логоFacebookTwitterYouTubeeMail

 

„Кучевишки манастир „Свети Архангели’


Ангелите се симнуваат од Скопска Црна Гора
Уште еден труд што ни го приближува нашето минато: „Кучевишки манастир „Свети Архангели’" на Анета Серафимова

Книгата докажува дека меѓу поствизантиските уметници има врвни продолжувачи на традицијата
Љубомир Костовски



Оние што не загинале од ордите на Атила, бегале од Скупи кон северните гори. Подоцна се бегало од Аварите и од Печенезите, Узите, Норманите или Куманите - вака го објаснува Славко Јаневски посебното значење на Скопска Црна Гора за населбите во подножјето, за старите Скопјани пред се. Таму, во ранословенско доба се населило племето Берзи ,"од временските глобочини, да дрти и да гние, да живее под сенката на смртта, да гровта и да пее". Луѓето од имагинарното писателово Кукулино, сепак сместено во многу реални географски коодинати на Скопска ЦрнаГора, имале секакви господари - византискиот окопиец Василиј Вториот, нормандскиот војвода Бемунд, кесарот Стеван Немања, бугарскиот владетел Калојан, кесарот Милутин…

За сите тие владетели несомнено дека јужните падини на шумовитата и водоносна Гора биле богоугодно место каде требало да никне цела колонија на христијански светлишта, да не ни биде замерено - како своевиден пандан на солунската Света Гора, до која сепак требале "сто сомуна за да се стигне". Едно од тие светилишта - манстирот "Свети Архангели" е оној со кого со години била преокупирана нашата соговорничка Анета Серафимова, инаку наш млад научник - доцент на Институтот за Историја на уметноста и археологија при Филозофскиот факултет. Нејзина специјалност се историјата на византиската уметност и историјата на уметноста на Македонија од 15. до 19. век.

Манастирот посветен на Светите архангели Гаврил и Михаил се наоаѓа близу до селото Кучевиште, на само 15 километри северозападно од Скопје. Околината сосема прилега на името на Гората - наокулу има густата црна шума, која според Серафимова, изгледа најидилично напролет, кога се топат снеговите и се претвораат во брзаци што во месноста Глава ја создаваат Кучевишката река. Таа, понирајќи токму над манастирот, ја озвучува планината со екот на кучешки лаежи, запишала Серафимова. Наеднаш, сосема спокојно, реката се појавува под манастирот како да извира од глинената земјата. Местото е наречено Благоец или Ротка и во локалните приказни носи благослов за пород и семејна радост. Ова е само една од сказните што со оваа книга се симнуваат кон нас од блиските падини, оставени на заборавот на градската врева.

Писателската имагинација на Јаневски, да се вратиме за миг на неа, кажува дека Кучевиште пак го добио името заради тоа што во ранохристијански времиња, кога локалното население одбивало да се покрсти, верно на богот Перун, на еден крст бил распнат пес, со цел да се искаже отпорот кон новата религија. "Отаде реката Давидица, тогаш Скупица" - појаснува Јаневски во "Кучешко распетие". Христијаните потоа се одмаздиле и распнале селанец на крст. Песот и кукулинецот гниеле на сонцето неколку дни, потоа ги снемало. Воскреснале. Оттаму и името Кучевиште.

Се разбира, Серафимова има многу разбирање за сите сказни, веруваме и за писателовата имагинација, но таа ја барала научната вистина за овој импозантен објект во централниот дел на нам блиската Гора, во која навистина, како во некој природен орман да "ѕвечат удари меч од меч и одѕиваат врисоци и тажаленки".

- Народот беседи дека манастирската црква била изградена покрај светата река во времето на кралот Марко. Научните факти укажуваат на тоа дека црквата била подигната во периодот помеѓу Маричката (1371) и Косовската битка (1389) - вели Серафимова. - Нејзиниот план во форма на тролист со доминантна купола е ново потсетување на светогорските цркви. Нејзината градителска техника, позната како клоазон, претставува најрепрезентативен средновековен градежен опус, карактеристичен само за најелитните донации.

Во разговорот со авторката на импозантната и луксузно опремена книга дознаваме дека најголем дел од цркви во скопско е изграден со очајот дека по изгубената Маричка битка, додека ориенталните орди внимателно го меркале просторот пред себе што се нудел на покорот, само небото можело да помогне. И ангелите секако, бидејќи, тие се линкот меѓу небото и земјата! Цркви и манастири се граделе на Матка, на падините на Водно, крај Треска, но многу и во Скопска Црна Гора. Во брзањето не се стигнало ѕидовите да се досликаат со фрески… Кога Турците ја освојуваат долината на Вардар, на падините на Скопска Црна Гора имало 60-тина села а веројатно триесеттина свети објекти!

