„Зашто, ви велам дека многу пророци и цареви сакаа да видат што гледате вие, и не видоа; и да чујат она што слушате вие, и не чуја“ (Лука 10, 24). Што е тоа што сакаа да видат, и не видоа, и да чујат, а не чуја светите Пророци? Воплотениот Бог, Богочовекот Исус Христос, Христовиот Домострој на спасението и последиците од него, присутноста на Царството Небесно сега и овде.
Слушнавме во денешниот апостол каков беше распоредот на Старозаветниот храм: како да изгледа скинијата, каде да бидат светилникот, трпезата и лебовото предложение, сè согласно наредбите за богослужење и земно светилиште (Eвр. 9, 1-2). И денешното осветување на светиот престол е своевиден остаток од Стариот Завет. Овие надворешни форми и правила инаку не се превосходни во Новиот Завет и, уште, ние не смееме од нив да правиме идоли. А идоли правиме кога мислиме дека тоа е нешто најважно, поважно од човекот, и дека е тоа сѐ што Господ ни дал. И од себеси правиме идол кога престануваме духовно да растеме, кога отпаѓаме од покајанието; односно, кога се задоволуваме со степенот на духовниот развој на кој се наоѓаме, а не сфаќаме дека од тој момент па натаму сѐ е само пад. Во духовниот живот нема стоење во место, нема status quo, има само растење или паѓање.
Стариот Завет е очистување. Новиот е просветлување. Царството Небесно е обожение. Стариот Завет е само сенка. Новиот е икона. Царството Небесно е вистина. Стариот Завет е педагог кон Новиот. А Новиот е мистагог (тајноводач) кон Есхатонот, кон Царството Небесно. Секое наше запирање пред целта е опасност која води кон идолопоклонство.
Значи, не треба да останеме во Стариот Завет. Сето ова што го гледаме е многу добро и потребно, и црква и престол, и осветување итн., но тоа е само педагогија, тоа е нешто што во духовна смисла го заокружува само првиот степен. Затоа во првата Црква Христова, во Црквата на светите маченици, нема ништо од сето тоа. Вториот степен од духовниот раст бара тој престол да е внатре во нашето срце, таа служба да се пресели во нашето срце. Не рековме дека Литургијата не е значајна – таа е толку значајна што без неа не се може – но неа требаше да ја совршуваме пред сѐ во нашето срце за потоа, кога ќе ја служиме пред црковниот престол во црквата, лично да учествуваме во нејзините универзални, космички или соборни димензии; кога таа опфаќа сѐ, кога таа спасува сѐ.
Значи, да не останеме на првиот степен од духовниот раст, кој е уште очистување; затоа што Стариот Завет бил даден за очистување – сѐ до појавувањето на Пресвета Богородица и Христовото раѓање. Тој е време и место каде што преовладувал законот: „око за око, заб за заб“. Кога Апостолите во една прилика помислија да казнат некое село кое не ги примало, Го прашаа Христос: „Господи, сакаш ли да заповедаме да слезе оган од небото и да ги истреби, како што направи и Илија?” Он се сврте кон нив, ги искара и рече: „Вие не знаете од каков Дух сте“ (Лука 9, 54-55).
Не смееме да живееме во тој старозаветен дух, на враќање со зло на злото; и не смееме, со нашиот погрешен однос, да правиме идоли од цркви, од икони, од свети места и предмети, како и од чинови, од позиции и од самите себе. Треба да го напуштаме полека Стариот Завет, и да растеме духовно, да ја живееме полнотата на радоста и полнотата на слободата на Новиот Завет, на Царството Небесно присутно сега и овде, на тајната дека тоа уште не е дојдено и дека веќе е, на љубовта и молитвата за сите луѓе.
Митрополит Струмички Наум
(според записот на монасите)
