„Затоа Ме љуби Отецот, зашто Јас душата Своја си ја полагам за да ја примам пак“ (Јован 10, 17). Еве, деца, уште една евангелска реченица која со својата смисла и сила и овој пат љубовно ја отвора нашата душа и нашето срце за нашиот Небесен Отец и која за некое време нѐ воздигнува над сѐ земно и минливо, и нѐ ослободува од грижата за нив. Истовремено овие Христови зборови предизвикуваат одредени прашања за кои нашиот разум бара одговор, а пред сѐ прашањето за нивното точно толкување и значење. Но, едно е вдахновението, а друго е сиромашноста на словото. Како и да е...
На наемникот – не, но на секој синовски дух веднаш му пречи, и забележува, каква било причинско-последична димензија пројавена во односот со својот Отец. Затоа ли ме љуби Он, затоа што јас душата своја си ја полагам за Него или барем сум подготвен да го сторам тоа во секој момент? Инаку, не би ме љубел? Секако, тоа не е точно. Синот знае: Бог е љубов и просто – нѐ љуби. Одговорноста е секогаш наша, односно дали нашето срце е доволно подготвено и отворено да ја прими таа љубов во соодветна мера. Тоа е само наш подвиг. А Бог екстатично стои и чека на нашиот одговор, смирено. Тоа е точното толкување и значење на овие Христови зборови.
И пак, какво било предвремено барање за теолошко, односно персонално-тријадолошко, објаснување на безусловната Божја љубов, повторно може да биде само одраз на причинско-последичното поимање на инаку совршениот личносен однос помеѓу Отецот и Синот и Светиот Дух, како и на односот помеѓу Отецот и нас, во разумот на наемникот. Познанието на Бог е просто својство на просветлениот ум. Не се стекнува со рационализирање на теолошки информации, туку со чистење на срцето од страстите. Да читаме прво и да слушаме она што е храна за срцето, за умот е лесно.
Ако е ова толкувањето и значењето на Христовите зборови, тогаш се поставува следното егзистенционално прашање: Богочовекот Христос – видовме, но како јас својата душа си ја полагам за да ја примам пак? Односно, како тоа се случува на секој од степените од духовниот развој? Многу важно разграничување, за кое имаме говорено, а кое секогаш ја растрга маглата на безредието на неодредената и безлична духовност и повторно ни го разоткрива редот и хармонијата на православниот духовен живот.
Најпрво да се потсетиме на други места од Светото Евангелие каде Богочовекот Христос на сличен начин, но со исто значење, ни говори за полагање на душата: „Кој ќе ја запази душата своја, ќе ја загуби, а кој ќе ја загуби душата своја заради Мене, ќе ја зачува“ (Матеј 10, 39); „Ако зрното пченично што паднало на земја не умре, останува само; а ако умре – ќе донесе голем плод“ (Јован 12, 24). И светиот апостол Павле во своите посланиjа говори за истото: да го отфрлите од себе стариот човек според поранешното живеење, кој се распаѓа во измамливите желби, да се обновите со духот на својот ум и да се облечете во новиот човек, создаден според Бог, според правда и светост во вистината (Ефес. 4, 22-24); Така и вие сметајте се мртви за гревот,и живи за Бог, во Христос Исус нашиот Господ (Рим. 6, 11); итн.
Севкупниот подвиг на првиот степен од духовниот развој го чувствуваме како полагање на својата душа, или како одрекување од неа, или како умирање на стариот човек токму заради нашата заробеност или соодветна поистоветеност со нашите страсти кои, понекогаш, како диви ѕверови ги растргаат нашата душа со гревовни чувства и нашиот ум со гревовни помисли. Затоа првиот степен и го нарекуваме очистување на срцето од страстите – според задачата што ни претстои. Значи, полагање на својата душа за првиот степен би значело екстремно одрекување од светот, од своите страсти – со кои просто се идентификуваме, а повторното примање би значело добивање на дарот на умносрдечната молитва. Ако некој доаѓајќи во манастир очекува тоа да го постигне без труд и мака – и телесни и душевни, и ако средбата со нив го збунува, тој не знае што прави. Ако некој, без реален опит, рече дека тој подвиг денес е претежок и невозможен, таквиот е слуга на демоните.
Ако веќе ги отфрламе овие две крајности, што ни остнува да направиме? Ни останува да го восогласиме начинот на нашиот живот со степенот на духовниот раст на кој се наоѓаме и оттука па понатаму сериозно и континуирано да се подвизуваме. Накратко речено: целосрдечно послушание и врзување за словото на духовниот отец, а не за самиот него. Само така опитно ќе познаеме дека Христовото бреме е всушност лесно и дека јаремот Негов е всушност благ. Бреме – затоа што ќе дознаеме дека тоа е сепак напорен подвиг. Лесно – затоа што ќе дознаеме дека имаме добиено благодат за тој подвиг. Јарем – затоа што ќе дознаеме дека сепак постои одреден духовен ред и одредени духовни правила кои треба да се почитуваат. Благ – затоа што ќе дознаеме дека токму самото почитување на редот и правилата ќе ни донесе посакуван резултат, даровите на Светиот и Благ Дух.
Се случува на некои од нас преку наводното барање на некаква правда и некакви права како и заради наводно извршување на послушанието да им се поткрадува всушност само исполнувањето на сопствените страсти. Сакате да ви покажам како? Еве, на пример, како некои од моите духовни чеда не ја разбраа поентата од мојата последна беседа: ја напишав главно за да сфатат како преку слободното однесување, во смисла на ситно и незабележливо задоволување на своите страсти надвор од послушанието, постепено и незабележливо остануваат без Божјата благодат и така обессилени стануваат лесен плен на непријателот, но некои од нив ја разбраа само како повик за почеста исповед, не знаејќи дека така ги поткрадува страста за блискоста со мене, односно страста за човечка утеха. Ова е само еден од разновидните примери. Не можеме така да се откажеме од светот. Или мислите дека јас не знам што има во вас и кој од каква страст боледува? Или не знам што е духовно раководство, а што исповед? Но, ова е цела една нова тема.
Полагање на својата душа за вториот степен исто би значело екстремно одрекување од светот, од своите страсти, но сега во смисла на љубов и прошка за непријателите и колку што е можно повеќе молитвено престојување со умот во срцето, а повторното примање би значело добивање на дарот на непрестајната умносрдечна молитва. Со други зборови, задачата е иста. Ова е сѐ така, освен ако Црквата не го повика таквиот подвижник во делото на пастирската служба. Таквиот и самиот знае дека таа служба треба да заврши после некој разумен и нормален временски период за да го продолжи претходниот подвиг во својот изворен облик, освен ако во меѓувреме не настане прогон на Црквата каде што и во двата случаја целта на подвигот е иста – љубовта на Отецот.
На свети Леонтиј Ерусалимски
Митрополит Струмички Наум
27.05.2011 г., Водоча
