Текстот е објавен во “Култ” – весник на независната младина за културна и ментална деконтаминација, 2006 г.

Современиот човек во 21-иот век, втурнат меѓу перспективите на бескрајно малото растојание на атомот и несогледливите граници на космосот, меѓу останатото, се наоѓа пред конечен избор: да биде хуман т.е. човечен според секуларниот или религиозниот модел. Интенцијата и на двата различни модели е човечноста. Прашањето кое се отвора пред нас е според кои критериуми се формулира вредноста на човечноста.

И додека главниот критериум за религиозниот хуманизам е личноста на Богочовекот Христос, совршен Бог и совршен Човек, кај секуларниот хуманизам, самиот човек доживеан како натура индивидуа супстантиа ратионабилис е основа за хуманистичкиот модел. Дефинирајќи ги основните постулати на овие два модели, несомнено ќе забележиме и изразен антагонизам помеѓу нив. Идејното и тековно движење преку институционална форма, етаблирана во структурите од религиозен и секуларен карактер, моќно влијае и ја формира физиономијата на нашата денешна цивилизација, од многумина доживеана како Западна цивилизација.

Грчкиот теолог Христо Јанарас вели дека Западната цивилизација е во ќорсокак. Тоа се огледа не само на теоретски план, туку и во очајот и апсурдот кои се насетуваат во секојдневниот начин на живеење. Но и покрај тоа, тој инсистира дека критиката на религијата од страна на просветителството, либерализмот, марксизмот, фројдизмот, атеистичкиот егзистенцијализам и научниот агностицизам со својата неумолива прецизност се чини историски оправдана.

Од друга страна пак, маркантно е мислењето на рускиот епископ Иларион Алфеев со кое целосно се согласуваме дека ако секуларните форми се прогласат за универзални и се натурат на целото население во Европската унија, ние ризикуваме да создадеме таква Европа која никогаш нема да може да стане дом за милиони луѓе чии вредносни системи и стандарди на однесување се религиозно мотивирани.

Секуларните стандарди за темите “слободна љубов”, хомосексуална пракса, прекинување на човечкиот живот по пат на абортус, контрацепција или еутаназија ја изнудуваат вознемирената реакција на религиозно изградениот човек поклоник на традиционалните религии.

Токму ова е појдовната точка врз која секуларното и религиозното нужно треба, час поскоро, да ја развиваат својата конструктивна дебата на глобален план. Единствено дијалогот, кој ќе се одвива пред очите на изморениот современик, ја дава аргументација која ќе му помогне да го одбере хуманистичкиот модел што ќе го препознае како свој. Онака како што јас го препознав мојот именуван како теохуманизам.

Израснат сум и воспитуван во семејство сочинето од три генерации, во кое секогаш свечено сум ги доживувал зборовите на дедо ми: "синко, во животот пред се треба да бидеш човек". Образован во духот на соц-реалистичкиот атеизам, како средношколец во стиховите на Киплинг препознавав фрагменти од комплексниот мозаик на човечноста, кои пулсираа со релационата условеност меѓу пунктните точки "ако можеш" и "ќе станеш".

Возбудливата потрага се одвиваше и низ делата на многу други автори за конечно сидрото на мојот живот да го фрлам во водите на Библијата, затоа што таму, во личноста на Оној Кој Е, го пронајдов Човекот што го барав. Вечноста не е во минатото, ниту во иднината, туку во сегашноста илуминирана од светлината на Триипостасниот Бог. Мигови од неа гледав во насмеаното детско лице, во нажалените очи на ближниот, во иконата на Света Троица од Андреј Рубљов во мојата монашка келија...

По ова, за мене епохално откровение во мојот внатрешен свет, необично и чудесно почнаа да се расплетуваат замрсените конци на многу нешта и да се открива значењето на тоа да се биде човек. Тогаш разбрав зошто во етимологијата на црковнословенскиот збор человек се крие значењето "со чело кон вековите".

 Човечноста е конституирана од вечноста. Одземајќи му ја димензијата на вечноста, човекот го лишувате од човечноста. Било кој општествен систем што го прави тоа во својата основа е нечовечен т.е. нехуман. Враќањето кон вечните вредности иако е личен избор сепак треба да биде грижа и на општествениот систем кој би овозможил амбиент на личноста да избира по кој критериум ќе го вреднува своето постоење.

Затоа мислам дека религиозниот вредносен систем не само што не е застарен и демодиран туку е актуелен и, за над педесет посто од вкупното светско население, единствен модел за хуманост. Обидот да се супституира овој традиционален христијански хуманизам со секуларната либерална хуманизација значи тотален диктат на западната хуманистичка идеологија кој секогаш ќе се восприема како милитантен атак за општествата основани на религиозни норми.

Дијалогот како процес на хармонизација на двата различни вредносни системи на хуманост во мерката на реалните можности, излегува на сцена пред човекот на нашето време. Верувам дека мојот современик сигурно ќе се одлучи за подобриот модел.

Епископ Климент Хераклејски

Посети: {moshits}