
„Ако духовниот отец го покаже патот, а ученикот самиот не тргне по него,
нема да стигне никаде,
туку ќе остане покрај патоказот, без да зачекори по патот.“
Преподобен Никон Оптински (световно име Николај Митрофанович Бељајев; 26 септември / 8 октомври 1888, Москва — 8 август 1931, село Козлово, Архангелска област) — истакнат руски свештеномонашки старец, исповедник и маченик од времето на советските прогони против црквата.
Кратко житие и дело
- Раѓање и младост: Роден е во Москва во благочестиво семејство. Од рана возраст покажувал длабока побожност.
• Оптинска пустина: Станува близок ученик и келијник на познатиот оптински старец Варсануфиј. Во 1917 година е роден во монаштво, а подоцна е ракоположен во јеромонах.
• Старечко служење: По затворањето на славната Оптинска пустина од страна на безбожните власти, тој со самоодрекување продължува да ги собира и духовно да ги теши верните, исполнувајќи ја тешката задача на старец.
• Прогон и мачеништво: Поради својата вера е уапсен, прогонет и мачен од советскиот режим. Својот земен живот го завршува како исповедник во 1931 година во селото Козлово (Пинежски округ).
• Спомен: Православната црква го празнува на 8 јули (по нов стил) / 25 јуни (по стар стил).

Свети Никон Оптински – Биографија
Николај Митрофанович Бељаев е роден во Москва, во благочестиво трговско семејство. Неговиот татко, Митрофан Николаевич, бил четиринаесетто и последно дете во своето семејство. Мајка му, Вера Лаврентиевна, била ќерка на Лаврентиј Иванович Швецов, управител на кремљовскиот храм посветен на светите Константин и Елена. Таа била десет години помлада од својот сопруг и се омажила за него на 31-годишна возраст. Се венчале во црквата „Големо Вознесение“, кај Никитската порта. Во семејството се родиле осум деца, а Николај бил четврти по ред.
Кога имал пет години, тешко се разболел и бил на смртна постела, но оздравел. Подоцна, оптинскиот старец Варсануфиј особено го истакнал овој настан како таинствен случај на Божјата промисла:
„Се разбира, ова е необичен настан. Всушност, тоа не е случајност, бидејќи сè што ни се случува има своја цел... Животот ти е даруван. Твојата мајка се молела, а за тебе се молел и свети Николај Чудотворец. Господ, Кој сè знае, знаел дека ќе влезеш во манастирот и ти го дарувал животот. И верувај дека ќе останеш монах до крајот на својот живот...“
Неговата мајка забележувала дека Николај, во споредба со своите браќа, покажувал исклучително трпение. Во 1902 година починале неговите дедо и баба, а во 1904 година и татко му, Митрофан Николаевич. Во тоа време Николај учел во московската гимназија и служел во храмот „Радост на сите нажалени“.
По завршувањето на гимназијата се запишал на Физичко-математичкиот факултет на Московскиот универзитет, но не студирал долго. Во своите записи забележал:
„Успеав да студирам на факултетот нешто повеќе од шест месеци... Под изговор дека одам на предавања, наутро излегував од дома.“
Од дома одел на универзитетот и останувал таму до девет часот, а потоа заминувал во Казанскиот храм на богослужба.
Неговите стремежи ги споделувал и неговиот брат Иван (1890–1969). Заедно присуствувале на богослужбите, а и двајцата почувствувале желба да се замонашат. Откако извлекле ждрепка, одлучиле да заминат во Оптинската пустина. На 11 февруари 1907 година ѝ ја соопштиле својата одлука на мајка си, а на 24 февруари пристигнале во манастирот.
Меѓутоа, игуменот на манастирот, архимандритот Ксенофонт (1845–1914), не сакал веднаш да ги прими во братството. Сакајќи да ја испита цврстината на нивните намери, им советувал уште извесно време да живеат во светот. Кон крајот на декември браќата повторно дошле во манастирот и се населиле во скитот на свети Јован Крстител.
Кон крајот на февруари 1908 година Николај бил поставен за помошник-библиотекар, но од октомври неговото главно послушание станало секретарската служба кај старецот Варсануфиј, настојател на скитот. Од јануари 1908 година почнал да води дневнички записи.
Во април 1910 година Николај бил замонашен, а на 24 мај 1915 година ја примил големата схима, добивајќи го името Никон, во чест на светиот маченик што Црквата го празнува на 28 септември. На 10 април 1916 година бил ракоположен во чин јероѓакон, а на 3 ноември 1917 година станал јеромонах.
По затворањето на манастирот во 1918 година, Никон ревносно работел, правејќи сè што било во негова моќ за да го спаси манастирот. Во 1919 година Оптинската пустина била претворена во земјоделско стопанство, а набргу потоа таму бил отворен музеј, во чии рамки биле вклучени сите манастирски згради. При музејот биле организирани кожарска и дрвопреработувачка работилница, во кои работеле околу триесет монаси и искушеници. Во мај 1919 година Никон привремено бил поставен на чело на музејот.
За првпат Никон бил уапсен на 17 септември 1919 година. Од затворот во Козелск ѝ пишувал на мајка си дека бил уапсен единствено затоа што бил монах и работел за манастирот.
Во март 1920 година повторно била уапсена група свештенослужители, монаси и мирјани поврзани со Оптинската пустина, меѓу кои бил и Никон.
На 9 март 1920 година се упокоил старешината на скитот, схимигуменот Теодосиј, а на 30 јули 1922 година и јеромонахот Анатолиј (Потапов). Во 1923 година бил уапсен старецот Нектариј, кој му ги доверил своите духовни чеда на јеромонахот Никон.

Во летото 1923 година манастирот конечно бил затворен. Манастирскиот настојател, отец Исак, откако ја отслужил последната Света Литургија во Казанскиот храм, го благословил Никон да прима народ на исповед. Верниците продолжиле да доаѓаат во Оптинската пустина, барајќи духовно раководство и утеха. Така свети Никон станал последниот оптински старец.
Во 1924 година бил принуден да се пресели во Козелск, каде што служел во храмот „Успение на Пресвета Богородица“ и продолжил да го прима народот, исполнувајќи ја својата пастирска должност.
Во јуни 1927 година повторно бил уапсен. Три години поминал во логорот Кемперпункт. На 23 мај 1930 година, со одлука на Специјалното советување при Колегиумот на ОГПУ, без спроведување нова истрага, старецот Никон бил осуден на три години прогонство на Северната територија. Бил испратен во Пинега, во Архангелската област, а потоа се населил во селото Воепала, на неколку километри од Пинега.
На Лазарева сабота, 22 март 1931 година, оптинскиот монах Петар (Драчев), кој бил во прогонство и живеел во соседното село Козловка, го посетил старецот Никон, кој боледувал од туберкулоза, и го одвел кај себе.
На 8 јули 1931 година свети Никон се упокоил, на 43-годишна возраст. Бил погребан на гробиштата во селото Валдокуре, близу Пинега. Во триесеттите години од XX век гробот на јеромонахот Никон бил осквернавен. Неговите духовни чеда повторно го погребале, а местото каде што почивале неговите земни останки им било познато само на малкумина.

Канонизација
На 26 јули 1996 година свети Никон бил прославен како локално почитуван светител.
Руската православна црква го канонизирала заедно со останатите дванаесет оптински старци на Архиерејскиот собор, одржан од 13 до 16 август 2000 година.
Preminportal (k.t.)
fb
11.11.2026


























