логоFacebookTwitterYouTubeeMail


 

            Современата конзервативна политичка филозофија се појави во 1790г., со појавувањето на студијата на Едмунд Берк “Рефлексии за француската револуција”. Оваа студија беше реакција на успехот на јакобинците кои се обидоа да го урнат стариот морален, политички и социјален поредок во Франција. Стремежот да се заштити општеството од брзите општествени промени не беше сосема нов. Тој беше присутен во општествената мисла многу пред појавата на тоа што ние денес го знаеме како конзервативна политичка филозофија. Мислителите на општествената стварност кои пишуваа пред да се случат настаните од француската револуција и се обидуваа да го зачуваат општествениот поредок се класифицираат како претходница на современата конзервативна политичка филозофија.
        Покрај Берк, за историјата на конзервативната политичка филозофија многу значајни се авторите како: Самјуел Тејлор Колериџ, Бенџамин Дизраели, Мајкл Оушот од Велика Британија; Жозеф де Местр, Луј де Бонал, Алексис де Токвил, Маурис Баре, Шарл Маурис од Франција и Фридрих Хајек, Расел Кирк и Лео Штраус од САД. Последните тројца беа толку значајни што се сметаат за идејни предводници на доминантните правци во конзервативната политичка филозофија во последните 60-тина години. За концептот кој го разви Хајек се смета дека е од клучно значење за развојот на либертаријанизмот, Кирк се смета за предводник на традиционализмот, а Штраус за идеен водач на неоконзервативизмот. Овие автори своите концепти ги развија во периодот од 1945г. до 1955г., а зависно од општествоно-политичкиот контекст, тие се земаа како  основа на политиките што ги водеа конзервативните партии. Така Роналд Реган го посочи Расел Кирк како инспиратор на конзервативната јавна политика во периодот додека тој беше претседател на САД, а за јавните политиките на претседателите Буш (постариот и помладиот), се смета дека се инспирирани од концептот што го разви Лео Штраус. Во овој текст ќе се задржиме само на најзначајните делови од конзервативата политичка филозофија во економската и националната сфера.
          За начинот на промислувањето на економијата во конзервативната политичка филозофија релевантен е либертаријанизмот, за кој се смета дека е основата на конзервативните економски јавни политики од крајот на втората светска војна до денес. Либертаријанизмот во својата основа е класичен либерализам, од кој се откажаа либералите под влијанието на Кејнзианизмот. Корените на либертаријанизмот во рамките на конзервативната политичка филозофија може да се бараат уште кај Берк во Британија и де Токвил во Франција. За Берк, Расел Кирк (веројатно најдобриот познавач и најзначајниот афирматор на политичката филозофија на Берк) ќе напише дека “Берк беше конзервативец, затоа што беше либерал”. На сличен начин еден дел од познавачите на делото на де Токвил него го сместуваат меѓу конзервативците, а друг дел меѓу либералите. 
        Либертаријанизмот тврди дека слободата е апсолутна вредност и таа мора да биде воспоставена како во политичкиот, така и во економскиот живот. Слободата на пазарот е движечка сила, не само на економијата, туку на цивилизацијата. Се што го попоречува остварувањето на економската слобода во својата основа е погрешно. Хајек ги критикуваше интервенциите на државата во економијата, државната сопственот, државата на благосостојба, кои не се само погрешни како концепти, туку и неморални бидејќи ги тераат луѓето да се однесуваат на погрешен начин. Со интензивирањето на студената војна, либертаријанизмот на Хајек, дојде во судир со традиционализмот на Кирк по прашањето на јавните расходи за интервенционистичката надворешна политика (политиката на ниски јавни расходи на либертаријанците имплицираше изолационистичка надворешна политика). Кирк забележа дека конзервативната политичка филозофија не треба да се редуцира на економски концепти, туку треба да го има предвид поширокиот контекст и во услови на студена војна да толерира зголемување на расходите за интервенционистичка надворешна политика. Така основата на економската политика на конзервативизмот остана либертаријанизмот, со еден исклучок во сферата на надворешната политика.    
             Во националната сфера, конзервативната, како и либералната политичка филозофија го промовираше концептот на нацијата. Но, за разлика од либералите за кои нацијата е поврзана со политички идеали, за конзервативците нацијата е органски поврзана со традицијата, историјата, територијата од кои природно произлегува општествениот поредок. Затоа тешко може да се најде конзервативен политички филозоф кој не пишува за националната историја, култура, традиција. Многумина сметаа дека за разлика од “класата” која беше марксистички, “нацијата” е конзервативен концепт. За конзервативните автори, нацијата е апсолутен приоритет. Во одредени околности во името на нацијата вреди да се жртвуваат сите останати вредности како на пример животот. Концептот на нацијата е многу тесно поврзан со националните држави и нивниот суверенитет. За конзервативците суверената национална држава секогаш беше идеал. На неа тие гледаат низ призмата на патриотизмот, односно националната лојалност.

