа е структурен фактор на тоталитарното општество. За власта тоа е гаранција дека нема ништо да и побегне: нејзините агенти никогаш не би биле доволни за таа задача. Затоа што мора да се надгледува целокупното население, потребно е да се надгледува тоа самото себеси. За индивидуите тоа е средство за искачување по скалилата на власта: да се каже нешто лошо за својот ближен, значи да се отстрани еден соперник (без да се зборува за непосредното задоволство кое се извлекува од решавањето на судбината на другиот).

Тој модел, карактеристичен за некогашните држави на социјалистичкиот блок, во кој секој секого шпионира и „чува“ да не застрани, е колективистичка форма на прислушување. Тоа прислушување, всушност, и не се темели на „проверени податоци“, туку повеќе на наслушување. Затоа, јас често велам: во тој систем чујноста не е акустичка, туку идеолошка категорија. Доволно било, вели Тодоров, да се направи достава, иако нејзината содржина можела да биде целосно лажна: тоа е класичен пример за клевета која веќе никогаш не ќе може да се докаже. Наклеветениот губи работа, углед и чест. Клеветникот пак добива работа, углед и чест. Единствениот „проблем“ за клеветникот во таквиот систем на прислушување е што еден ден може и него некој да го наклевети. Тоа е типично за тоталитарните општества: среќата на едниот доаѓа единствено како последица на несреќата на другиот. Нема доволно среќа за сите: направен е дефицит на среќата и секој од секого зајми среќа прогласувајќи ја за своја. Како кога од еден човек зајмите пари да му вратите на друг, а тој ги враќа на трет: тоа е круг во кој дефицитот создава привиден профит, односно прогрес.

Не сум од оние типови луѓе што сакаат буквално да им ги полнат главите на своите читатели. Да не ги потценуваме читателите: тие знаат, од она што го наведов како цитат да повлечат паралели и да ги видат сличностите и разликите со нашето време. Но сепак, не сакам мене да ми излезат од гледна точка некои работи.

На пример, фактот дека сме народ во чиј фолклор премногу често го има оној стих: „Бог да го бие (па име или прекар) кодошот“. Тие песни потекнуваат од времиња кога немало ни трага од комунистичките идеологии на овој терен. Тоа значи дека дефиницијата на Тодоров за тоталитарното општество го зема за пример само социјалистичкиот (комунистичкиот) систем. Таа се однесува само на комунистичкото прислушување за кое стана збор, а не и на фолклорното, малограѓанско прислушување. И во првиот и во вториот случај секој прислушува секого, но во фолклорното прислушување оној што клевети некого (најчесто со трач и измислици) не добива за тоа награда од државата. Тој тоа, едноставно, го прави без пари, само со желба да го уништи другиот. Коренот на таа постапка е една страст која се вика злорадост, а за која веќе сум пишувал (тоа е чувство на радост кое се јавува кога ближниот трпи зло). Исклучок се таблоидите и жолтиот печат: таму трачот не само што може да биде од злорадост, туку носи и пари.

Поента: и кога би се искоренило комунистичкото доушништво (за кое и денес има реални сомнежи дека постои, оти барем во партиите и фирмите луѓето брзаат да се наклеветат едни со други), што да правиме со најраспространетите современи фолклорни форми (жанрови): трачот и озборувањето? Па признајте: ниедна држава, ниедна служба не го овластила вашиот колега од канцеларијата да пукне од мака додека не дознае што сте мислеле со тоа кога на состанок сте изјавиле: „Се повлекувам од таа функција од лични причини“. Ќе пукне додека не дознае: „Кои лични причини? Какви лични причини? Да не се разведува? Го остава жена му или тој неа? Зошто? Да не ја фатил со љубовник, или таа него со љубовница? Да не е болен, не дај боже? И ако е, од што е?&рдљуо; И така натаму и така наваму: ние сме ти, брате, прислушен народ. Цел народ - едно љубопитно уво. Прислушувањето ни е во геномот. И денес, дури и во градските средини има секогаш понекоја старица која од балконот гледа сé во улицата: кој на чиј балкон прескокнува, во колку часот, за љубов или за кражба... Тие фигури се традиционални чувари на нашиот прислушен ген.

