Во издание на „Библиотека Воведение“ при Манастирот Воведение на Пресвета Богородица Елеуса, излегоа од печат првите примероци од книгата „Ни Јас не ви кажувам...“ на Струмичкиот Митрополит Наум.

Вовед

            Секој што вистински копнее за заедница со Богочовекот Христос, уште во првиот допир со Неговиот Нов Завет ја почувствувал потребата од сфаќање на подлабокото значење на Божјиот збор. Светите Отци низ вековите се труделе да одговорат на ваквата потреба на Црквата, толкувајќи го и проповедајќи го Христовото слово, пред сè со својот живот, а потоа и со своите пишани дела. Денес Црквата е богата со овој вид светоотечка литература, што директно што индиректно, запишана и сочувана. Но, и покрај сè, проблемот за задоволување на потребата од точното значење на Христовите заповеди, првенствено на личен а потоа и на црковен план, останува и ќе остане актуелен до крај, до исполнувањето на сите пророштва.

            Според светите Отци, Самиот Христос, следователно и Неговото слово, Го познаваме само преку исполнувањето на Неговите заповеди, а не само преку читањето и на тој начин стекнатото знаење; само преку пракса, а не само преку теорија. Во суштина, исполнувањето на Божјите заповеди е учество во несоздадената Божествена благодат и стапување во заедница со Бог. Затоа, ако не ги исполниме заповедите, како ќе го познаеме Оној што заповедал? Ако откако нè удрат по едниот образ не го завртиме и другиот, како ќе го дознаеме значењето на исполнувањето на заповедта за градење на совршена заедница со Него? Теоријата е полезна единствено доколку ја ставиме во служба на праксата, доколку ни стане показател, насока и проверка во подвигот. Во тој случај, во процесот на нашиот духовен развој, можно е полесно и побрзо да стигнеме до посакуваната цел, а тоа е богопознанието.

            Согласно наследеното од светите Отци, постојат три степени или нивоа на личен духовен развој: чистење на срцето од страстите, просветлување на умот и обожение. Исполнувањето на Господовите заповеди е основен предуслов за духовно растење и созревање на секој од степените на духовниот развој. Исполнувањето на Господовите заповеди е и основен предуслов за сфаќање и толкување на Светото Писмо. Тоа значи дека колку повеќе духовно напредуваме и растеме на секој од степените, толку повеќе ќе ни се откриваат и тајните на Светото Писмо, на Стариот и Новиот Завет Божји. Без континуиран подвиг во исполнувањето на Христовите заповеди, не е возможна заедница со Него и богопознание. Познанието на Христос извира од животот во Христос, во Црквата, и се случува во внатрешноста на очистеното, од страстите, срце.

            И да не си помисли некој дека во овој процес на духовно растење нема паѓање и станување и дека нема загубени битки. И да не си помисли некој дека овој пат може да го помине без страв и без храброст и без солзи на покајание. И да не си помисли некој дека е возможно искрено и силно да го побара Бог ако претходно не ја запознае својата слабост. Осцилациите се нормална појава кај наследниците од последиците на Адамовиот пад, кај паднатата природа. Но, демонско дело е да се суди и да се осудува нашиот ближен според неговиот пад, а подвижнички е да се вреднува според неговото покајание. Просветлените го вреднуваат ближниот и според надежта за неговото покајание. Совршените – според Божествената љубов. Добро е единствено самите себе да се оценуваме според нашите падови. А најдобро е да се запознаеме самите себе поминувајќи ги степените на духовниот развој до самото обожение, и да познаеме дека сме, ни од што претходно постоечко, во битие приведени.  