Социјална доктрина на католицизмот

          Доктрините по дефиниција се однесуваат на стандардизација на препораките во врска со практикување на верувањата или учењата преку кои тие прераснуват во систем на однесување. Терминот “доктрина” првенствено се користеше во теологијата и означуваше толкување на христијанското учење за однесувањето на верниците во сите аспекти на современиот живот и имаше за цел да го намали растечкото ниво на неадекватно практикување на верата. Доктрините се особено значајни за католицизмот. Католичките доктрини ги сочинуваат: папските енциклики, официјалните ставови на католичката црква и ставовите компатибилни со нив. Еден од најзначајните истражувачи на демохристијанството Мајкл Фогорти посочува дека една од карактеристиките на секуларните движења или организиции кои се инспирирани од религијата е нивната претензија како своја основа да ги имаат доктрините. Таков е случајот и со демохристијанството кое посебно значење им придава на социјалната доктрина на католицизмот.
       Социјалната доктрина на католицизмот е посветена на прашањата на трудот и капиталот. Нејзин основач е Папата Лео ЏИИИ, кој во 1891г. ја објави енцикликата “Рерум Новарум”. Оваа енциклика беше одговор на католичката црква на растечките судири меѓу работниците и капиталот во времето на индустријализацијата. Во Рерум Новарум се повторува долгогодишната заложба на католичката црква за почитување на правото на приватна сопственост, но се укажува и дека слободата на пазарот мора да биде поврзана со општествена одговорност. Со оваа енциклика се инаугурира ставот дека Бог е на страната на сиромашните, а како излез од перманентното загрозување на правата од работен однос се предлага формирање на католички синдикати, колективни преговори меѓу здруженијата на работодавците, синдикатите и јавната власт, како и државна интервенција во економијата. Според Кајсер Волфрам критиката на капитализмот и поддршката на правото на синдикално здружување се најзначајни карактеристики на Рерум Новарум. Чарлс Куран пишува за две последици од оваа енциклика: формирањето на католичките синдикати кои се залагаа за државен интервенционизам како еден од начините на заштита на интересите на работниците и корпоративистичката економска политика со колективни преговори на преставниците на капиталот и работниците.
         На трагата на Рерум Новарум беа и енцикликите кои следуваа. Така во “Љуадрагесимо Анно” меѓу другото се вели: “исто како што единството на општеството не може да се заснова на спротиставување на класите, економскиот живот не може да се организира ниту преку слободниот натпревар. Од слободата на пазарот настанаа и почнаа да се шират сите грешки на индивидуалистичкото економско учење”. Според тоа еконосмкиот натпревар додека е праведен е корисен, но тој не може самостојно да управува со севкупниот општествен живот.
         Од клучно значење за католичката црква е достоинството на секој човек и солидарноста. Достоинството е инхерентно на светоста на човековиот живот. Човековиот живот е тајна, а заштитата на човековото достоинство треба да биде највисок морален императив за општеството. Луѓето се создадени по пример на Бог и затоа секој поседува лично достоинство што треба да се почитува. Солидарноста пак, е цврста и трајна решеност кон постигнување на општо добро и не се исцрпува само со помагање на оние кои се во невоља. Во таа смисла луѓето во основа се еднакви (пред Бога) и затоа општествениот живот треба да се заснова на солидарност, а не на експлоатација.   
         По прашањето на нацијата, националниот идентитет и суверенитет католичката црква како транснационална институција покажуваше сериозни резерви. Всушност католичката црква беше најголемиот противник на формирањето на нациите и националните држави, а католиците во тој процес беа маргинализирани. Во времето на формирањето на националните држави, католиците не го признаваа нивниот суверенитетот, туку се потчинуваа на одлуките на Папата. Затоа формирањето на националните држави беше проследено со антиклерикализам. Во 19-тиот век се водеа жестоки војни меѓу новоформираните национални држави и католиците. Добар пример е војната на културите во Прусија, каде поради донесените закони кои имаа за цел да го маргинализираат католицизмот, католиците кренаа востание кое либералите предводени од Ото фон Бизмарк го задушија. Многу цркви и манастири беа затворени, голем дел од свештенството се најде во затвор, а црковната сосптвеност беше конфискувана. Во Италија, Папската држава беше анектирана кон секуларното кралство Италија, а Папата стана затвореник во Ватикан. Во Франција застапниците на Третата република беа во конфликт со католичката црква. Во Холандија веројатно најмногу се чуваствуваа последиците од војната на културите во Прусија. Во Белгија долго време траеја тензиите меѓу либералите и католиците што резултираа со судири по улиците на Брисел 1879-1884г.  
         Под влијание на католичката црква кај католиците се разви идеа за една наднационална заедница. Така Адриан Хансинг смета дека иако католиците беа дел од пооделни нации, кај нив се разви идеа за една наднационална католика заедница. Таа беше повеќе од литургиска заедница или конфесионален блок. Слично мислење имаат американските антрополози Роберт Ретфилд и Милтон Сингер кои на католицизмот гледаат како на заедница со заедничко чувство за опстанок. Според нив различните нацонални заедници имаат посебен идентитет, но заеднички се потчинуваат на еден повисок поредок и ги делат моралните норми, културните обреди, градејќи заедничка колективна свест. Дејвид Хенли доаѓа до заклучок дека од тие причини демо-христијанските партии имаат развиено супранационален идентитет повеќе од било кои други партии.    