Ајде, да не претерувам. И кај некои други народи е исто. Да не беше така немаше Нушиќ да ги напише своите брилијантни комедии, меѓу кои „Сомнително лице“ е со највидлив мотив на малограѓанско прислушување. Ама пак има и такви народи кај кои никој никого не го интересира. Во Загреб живеев во туѓ стан еден месец и ниеден сосед ниеднаш во лифтот не ме праша што сум му на газдата или од каде доаѓам. Никој не ни погледна што имам во кесето со ѓубре што го фрлам, за да прави претпоставки за мојот ментален и карактерен профил. Кај нас со еден поглед ќе заклучат, според ѓубрето, што сте: пијаница (празни шишиња), развратник (употребени кондоми), пушач (празни кутии цигари), расипник (парчиња недојадена храна).

Е сега, на сето тоа згора – најсофистицираното прислушување, со еден команден центар (глава) во државата. Уште тоа ни требаше: електронски комуникации, имејлови, телефони, жични и безжични... Класичното комунистичко доушништво ќе пропадне, како и фолклорното трачарење. Ќе останат без работа. Ех, драги мои... Мислите дека тоа новото ќе се разликува по нешто од старото? Па, размислете: и во таа командна глава ќе работат луѓе. Истите оние кои се внуци на онаа старица од балконот, синови на оној сосед што со поглед ми го проверува ѓубрето или правнуци на класичните комунистички шпиони. Човечки фактор, па тоа ти е!

Авторот е универзитетски професор и писател   
   
Автор: Венко Андоновски 
 
Извор: Нова Македонија



dobrotoljubie

Поуки од Светите Отци

Видео содржини

dobrotoljubie

Наука и Култура

Ноември 14, 2023
Tamara.Kotevska

По премиерата на новиот филм „The Walk“ во Њујорк на двојната кандидатка за Оскар - Тамара Котевска

Работејќи од нејзините разговори со Асил и другите деца бегалци, режисерката направи гласовна нарација (испорачана од друга девојка, а не од Асил што ја гледаме на екранот) која е резервна, поетска и застрашувачка. „Треба да најдам место каде што можам да ги…
Септември 25, 2023
Snimatel.Naum

Наум Доксевски, кинематографер на „Домаќинство за почетници“: Со Горан бевме согласни дека најважно е да ја доловиме емоцијата на платното

На денешната прес –конференција екипата на филмот „Домаќинство за почетници“, кој беше прикажан на свеченото отворање на 44. издание на ИФФК „Браќа Манаки“ проговори за текот на снимањето, раѓањето на идејата за филмот, соработката на снимањето, кастингот…

„ПОЕЗИЈА ОД МАКЕДОНИЈА“ и „Версвил“

Авг 19, 2023 Литература 1862
TVIT762
Реномираното меѓународно списание за поезија „Версвил“, својот најнов број во целост го…

Промоција на Речник на медиумска писменост

Мај 31, 2023 Литература 2183
Ова лексикографско издание е прв сериозен обид за систематизирање на термините коишто се…

Интервју со Јована Матевска Атанасова – писателско име кое полека оди кон врвот на македонската литература

Мар 09, 2023 Интервју 2054
Jovana.matevska
Најпрво сум радосна што ја имав привилегијата да пораснам емотивно. Некои луѓе трошат цел…

Беседи

Лекот го знаеме, а не го користиме

Лекот го знаеме, а не го користиме

 Посебно, проблемот се состои во тоа што, ако стварноста е сосема поинаква од тоа што ние си мислиме, не се ни запрашуваме за негативните последици од погрешните заклучоци по нашиот...

