логоFacebookTwitterYouTubeeMail

СЕМИОТИКА НА МОЛИТВАТА ВО ХЕЛЕНСКАТА КНИЖЕВНОСТ 

Софија Грандаковска 

 

 

 

sofija.grandakovska.jpg

 

 

 

1. Молитвата e инвокација кон Музите

 

 1.1. Најраните книжевни спомени  за хеленската молитва ги наоѓаме во почетните стихови на Хомер во Илијадата и Одисејата, во формата на инвокацијата [lat. invocatio], која означува повик или молба упатена кон Музите: „Гневот божице, спеј го на Ахила, синот Пелејев“[1] и во Одисејата: „Мажот воспеј го, Музо, искусен [...]“[2] упатена од страна на аедите [a)oidoi], кои во почетокот на своето пеење ги молат и ги повикуваат Музите да им го вдахнат она што тие на најдобар и највозвишен [klea a)ndrw~n] начин треба да го опејат во врска со славата на јунакот. (Плутарх, 1975, 14)Хомеровото поетско обраќање до Музите претставува всушност молитва за идеалност. Преку Музите е направена објавата на највисоката стварност, т.е. тие го претставуваат постоењето на највисоката инстанца во митско време. Овие божествени суштества во хеленскиот свет ја носат симболиката на Светлината, како симбол на духовното пронаоѓање. Нивната природа е уранска, бидејќи тие немаат ни светилиште, ни храм на земјата, но знаат сè и без нив не може да се објави ни вистината ни совршенството: 

Сезнаењето е домашниот топос на Музите, а сезнаењето се манифестира во песна која не е човечка, туку божествена стварност. Вистината и блаженството се содржат во Музите. Музите се невидливи и бестрасни.[3] 

Музите присуствуваат на првите настанувања, постари се од најстарите божествени појави и од космогонискиот Ерос.[4] Тие ја носат космогонијата, раѓањето, животот и објавата на божествената стварност. Тие ја носат објавата на доброто.

1.2. Аристотел во XIX глава од своето дело  За поетиката,“ вниманието го посветува на мислата која е подготвувана од самиот начин на говор на којшто припаѓаат „докажувањето, побивањето, подготвувањето на чувствата [афекти]... стравот или гневот и други слични.“ (Аристотел, 1979, 45) Во овој контекст, може да се пронајде значајна дихотомија во однос на инвокативната форма со којашто Хомер го започнува своето дело: дали Хомер им упатува заповед на Музите или им упатува молба да му помогнат на највозвишен начин да го испее својот еп? Ваквата дилема произлегува од употребата на глаголот: воспеј, употребен во заповеден начин.Протагора му забележува на Хомер за првиот стих од Илијадата, кој вели дека тој, сакајќи да упати молитва, всушност заповеда. Според Аристотел, ваквата дилема на Протагора не може да биде прифатена, образложувајќи дека не е заповед да нарачуваш нешто да се прави или не: 

Поетот не заповеда иако глаголот е во императивна форма. Јасно е дури  и дека не моли, зашто во овој крик нема место за дискурзивна интонација. Поетот знае дека Божицата на божествената песна е сеприсутна и сепросторна, дека таа не пристига ни на молба ни на заповед, туку дека таа бива во облик на постојано дејствувачка природа. Таа на повикот (кој е профетски), станува епифанија.“ [5] 

Истиот став го наоѓаме изложен и кај Плутарх кој вели: 

Музите се плод на митско време... Бидејќи поезијата е најкристалниот плод на духот, сигурно е дека божјите создавачи и заштитници на таа и сличните уметности се бестелесни, односно ментални битија. Заради тоа во историјата на Хелада не среќаваме ниту еден храм кој е посветен на некоја од деветте музи. Ним не им се принесуваат жртви, ниту им се молат молитви како што тоа им е правено на господарите на природните сили.[6] 

