Театарот е задоволство, филмот - слатка измама

Речиси секој негов текст првпат бил поставуван во Македонскиот народен театар, но и не останал само на таа сцена. Од „Буре барут“, па во наредните речиси две децении Дејан Дуковски е најизведуваниот македонски автор во странство. За Германија, Данска, Франција, Шведска еднакво се привлечни приказните за љубовта кои тој ги завива во балканскиот простор, секогаш актуелен и егзотичен за старата Европа. Kаде и да е, Дуковски секогаш ~ се враќа на публиката во родната земја. Неодамна беше објавена книга со сите негови 16 драми создадени во последните две децении. Наесен режисерот Слободан Унковски во МНТ ќе го постави последниот негов текст „Изгубени Германци“, кој лани победи на конкурсот за најдобар драмски текст.

На промоцијата Ве нарекоа „добриот дух на нашето време“ и „малиот принц“. Импонира ли ваквата одредница, кога во својата родна земја сте признаен за вредност, а тоа ретко им се случува на наши уметници што се пробиле и во странство?

- Па, да не ме признаеше „Kултура“ за да се случи оваа промоција воопшто, на мојата родна земја немаше многу јасно да ~ импонира мојата вредност. Добри духови и мали принцови...

Малку нескромно кажано, ама „Kултура“ е виновна за с`. Од нашите први разговори со Ана Kостовска до последните заедно со Јелена Лужина, поминаа речиси две години. Се покажа дека драмското книгоиздателство не е така лесна работа. Дури и мајка ми Љупка помагаше со обемна истражувачка дејност преку интернет... Никогаш не сум бил многу послушно дете, па ме караа сите, и мама и Јелена и „Kултура“... Мене ми е признание и чест што дојдоа многу пријатели, колеги, од Ацо до Дејан и Дејан (Поповски, Пројковски и Лилиќ, н.з.), многу актери кои изговарале мои смислици, многу стари пријатели што ги знам од дете, многу убав свет што изгледаше задоволно. Многу пати повторувам многу...

Текст за изгубени ликови

На корицата на книгата е употребена фотографија од Вас кога сте имале три години. Се решивте за илустрација која не е толку типична за таков вид литература. Зошто?

- Прво, затоа што самата фотографија е прекрасна, самата има многу драма во себе, многу симболика... Има радост, леонардовско сфумато и рафаеловска линија во движењето, второ, затоа што сум јас, а ме сликал татко ми, Слободан. На задната страна од корицата има фотографија од мојата ќерка Мариа Мика Ландес, која има девет години, а оваа фотографија веќе беше објавена во Германија, така што сум спакуван во сендвич, некаде во средина, виден од аспект и на татко ми и на ќерка ми. Мајка ми, Филип Унковски и Јелена Лужина се исто така виновни за идејата. Пред извесно време, исто за потреба на интервју, барав некои стари драги фотографии кои знам дека постојат, барем за мене како запаметени моменти, ама не ги најдов... Физички во мојот хаос. Еднаш еден бегалец од лоша земја во подобра ми рече: „Kога бегаш од дома, најважни се фотографиите. Ништо друго“.

„Изгубени Германци“, кој победи на конкурсот на МНТ за нов драмски текст минатата година, ќе биде следното дело што ќе оживее на македонската сцена. Вашите драми главно пеат за љубовта, иако можеби првичниот впечаток е дека го третираат Балканот и дека тоа ги прави егзотични за светот. Што Ве доведе до „Изгубени Германци“?