Александар Несторовски: РАЃАЊЕТО НА СВ. ЈОВАН КРСТИТЕЛ 07.07.2024

Александар Несторовски: РАЃАЊЕТО НА СВ. ЈОВАН КРСТИТЕЛ 07.07.2024

И во нашите животи се случува во некој момент јасно да го слушнеме гласот Божји кој не вика по име и тогаш исполнети со восхит сме спремни на било каков...

Архиепископ Андреј Римаренко: Беседа на Неделата на сите Светии

Архиепископ Андреј Римаренко: Беседа на Неделата на сите Светии

Сите светители кои денес ги славиме го следеле Христовиот пример. И секој од нив, во своето време, во своите животни околности, ја исполнил Божјата заповед за љубовта кон Бога и...

БEСEДА  за патoт на живoтoт и патoт на смртта

БEСEДА за патoт на живoтoт и патoт на смртта

Пoнeкoгаш на чoвeкoт му сe причинува дeка бeзбoжничкиoт пат e прав, бидeјќи глeда дeка бeзбoжникoт сe збoгатува и успeва. O кoга би му сe дoзвoлилo да гo види крајoт на...

Митрополит Струмички Наум:...За контрола и програмирање на умот; и кому, главно, му служи?

Митрополит Струмички Наум:...За контрола и програмирање на умот; и кому, главно, му служи?

Богочовекот Христос ги поучува Своите ученици на кратката молитва: „Господи Исусе Христе, помилуј нè“, како што и секој духовен отец треба да ги подучува своите, т.е. Божјите чеда. Веднаш можеме...

АРХИВА: Митрополит Струмички Наум: Недела на Светите отци на Првиот Вселенски собор (12.06.2021)

АРХИВА: Митрополит Струмички Наум: Недела на Светите отци на Првиот Вселенски собор (12.06.2021)

Да разбереш, односно да сфатиш – во духовно православна смисла, го означува просветлувањето на умот – со дарот на умно-срдечната молитва. Оти, какво е тоа сфаќање и разбирање без просветленост...

БEСEДА  какo мудрoста сe јавува насeкадe

БEСEДА какo мудрoста сe јавува насeкадe

Нo Прeмудрoста Бoжја e најгласна и најјасна вo лицeтo на самиoт Гoспoд Исус Христoс. Вo лицeтo на Гoспoда Исуса Христа прeмудрoста Бoжја сe јавила вo тeлo и сe пoкажала на...

Св. Климент Охридски: Поука на вознесение на Господ наш Исус Христос

Св. Климент Охридски: Поука на вознесение на Господ наш Исус Христос

Поради тоа, браќа, бидејќи нè очекува бесконечна мака, да се потрудиме преку подвиг да ја избегнеме, со милостина да го пречекаме бедниот и да го угостиме, примајќи го туѓинецот, гладниот...

« »

Најново од култура

Православен календар

 

16/07/2024 - вторник

Св. маченик Јакинт; Свети Анатолиј, патријарх Цариградски; Преп. Александар; Св. Исаија Отшелник;

Правила и одредби на Православната Црква за постот
Православен календар за овој месец - МПЦ

Кожувчанка

Молитви кон Пресвета Богородица за секој ден во седмицата

 Радувај се, Ти Која од ангелот ја прими радоста на добрата вест дека Бог Слово ќе прими тело од Тебе! Радувај се оти го носеше Создателот во Твојата утроба! Радувај се Ти Која го роди Бога во тело, Спасителот на светот! Повеќе...

Тропар

Тропар на св. Христов маченик Јакинт 3 јули / 16 јули 2024

Тропар на св. Христов маченик Јакинт 3 јули / 16 јули 2024

Мачениче Христов, свети Јакинте,земната храна со небесната си ја заменил,на Бога послужувајќи, срцето твое дел на Светиот Дух постана,тебе кого...