Продолжува

Кире Шарламанов
Доктор по социолошки науки

Друго:

Што е конзервативизам, а што демохристијансвто

 

 

 



Видео содржини

Поуки од Светите Отци

dobrotoljubie

Наука и Култура

Мај 10, 2020
3.angeli.so.truba

Емануел Рембер: Читањето е убава мрзеливост и вистински лек

-Чудно е тоа што изолацијата ја доживувам како миг во кој сè е замрзнато. Секако дека сè уште пишувам дневник. Но, во суштина малку пишувам. По неколку реченици на врвот од изолацијата. Ме обзема некое нерасположение. Оваа нова состојба ме води кон некоја…
Април 29, 2020
3.angeli.so.truba

„Ако има волја има и начин“ – Џорџ Бернард Шо

Бидете секогаш чисти. Бидејќи вие сте прозорот низ кој го гледате светот. Демократијата е процес кој ни гарантира дека никој нема да владее подобро од тоа што заслужуваме. Кога човек сака да убие тигар, тоа се нарекува спорт. Кога тигар сака да убие човек,…

Вангел Наумовски уметник кого Салвадор Дали го нарече „сликар од бајките“

Апр 06, 2020 Ликовна уметност 447
3.angeli.so.truba
Со името на охридскиот сликар Вангел Наумовски (22. 3. 1924, Охрид – 13. 6.2006, Охрид),…

Мала Историја на Христијанството и на Светот

Јан 12, 2020 Друго од култура 947
Mudreci.pustina1
Св Јован Крстител е дете на Првосвештеникот Захарије и Елисавета. Захарие веднаш беше…