            Како што рековме, светите Отци ги определиле степените на духовниот развој, но тие го определиле и нивното точно разграничување. Светите Отци многу конкретно го опишуваат духовниот подвиг како и духовните појави на секој од степените поединечно. Ако внимателно се читаат и споредат нивните дела, може да се забележи дури и како јасно се наѕира и се вообличува една систематизација на духовниот живот според степените на развој и според духовните појави на секој од степените. Оваа систематизација не е кај никој од нив до крај опфатена и разработена и е предмет на посебен богословски труд, но затоа таа е уште еден сведок на чудесната хармонија на духовниот живот воопшто. Оваа систематизација, иако не во потполност дефинирана, може да се забележи и во собраните беседи на оваа книга, затоа што таа претставува теоретска основа и на толкуваните евангелски четива и на нивната тематска распределба. 

            Цел на ваквото толкување, кое во овој случај ја доживува и својата промоција, меѓу другото е и осветлување и разјаснување на редот и хармонијата на духовниот развој во духовниот православен живот. Сите ќе се согласиме дека без познавањето на овој ред и поредок и хармонија на православниот духовен живот оставаме голем и нејасен простор за лажен духовен живот и за лажно претставување, и пред самите себеси и пред другите. На пример, често се случува едни да се претставуваат како „непрелестни духовни раководители“, а други како „верни духовни чеда“, а нивните дела и зборови да не се во согласност со она што тие самите за себе го сведочат. Таквите луѓе немаат внатрешно духовно покритие за своето место во Црквата и ним им одговара амбиент во кој можат тоа да го сокријат. Затоа светите Отци велат дека незнаењето е најголемо зло.

            На секој човек, согласно неговиот степен од духовниот развој, потребна му е соодветна проповед, соодветна храна за неговиот ум и за неговото срце. Ако при толкувањето на евангелското четиво се изгуби од предвид пастирската димензија, односно духовната и интелектуалната потреба на конкретните слушатели, тогаш се случува празна проповед. Беседите што претстои да ги читате првенствено се изговорени пред монаси и наменети се за монаси. Исто така, тие се наменети и за свештенството. Повеќето од нив се изговорени на светата Литургија, после прочитаното евангелие на денот, во манастирските и во градските храмови на Струмичката православна епархија, пред претходно релативно подготвен, за слушање и прием на словото, верен народ. Но, и покрај оваа напомена, веруваме дека ако и евентуално неподготвениот читател подвижнички пристапи кон проучување на книгата, многу од кажаното во неа ќе го пронајде своето место во неговиот ум и во неговото срце.

            И на крај да запомниме: добро е, кога сме во прелест – а нема кој не е во прелест – барем да знаеме и да го освестиме фактот дека сме во прелест, затоа што сигурно малку посмирено ќе живееме и ќе се однесуваме. Токму ние, со нашето надмено и самољубиво однесување ги оддалечуваме луѓето од верата и од Црквата Христова. Луѓето од Бог ги оддалечуваат нивните предрасуди за Црквата – кои сепак ние ги создаваме, а не самата Црква – за која во суштина и ништо не знаат. Затоа, уште подобро е во постојан подвиг да ги исполнуваме светите Христови заповеди и преку тоа лично да Го познаеме и да Го сведочиме Бог. Да не бидеме како првосвештениците, фарисеите и книжниците од Христовото време кои без подвиг, без градење на личен однос со Бог сакаа да ја познаат Вистината: „До кога ќе ги мачиш нашите души? Ако си Ти Христос, кажи ни отворено?“ (Јован 10, 24), или: „Со каква власт го правиш тоа и кој ти ја дал таа власт?“ (Марко 11, 27); и да не се случи да го чуеме страшниот за нас одговор: „Ни јас не ви кажувам!“ (Марко 11, 33). Во таа смисла сфатете го и насловот на оваа книга, како повик кон личен аскетско-исихастички и гносеолошки подвиг, во Црквата.

Пресвета Богородице, спаси нè!