Тропар за чесната риза на Пресвета Богородица во Влахерна 2 јули /15 јули 2024

Тропар за чесната риза на Пресвета Богородица во Влахерна 2 јули /15 јули 2024

Богородице Приснодево, заштито на луѓето,ризата и појасот на Твоето пречисто телоси го дарила на твојот град како моќна ограда,останувајќи нетлена...

Тропар на св. Христови бессребреници Козма и Дамјан 1 јули / 14 јули 2024

Тропар на св. Христови бессребреници Козма и Дамјан 1 јули / 14 јули 2024

Христос нашиот Бог и Господ,повика срце да принесеме,о свети бессребреници Козмо и Дамјане,за да Спасителот него го очисти од страстите.Наука...

Духовната убавина на Богородица се пројавува и во моментот на Распнувањето на Нејзиниот Син

Тебе, Богородице поборнице – војвотко, ние слугите Твои, откако се избавивме од зло, Ти пееме победни и благодарствени песни. Ти имаш сила непобедна, од секакви опасности ослободи не за да Ти пееме : Радуј се, Невесто Неневесна! Повеќе...

Болестите според светоотечкото учење

Значи, не се надевај на лекарска вештина без благодат и не ја отфрлај своеволно, туку моли Го Бога да ја спознаеш причината за казната, а потоа моли за избавување од немоќта, трпејќи сечење, горење, горчливи лекови и сите лекарски казни Повеќе...

Свети Лука Симтерополски: Архиепископ и хирург

Едноставно е да се претпостави дека професорот – епископ, соединувајќи го во своите раце крстот и скалпелот, ги порази современиците токму со тоа необично соединување на двете разновидни сфери на активност.  Повеќе...

Духовни поуки: „Помоли се за мене“

Со Бога зборувај многу, а со луѓето малку; ако во Божјиот закон се подучуваш - ќе успееш и во едното и во другото. Повеќе...

Живот без стрес

Ако разбереме што се крие зад стресот, ако ја видиме лагата, која што се крие зад него, на крајот ќе увидиме дека не постои причина за да бидеме во стрес.. Повеќе...

Митрополит Струмички Наум - Да пораснеме барем до Стариот Завет

И не само што немаат туку се и очигледна пречка за влез во Царството Небесно, и пречка да се сфати и пренесе неговата идеја и порака. Повеќе...

Епископ Тихон Шевкунов: „НЕСВЕТИ, А СВЕТИ“

Несвети, а свети. Луѓе, кои навидум живееле во нашето секојдневие, се соочувале со проблемите со кои ние се судираме, боледувале од болести од кои ние боледуваме, често осудувани од околината, а сепак, не биле секојдневни. Луѓе, кои не се на иконите, но го предавале животот од иконите во сите нивни дела, зборови, мисли. Луѓе, за кои тишината прозборила дека се свети.  Повеќе...

ГОЛЕМАТА ТАЈНА НА ДИВЕЕВО - Кој ќе доживее, ќе види

Како дополнување на оваа тајна, еве што слушнав од устата на 84-годишната игуманија на манастирот Дивеево, Марија. Бев кај неа во почетокот на 1903 година веднаш по канонизирањето на преподобниот Серафим и заминувањето на царското семејство од Дивеево. Повеќе...

Арх. Калиник Мавролеон: Монологот БОЖЈИ

 

Те гледав кога се разбуди угрово. Чекав да ми кажеш два-три збора, да се заблагодариш за се што ти се случува, да побараш мое мислење за се што треба да правиш денес. Повеќе...

За Моето име

Поуки на грузискиот Старец Гаврил Ургебадзе за последните времиња

 

„Ѓаволот има 666 мрежи. Во времето на антихристот луѓето ќе очекуваат спасение од космосот. Тоа ќе биде и најголемата замка на ѓаволот: човештвот ќе бара помош од вонземјаните, не знаејќи дека тоа се, всушност. – демони.“ Повеќе...

Взбранной Воеводе победительная