- Со оглед на историските околности и новите туркократски услови, цркавата во Кучевиште била првично живописана дури во 1591 година. Ктиторот Никола, црковно лице со титула презвитер, го донирал и создавањето на првиот иконостас, за што сведочи натписот на раскошниот позлатен крст кој е круна на преградата. Во ова време настанале и првите икони од кои во манастирот се наоѓа само онаа со претставата на архангелите Гаврил и Михаил, исклучителна по темната боја на нивната кожа, која стручно се нарекува инкарнат. Истиот колорит доминира на фреските во олтарот и наосот - опишува Серафимова.

Нашата пријатна соговорничка вели дека "во богатата програма во овој простор има ретки и интересни теми што се невообичаени за Македонија и централниот Балкан". Како пример ги наведува сцените каде е прикажано пронаоѓањето на Светиот Крст во Ерусалим и воспоставувањето на култот на иконите во Византија. Интересна е и претставата на Јуда, кој во млаз го повраќа светото причесно, во олтарската сцена Причестување на апостолате. А пак во северозападниот темен ќош на наосот Јуда е насликан како се распаѓа во пеколната јама. Во Крштевањето св. Јован Претеча беседи пред народот за Христовото доаѓање, а децата сами скокаат во светата река, додека на небото благословува Богоотецот.

Серафимова вели дека претставите на светите војници, облечени како дворјани, високи речиси два метри, кои пленат со својата елеганција и достоинство, јасно го илустрираат маниризирањето на монументалниот стил на 14 век. Потврда за тоа дека зографите не биле домородни, туку дојденци од југ, се и нивните црковно-грчки и словенски натписи. Првите, скриени во невидливите и темни делови на црквата: во куполата, олтарот, високо на ѕидовите.

Нешто потаму во времето, поради зголемените манастирски потреби, црквата била проширена кон запад со т.н. припрата која била живописана во 1631 година. Постојат научни индиции, вели Серафимова, дека во ова време нов ктитор бил скопскиот митрополит Симеон, кој здушно се грижел за манастирот, донирајќи му опковани книги и скапи литургиски предмети. За неговото меценатство во скопската епархија сведочи и натписот во Шишевскиот манастир Св. Никола, на ридот над езерото Матка. Тој ги повикал зографите кои, скоро едновремено, работеле во овие два манастира и сцените ги проследувале со текст испишан на убав црковно-словенски јазик. Што би рекол Јаневски, да се враитме за миг на него " во безредието во кое се замрсуваа сказанија и дејствителности, се се движеше по некој ред".

Целиот источен ѕид е посветен на Страшниот суд, каде што на страната на грешниците, се наоѓа и Александар Велики, поставен на клупа меѓу други пагански владетели, како и група османски господари со фесови на главите. На дното на импресивната претстава на пеколот како огнена река, се наоѓа црниот Сатана, кој во рацете го држи грешниот Јуда. На спротивниот ѕид, на запад, се наоѓа ликовната интерпретација на семејното стебло на Христос. Ова родословје насликано на 25 квадрати има вкупно 110 сцени и фигури, меѓу кои и оние на Сократ, Платон, Аристотел и Плутарх, чијашто безвремена мудрост е преттеча на старозаветните мудреци, кои се роднини на Христос. Во овој спектакуларен обем Лозата на Христос е единствена во централно-балканскиот простор.

Посебен ексклузивитет на црковниот ентериер дава зачуваниот мебел со најлуксузното парче, владичкиот стол. Мебелот е создаден во фина мозаична маркетерија со употреба на рожина. Оваа техника има шпанско потекло, а нејзиното ширење на Балканот се поврзува со еврејските колонии.

Во 19 век манастирот ја доживува својата преродба: станува богословски училишен центар со богата библиотека и вредни предмети за богослужба, добива нов иконостас (1843) и икони (1846), а дограден е и јужниот конак како пандан на постариот. Активностите во манастирот во најголем дел се поврзуваат со тогашниот игумен, јеромонахот Мисаил од тетовска Копаница. Во манастирот, на гости или како учители, доаѓале видни луѓе од сосетството, тадури и светогорски и руски монаси. Во ова божје гнездо животот течел возвишено и безвремено, се’ до пустошењето во виорот на Балканските војни (1912). Тогаш животот во Кучевишкиот манастир трајно згаснал. Но, не згаснал и духот на возвишеност и безвременост кој го позема секој посетител во ова свето сокровиште и вистинска културно-уметничка ризница - вели Серафимова.

Монографијата за Кучевишкиот манастир со својата научна длабина, богата литература, луксузниот дизајн и преубавиот илустративен дел, претставува ризница за ризницата. Оваа книга покажува и докажува дека меѓу поствизантиските уметници има врвни продолжувачи на традицијата. Факт е дека во османско време има осека на квалитетни зографи. Но, исто така, факт е дека креативниот гениј бил единствено оружје во заштитата на православната духовност и затоа бил мобилен и дејствувал на целиот Балкан во духот на православниот интернационализам. Комуникативноста станува нов квалитет во доцниот среден век - заклучува Серафимова во својата книга.