1.3. Зошто тогаш се инвоцираат Музите? Припаѓајќи му на митскиото време од развојот на свеста на хеленскиот човек, инвокацијата упатена кон Музите (Mou~sa) укажува на хеленското чувство за создавање рамнотежа и природно расудување за способностите на човековата улога и способностите во секојдневниот живот.“ (Плутарх, 1975, 14) Музите претставуваат господари  и сопственици на духовното царство. Затоа и во повикот кон Музите, зборот ја добива својата моќ низ звукот. Инвокацијата како форма на молитвата укажува на музичките атрибути на говорот низ поезијата. Од друга страна, поетот во своето творештво не може да се повика на помош на никакви норми, освен на помошта на Музите. Поетскиот повик е јазик, бидејќи преку него се именува битието и суштината на сите нешта. Затоа, поетскиот говор е прајазик на еден историски народ.“ (Hajdeger , 1982, 140-141)Во инвокацијата на Хомеровата Илијада стои дихотомијата: гнев-смиреност: гневот како сематички означител на лошото, а смиреноста како означител на хармонијата, космогонијата, доброто. Во оваа семантичка бинарност се содржани двата принципа врз коишто почива природата на нештата. Но во контекст на нашето истражување, бинарноста стои во семиотичката ознака и означувањето. Затоа, важно е да ја откриеме етиологијата на молитвата, која во себе ги вклучува истите принципи.Употребата на инвокацијата како молитвен говор кажува за степенот на религиозната свест кај хеленскиот човек, дека сè уште не постои обраќање кон вистинско и конкретно божество, туку кон божественото битие. Во овој контекст, иако кон Музите не се упатуваат молитви, самата инвокација како форма, го содржи молбеното барање да се исполни или да се појави одредено добро. Тука треба да ја надоврземе и етимологијата на зборот молитва во хеленската филологија, кој има значење да дојде, да се појави [μολειν]. 
 


[1] Хомер. Илијада, прво пеење, 1982, 27. (Mnin aeide,  Θea, Peleiadew ἈχiloϚ). Препев: Михаил Петрушевски.
[2] Хомер. Одисеја, 1985, 55.
[3] Антологија на хеленската лирика. Предговор: Е. Колева, 1996, 27-28.
[4] Хесиод, цит. според:  Антологија на хеленската лирика. Предговор: Е. Колева, 1996, 45.
[5] Антологија на хеленската лирика. Предговор: Е. Колева, 1996, 24.
[6] Плутарх, 1975, 15.


Видео содржини

Поуки од Светите Отци

dobrotoljubie

Наука и Култура

Август 02, 2021
3.to.Naoganje.glava.sv.Jovan.Krstitel

Двобројот 1-2 за 2021 година на литературното списание „Современост“ излезе од печат

Деновиве излезе од печат редизајнираниот двоброј (1-2) на списанието за литература, култура и уметност „Современост“ за 2021 година. Двобројот опфаќа 49 прилози на 306 страници, вклучувајќи: 15 прилози поезија, 4 прозни прилози, 11 прилози од преведени…
Јуни 28, 2021
3.to.Naoganje.glava.sv.Jovan.Krstitel

Новата книга од Тихомир Јанчовски беше промовирана во „Буква“

Авторот несомнено е познавач на филозофските теории, што е видливо и во неколку синтагми и максими кои вешто ги проткајува во своите раскажувања. Како синтагми кои во историјата на филозофијата се врзуваат со Декарт, со Лајбниц или со Хусерл. Сепак, и покрај…

До 2050 година во океаните ќе има повеќе пластика отколку риби

Јун 10, 2021 Друго од култура 177
38.machenici1
Луѓето годишно користат повеќе од 1 милијарда пластични кеси, фрлаат 13 милиони тони…

Елвира, наставничката која се покажа како штит...