- Тоа е текст што се занимава со изгубени Германци на Балканот. Ги има апсурдот и глупоста во контекст на „балканскиот“ имиџ, но и во однос на глупоста и апсурдноста во контекст на Втората светска војна. Има ликови што се универзални - лев, десен, хомосексуален, лудак, уметник и една бурлескна активистка... Едно куче и радио. Приказната има драматичен контекст бидејќи тие демек копаат руда што не ја копаат, а за тоа што не копаат и трошат време на Балкан, негде нигде во рудник, плаќаат нивните татковци во Берлин. Тие не би оделе на фронтот во Сибир. И сега, тепаат време. Не баш квалитетно помеѓу себе, ама поквалитетно отколку да ги отепа некој во Сибир или негде во Бретања, Африка... Kако историски се случиле битките... Не знам. Знае мојот пријател Јон. Ама сериозно с` се случува во документиран историски контекст. Овие мои изгубени германски ликови се главно изгубени во себе. Со цела своја апсурдност, параноичност и емотивност. И смешни се до немајкаде.

„Буре барут“ секогаш е различна

Нешто помалку од 20 години „Буре барут“ е предизвик за нашите театарџии, а стана и најпоставуваниот македонски текст воопшто во странство. Од оваа дистанца, што е тоа што, според Вас, го направи „Буре барут“ каписла што Ве лансира далеку? Ви доаѓа ли желба, по толку време, да одите во МНТ и да ја гледате претставата?

- Мислам дека „Буре барут“ успеа да фати една драма во акција на времето во кое беше напишана. Да кажам некое затишје пред бура што се чувствува во воздухот. Мислам дека самиот тој контекст носи дополнителна драматичност и тензија, што сите ние ја преживеавме. Јас сум генерација што имаше најлош касмет, да имаш, па да немаш. Од безгрижно и среќно детство, па добар рокенрол, меѓу подобрите во Европа, за да дојдеме до ова... за војна збориме дечки... „Враг је однео шалу“. Одеднаш - катастрофа! Тотално, да не кажам што. Можеби таа тензија несвесно се чувствува во текстот. Многу од ситуациите во „Буре барут“ се речиси документирана црна хроника. Беше исто многу битна ситуација што текстот дома веднаш беше прочитан со фантастични актери, прво во МНТ, а веднаш потоа во Југословенското драмско позориште. Претставата на ЈДП го отвори Бонското биенале во 1996 година и тоа првпат сврте поголем интернационален интерес кон мојата работа. Во МНТ одам одвреме-навреме да ги видам актерите и сите други во театар, преку бифето и евентуално да ја ѕирнам претставата... Секогаш е различна. Секогаш има некој инцидент. Тоа и е концептот.

Трите Ваши најпопуларни драми добија филмски екранизации. „ММЕ...“ беше предлошка за „Kако лош сон“, „Буре барут“ го сними Горан Паскалевиќ, а „Балканот не е мртов“ наскоро треба да го видиме во режија на Александар Поповски. Според Ваше сценарио, а заедно со Андреј Kошак, беше снимен и „Врева во главата“. Претставува ли театарот, сепак, основната есенција, формата што повеќе ја сакате?

- Во моментов сакам да направам филмска адаптација на „Изгубени Германци“ („Lost in space“). Имам одлична идеја и сакам да ја развијам докрај. Овде никој не почитува добро сценарио, а имав шанса да видам дека тоа почитување функционира, докрај... По добро сценарио, можеш да имаш и добар филм. Јас лично не сакам да пишувам сценарија за „што би било кога би било“, немам време. Да пишувам за театар за мене е чисто задоволство, да пишувам за филм е слатка измама. Ама, ако нешто почнам, сакам да го донесам докрај. На општо задоволство, се разбира. Разликата во пишување драма или филм е во пишувањето.

Нов драмски писател, за жал, тешко се пробива на нашите сцени. По Вас, никому не му успеа да направи големо име на македонското драмско творештво. Можете ли да се обидете да го лоцирате проблемот, се крие ли во образованието, во незаинтересираноста на театрите можеби?

- Не знам. Прашајте го Горан Стефановски. Јас с` научив од него.

Нашата културна сцена е главно субвенционирана од државата. Знаејќи колку денес и Европа штеди на субвенции за културата, и не е лесно да се пробиете во морето автори како што пливате Вие? Може ли да се каже дека живеете од пишување?

- Да. Се обидувам. Не е лесно.

Сребра ЃорЃиJевска - Дневник