 



Видео содржини

Поуки од Светите Отци

dobrotoljubie

Наука и Култура

Септември 15, 2021
19042009

Промоција на романот „Равенка на стравот“ од Верица Мукоска е храбро соочување на индивидуата

Гледајќи низ призмата на авторската еволуција во овој роман и досегашното творештво на авторката, полека и прогресивно се кристализираат двете приказни чие дејство е стационирано во Сиена и Љубаништа, надоврзани како голема и мала премиса како што пишува за…
Септември 10, 2021
3.to.Naoganje.glava.sv.Jovan.Krstitel

Режисерката Дина Дума за нејзиниот наградуван филм-првенче „Сестри“

Нашата млада режисерка Дина Дума го потврди огромниот подем што го доживува македонската филмска сцена во изминативе неколку години. Дума за својот дебитантски долгометражен филм „Сестри“ неодамна се закити со Специјалната награда на жирито во програмата…

Музејско-ретроспективната изложба на Димче Коцо

Авг 27, 2021 Ликовна уметност 76
3.to.Naoganje.glava.sv.Jovan.Krstitel
Како основоположник на македонското музеолошко наследство, втемелувач на модерната…

Почна 12-тото издание на МакеДокс

Авг 21, 2021 Филм, Театар 113
3.to.Naoganje.glava.sv.Jovan.Krstitel
. Во Музејот на современата уметност ќе се одвива програмата за деца и младинци. Во…

Ликовна колонија во Галичник од 15 до 22 август 2021

Авг 15, 2021 Ликовна уметност 120
Ликовна колонија во Галичник од 15 до 22 август
На годинешната креативна дружба, која одново ќе има хибриден пристап, заради сеуште…

Беседи

Митрополит Струмички Наум:   Сето тоа... не сум го запазил од младини (11.09.2021)

Митрополит Струмички Наум: Сето тоа... не сум го запазил од младини (11.09.2021)

Страстите се тие што го држат срцето заробено и затворено за умно-срдечната молитва, а умот непросветлен. Страстите и демоните, кои секогаш се поврзани со нив, се тие што ги држат...

Митрополит Струмички Наум: Што не е јасно? (04.09.2021)

Митрополит Струмички Наум: Што не е јасно? (04.09.2021)

Никогаш не треба да губиме предвид колкави должници сме Му на Бог; и поради сите дарови што постојано ги добиваме од Него и поради сите гревови со кои Му возвраќаме...

Беседа за Успение на Пресвета Богородица oд Викарниот Епископ Јаков Стобиски

Беседа за Успение на Пресвета Богородица изречена од Викарниот Епископ Јаков Стобиски во манастирот Успение на Пресвета Богородица - Берово

Св. Јован Кронштатски - Слово на денот на Успение на Пресвета Богородица

Св. Јован Кронштатски - Слово на денот на Успение на Пресвета Богородица

И колку славно било Нејзиното успение! Со каква светлина сјаело Нејзиното пречисто лице. Колку прекрасно, неописливо, неспоресливо благоухание извирало од нејзиното пречисто, приснодевствено тело, како што пишува св. Дионисиј Ареопагит,...

Свети Лука (Војно- Јасеницки): СЛОВО ЗА УСПЕНИЕТО НА ПРЕСВЕТА БОГОРОДИЦА

Свети Лука (Војно- Јасеницки): СЛОВО ЗА УСПЕНИЕТО НА ПРЕСВЕТА БОГОРОДИЦА

Многу е важно правилно да разбереме и да ги запомниме зборовите на тропарот на великиот празник на Успението на Пресвета Богородица: „... По Успението не си го оставила светот, Богородице...’’.Нејзината...

о.Зоран Пецовски: ПРЕОБРАЖЕНИЕ  ХРИСТОВО

о.Зоран Пецовски: ПРЕОБРАЖЕНИЕ ХРИСТОВО

Кој им дава поткрепа во нивните неуморни подвизи; добро и убаво им било на сите светители, зашто за сите нив не постоел ниту еден друг идеал кој  би бил  достоен...

   Свештеник Јане Илиев: СЕДМА НЕДЕЛА ПО ПЕДЕСЕТНИЦА

Свештеник Јане Илиев: СЕДМА НЕДЕЛА ПО ПЕДЕСЕТНИЦА

Секое појавување на Спасителот Господ Исус Христос меѓу народот претставувало поттик околу Него и Неговите ученици да се собере многу народ. Некои од нив доаѓале заради љубопитност, некои од мака,...

Митрополит Струмички Наум: Разлика помеѓу Божјо и демонско чудо (21.08.2021 )

Митрополит Струмички Наум: Разлика помеѓу Божјо и демонско чудо (21.08.2021 )

Прашањето што се поставува сега е: дали имаше основа за чудо и во случајов на Апостол Петар? Дали тој дава нешто што не е достаточно и за самиот него, т.е....

Митрополит Струмички Наум: Давање и кога се нема доволно за себе – основа за Божјо чудо (14.08.2021)

Митрополит Струмички Наум: Давање и кога се нема доволно за себе – основа за Божјо чудо (14.08.2021)

    Во нашиот живот е важно да имаме волја за добро дело – во слава Божја и од љубов кон ближниот, останатото е Божја работа. Апостолите ја гледаат потребата...

« »