Мај 17, 2021 Друго од култура 431
38.machenici1
Игнатијева на својот профил на Инстаграм обично објавуваше мотивациони пораки врз свои…

Збирка раскази „Фауст го трча плебејскиот круг“ (Faustus Runs the Plebeian Circle)-Стефан Марковски

Апр 07, 2021 Литература 371
Aleksandar.N.sv.Haralampij
Збирката раскази по промотивна цена е дистрибуирана и на повеќе книжевни платформи, како…

Беседи

Митрополит Струмички Наум: ВО СТИЛОТ НА СВЕТИОТ ПРОРОК ИЛИЈА

Митрополит Струмички Наум: ВО СТИЛОТ НА СВЕТИОТ ПРОРОК ИЛИЈА

Сите сме жртви на суетата, помалку или повеќе. Забораваме дека гревот што го „препознаваме“ кај нашиот ближен, според Светите Отци, постои и во нас или е најчесто само наша проекција....

Митрополит Струмички Наум:  Фатени од гревот (31.07.2021)

Митрополит Струмички Наум: Фатени од гревот (31.07.2021)

Напорот да се дојде до Христос со надеж за исцеление, а наместо тоа јавно да ја слушне само причината за својата болест – гревот, и без помисла и негодување да...

 Митрополит Струмички Наум: Зошто не Го примаме Богочовекот Христос? (24.07.2021)

Митрополит Струмички Наум: Зошто не Го примаме Богочовекот Христос? (24.07.2021)

Што ли да речеме за посуптилната страст на умот, како што е демонската гордост, т.е. високото мислење за самите себе, односно суетата, преку која демонот нѐ држи заробени и преку...

БEСEДА  за трeзвeнoста на умoт

БEСEДА за трeзвeнoста на умoт

Бoг на живoтнитe им дал самo душа, затoа нe им дал слoбoда, туку Oн ги ракoвoди сo Свoјoт ум. На чoвeкoт Бoг му дал душа и ум, и сo умoт...

Митрополит Струмички Наум: Кажи само збор (17.07.2021)

Митрополит Струмички Наум: Кажи само збор (17.07.2021)

Божји збор, Литургиски збор, збор во сила, соодветно, има веќе и оној што го просветлува својот ум преку дарот на умно-срдечната молитва; оној чиј ум невидливо богослужи пред олтарот на...

Митрополит Струмички Наум: АПОСТОЛСКО ПРЕЕМСТВО, ИЛИ СТАРОЗАВЕТНО?

Митрополит Струмички Наум: АПОСТОЛСКО ПРЕЕМСТВО, ИЛИ СТАРОЗАВЕТНО?

Светите Апостоли не служеле во велелепни храмови, туку во обични домови. Ние, денес, се натпреваруваме кој поголем храм ќе изгради, и покрај тоа што многу луѓе живеат во сиромаштија.Светите Апостоли...

Ретроспектива (2005-2020) - Митрополит Европски Пимен: „Беа двајца сосем различни луѓе“

Ретроспектива (2005-2020) - Митрополит Европски Пимен: „Беа двајца сосем различни луѓе“

Беа двајца сосем различни луѓе. Едниот прост рибар, а другиот еден од најучените во своето време. Еден крупен како карпа, друг многу ситен. Едниот со пламен карактер, а другиот кроток....

Александар Несторовски: Трета недела по педесетница 11/07/2021

Александар Несторовски: Трета недела по педесетница 11/07/2021

А ако ние сме од Бога и ако целиот матријален свет е од Бога, тогаш значи дека и се што доаѓа е од Бог. Затоа, да го напуштиме лицемерното верување...

МИТРОПОЛИТ СТРУМИЧКИ НАУМ: ЛОВЦИ НА ЛУЃЕ (03.07.2021)

МИТРОПОЛИТ СТРУМИЧКИ НАУМ: ЛОВЦИ НА ЛУЃЕ (03.07.2021)

И затоа, како што обичниот ловец треба да биде искусен за да го фати својот плен така и ловецот на луѓе, односно духовниот отец треба да биде опитен за да...

« »