Скопје и Истанбул се среќаваат во јазикот, литературата, историјата

Ное 24, 2019 Литература 1172
7.Vselenski.sobor
– Градовите ја имаат функцијата на поврзување луѓе, вери и народи, како и нивните…

Беседи

Митрополит Европски Пимен: "Од ближниот ни доаѓа и животот и смртта.“, Плаошник (09.08.2020)

Митрополит Европски Пимен: "Од ближниот ни доаѓа и животот и смртта.“, Плаошник (09.08.2020)

Ако го избереме животот треба да се трудиме да бидеме семилостиви кон сите и кон сé. Семилостиви како оној кој го носел тоа име, како светиот Пантелејмон. Човекот кој ги...

Митрополит Струмички Наум: Ниту популизам, ниту индиферентност; туку пастирска грижа (08.08.2020)

Митрополит Струмички Наум: Ниту популизам, ниту индиферентност; туку пастирска грижа (08.08.2020)

Тоа, секако, зависи и од односот на луѓето кон Него: прво, Неговите ученици се во однос на послушание кон Него – тие се отворени кон Него и подготвени да прифатат...

БEСEДА  за лажнитe учитeли

БEСEДА за лажнитe учитeли

Чoвeкoт на oвoј свeт e вo вoјна. Бoрбата e нeпрeстајна, а нeпријатeлитe сe мнoгубрoјни. Пoмeѓу најoпаснитe нeпријатeли спаѓаат лажнитe учитeли. Самo акo чoвeчкиoт ум e впeрeн вo Бoга, чoвeкoт ќe...

Митрополит Струмички Наум: Екстремно одрекување – екстремни дарови (01.08.2020)

Митрополит Струмички Наум: Екстремно одрекување – екстремни дарови (01.08.2020)

Спомнатите и ветени од Бог екстремни дарови, не се однесуваат толку на материјалното колку на духовното. Тоа се даровите на умно-срдечната молитва, на суштинско просветлување на умот, на расудување, на...

Митрополит Кумановско-осоговски д-р Григориј:Ние сме возљубени Божји созданија, кои имаат можност да создадат сопствен начин на постоење...“

Митрополит Кумановско-осоговски д-р Григориј:Ние сме возљубени Божји созданија, кои имаат можност да создадат сопствен начин на постоење...“

Епископскиот чин што денеска преку вас го примам, го разбирам како служење, што во себе ги обединува и најголемата чест и свеста за сопственaтa немоќ. Има ли поголема чест и...

Митрополит Струмички Наум: Бесчувствителност (25.07.2020)

Митрополит Струмички Наум: Бесчувствителност (25.07.2020)

Инаку, ако дозволиме прелеста да навлезе во нас, дали преку страстите на срцето (сластољубие и среброљубие) или преку страста на паднатиот ум (славољубие), таа потоа станува сеопфатна состојба која ги...

Викарен Епископ Јаков Стобиски:„Не плашете се да страдате...“

Викарен Епископ Јаков Стобиски:„Не плашете се да страдате...“

Се одрекуваме од Крстот Христов ако на прекорот враќаме со гнев и бунт, праведен или неправеден, без разлика. Се одрекуваат од Крстот Христов децата кои се непослушни кон родителите, оти...

БEСEДА  за спасeниe на душата какo крај на вeрата

БEСEДА за спасeниe на душата какo крај на вeрата

Никoј нe патува заради патoт туку заради нeкoј или заради нeштo, штo гo oчeкува на крајoт на тoј пат. Никoј нe гo фрла јажeтo вo вoдата вo кoја нeкoј сe...

Митрополит Струмички Наум: Прелест на умот и прелест на срцето (18.07.2020)

Митрополит Струмички Наум: Прелест на умот и прелест на срцето (18.07.2020)

Како што рековме, има лажна состојба (прелест) на умот, но има и прелест на срцето. Првата прелест настанува поради прифаќање и усвојување лажни мисли, а втората од прифаќање и усвојување...

« »