од книгата „Ни Јас не ви кажувам...“

Убиец на покајанието

 Постои едно додатно совпаѓање меѓу минатото и денешното евангелско четиво, за коешто морам да кажам два-три збора. Во минатото се говореше за тоа како Царот испратил Свои слуги да ги поканат луѓето на свадба и како меѓу другото некои од слугите биле убиени од поканетите. Еден од тие слуги – пророци е и свети Јован Крстител, кој ги канеше и повикуваше луѓето на покајание: „Покајте се, зашто се приближи Царството Небесно!“ (Матеј 3, 2). Свети Јован Крстител е олицетворение на покајанието. Не би ни можел да биде повикан од Бог да проповеда покајание ако целата негова сила не ја доживеал совршено.

            Во ова евангелие ни се открива како страста славољубие ја убива добродетелта покајание во човекот. Уште ни се открива како всушност славољубието е најголемата и најсилната страст на човекот. Исто така, во Ирод четворовласникот ги препознаваме трите главни страсти: ‘сластољубие’, ‘среброљубие’, ‘славољубие’. Но, како што свети Јован Лествичник пишува дека понекогаш страстите се противни една на друга, или една страст во даден момент ја потиснува другата, така и кај цар Ирод препознаваме дека овие три страсти во исто време немаат ист интензитет и сила.

            Имено, во моментот кога ќерката на Иродијада игра и со својот танц го задоволува неговото сластољубие, тој е спремен да даде и половина од царството што му припаѓа. Значи, сластољубието во тој момент го потиснало среброљубието. Освен тоа, гледаме дека токму заради своето сластољубие Ирод го држи во затвор свети Јован, затоа што овој го прекорувал дека не смее да ја зема жената на брат му. Но, и покрај сè, ниту сластољубието ниту среброљубието го натерале да го убие свети Јован, туку само да го држи затворен, а и понатаму да го почитува на некој свој начин и да сака да го слуша.

            Но, кога веќе цар Ирод ѝ вети на девојката и ѝ го даде својот збор дека ќе ѝ даде сè што ќе посака, дури и половина од своето царство, таа поучена од мајка си ја бара главата на свети Јован Крстител. Иако се сневесели поради тоа, сепак неговото славољубие не му дозволува да го повлече зборот што го дал пред гостите. Очигледно, од сè најмногу Ирод држи до својот збор, до своето јас, до својата гордост и високо мислење за самиот себе.

            Значи, неговото славољубие го убива свети Јован Крстител, односно го убива и покајанието во самиот него.

            Слично на тоа, и ние со нашето славољубие го убиваме покајанието, кое ни е дадено како најголем дар во Христос Богочовекот. Со останатите страсти – среброљубие и сластољубие – исто така му штетиме на покајанието, но на тој начин што го држиме затворено и загушено некаде во нас.

            И да заклучиме, најсилна страст која го убива покајанието во нас е славољубието. Ние, пак, наместо да ја искоренуваме таа страст и да ја уништуваме, ја негуваме. А, како ја негуваме? Па, сакаме секаде да сме први, да слушаме убави зборови за нас, да нè фалат и да нè слават... Луѓето што нè навредуваат и повредуваат, кои Бог ни ги „праќа“ за да ни помогне да видиме што имаме во своето срце, за да знаеме и од која страст да го чистиме – луѓе кои се всушност дар Божји за нас – ги мразиме и им враќаме зло за зло. Со тоа го отфрламе дарот Божји и Божјата промисла за наше очистување и спасение. Па Бог се чуди што да ни прави!? Ако не ни прати човек, ќе си останеме заробени од страста дури и не знаејќи какво ѓубре носиме во нас. Ако ни прати човек, ние наместо да се смириме, да видиме што носиме во своето срце и да се покаеме, го отфрламе дарот Божји и уште повеќе се оддалечуваме од Бог. Таквото наше однесување значи само хранење и развивање на страста славољубие, во нејзините демонски димензии.

Митрополит Струмички г. Наум

од книгата „Ни Јас не ви кажувам...“

Посети:{moshits}