логоFacebookTwitterYouTubeeMail

Магистерски труд на Софија Грандаковска 

 

7. Молитвата како книжевен говор

 

7.1. Од примерите на хеленската книжевност може да се заклучи дека молитвениот говор станува книжевен (говор). Поточно, молитвата како првичен крик и емотивна реакција од органска природа, се одвојува и понатаму опстојува во рамки на извесни религиозни култови и практики, но сега стекнува своја посовршена форма, која е книжевно-уметничка. Молитвата како говорен жанр во таканаречената поезија на дивјакот, која претставува израз на интересите на колективно опстанување, во хеленската книжевност преминува во второстепен, т.е. секундарен книжевен жанр кој (молитвата) следи одредена ритмика и структура, карактеристична за поетско-книжевниот пример во епското пеење и поетско-лирските форми на пајанот, номосот, химната, одата, епиграмот, елегијата, епиграмот, дитирамбот како пеена хорска лирика.

 

 Појавата на лирската поезија во Хелада го нуди новиот модел на молитвата. Таа почнува да се обележува и опстојува како книжевна форма во хеленската книжевност, нагласувајќи го интересот за книжевно-уметничка структура, но не го губи интересот за своето значење како врска меѓу молителот и Бога. Книжевниот модел на молитвата е во склоп со општествено-социјалните, демократските и религиозните практики на хеленскиот човек. Молитвата како литерарен говор го содржи славење на херојството, јунаштвото, честа - како највисока морална должност. Препознавајќи го нејзиниот говор во старата класична поезија, молитвата постигнува нов рецепциски и книжевно-уметнички оддек, предавајќи го молитвениот религиозен дискурс како книжевна форма: 

„Историјата на класична Хелада - на пример - ги познава, ги именува и ги дефинира одделните лирски видови [...], но старогрчката поетика не го заокружува родовскиот поим лирика низ јасно типолошко и теориско дефинирање на нејзината структура и однос спрема другите родови.“[1] 

Треба да заклучиме дека молитвата како книжевна форма во хеленската книжевност во себе ги содржи пред-литерарните или говорни жанрови [според Бахтин], во неа се содржани бројни преткнижевни видови. Но, моделот на молитвата во хеленската книжевност и култура, содржи книжевен контекст кој треба да се разгледува од аспект на теориската класификација, стилско-уметничка и книжевна анализа. Молитвата низ своите книжевни видови и форми во лириката, содржи константни форми кои подоцна ќе бидат извор на рановизантиската поезија. 

7.2. Сакралната поезија на Хелада се развива од култовите посветени на некои богови. Овој религиозен карактер на поетските форми, доаѓа од култот кон Аполон низ изразот на пајанот кој има молитвена содржина, а дитирамбот од култот кон Дионис. Нивната карактериктистика е во тоа што биле изведувани како пеени или низ танц, што говори за нивниот синкретичен карактер. Ако во овој контекст го вклучиме интересот кон молитвата, тогаш уште еднаш можеме да заклучиме дека: молитвата постои како лирска тема која одбележува значајни моменти од човечкиот живот на хеленскиот човек, вообличена низ формата на поетскиот израз. 

7.3. Треба да се истакне дека под поимот химна во антиката се подразбира општ поим за религиозна поезија.[2] Возвишените атрибути што таа ги опејува на свечен начин во слава на некое божество или јунак, претставуваат идеална структура за опевање на херојските атрибути на воините. Платон пишувајќи за музичките жанрови на далечното минато (Leges, III, 700), соопштува дека молитвите упатувани до боговите се нарекувани химни. На книжевноста ѝ се познати хомерските химни, а и примерите на молитви кои им биле упатувани на боговите во трагедиите од страна на хоровите, тн. химни-молитви.

 

Поспецијалните поетски облици со сакрален и молитвен карактер се подведени под поимот песна во значење на ода. Во нивниот подвид влегуваат епикинијата како поетска форма и пофалбата. Тие се определени како победнички, празнични и похвални песни, но нивното значење е во тоа што тие се најзначајниот пример на духовна поезија.

 

 Ваквата поделба на поетските форми во коишто е содржана молитвата во хеленската книжевност укажува на тоа дека сите тие форми се духовни песни кои имаат пагански карактер. (Hercman, 2004, 45-46) Подоцна, овие форми доживуваат еволуција во христијанската книжевност, која внесува ново поетско-книжевно мислење во старите пагански песни, но и нова семиолошка перцепција на  молитвата како книжевна форма.


[1] К. Ќулавкова, 1997, 154.

[2] А. Stamać & Z. Škreb, 1983, 485-530.

 


 

Користена литература:

 

Антологија на хеленската лирика. Скопје: Зумпрес,1996.
 
АРИСТОТЕЛ. За поетиката. Скопје: Македонска книга, 1979.
 
ЃУРИЌ, В. Историја хеленске књижевности. Београд: ЗУНС,1990.ÐURIČ, Miloš. Istorija helenske etike. Beograd: IGZ, 1976.
 
ЕЛИЈАДЕ, Мирча.  Историја на верувањата и на религиските идеи, том I, Од камено доба до елевсинските мистерии. Скопје: Табернакул, 2005.
 
ЗЕЧЕВИЋ, Слободан. Култ мртвих код Срба. Београд: Етнографски музеј, 1982.
 
MACKAIL, W. J. Select epigrams from the Greek anthology. Oxford: Longmans, Green and Co., 1890.
 
ПАВЛОВИЋ, Миодраг. Поетика жртвеног обреда. Београд: СКЦ, 1996.
 
ПАРИЗО, Роже. Сећање и реминисценција или Мнемосина и Музе. Во: Источник, број 3, Београд: Друштво источник, 1992.
 
ПЛАТОН: Гозба или за љубовта. Федар. Скопје: Македонска книга, 1979.
 
ПЛУТАРХ. О музици. Зрењанин: Будучност, 1975.
 
PULLEYN, Simon. Prayer in Greek Religion. Oxford: Clarendon Press, 1997.
 
TATARKJEVIČ, Vladislav. Istorija šest pojmova. Beograd: Nolit, 1988.ЏЕМС, О. Е. Упоредна религија. Београд: Матица српска, 1990.
 
ЌУЛАВКОВА, Катица. Тетратки Скопје: Менора, 1997.
 
FREJDENBERG, Mihajlovna Olga. Mit i antička kniževnost. Beograd: Prosveta, 1987.
 
HAJDEGER, M.  Mišlenje i pevanje. Beograd: Nolit, 1982.
 
HEILER, Friedrich. Prayer: A Study in the History and Psychology of Religion. London: Oxford University Press, 1932.
 
HERCMAN, Jevgenij. Vizantijska nauka o muzici. Beograd: Clio, 2004.
 
ХОМЕР. Илијада. Скопје: Македонска книга, 1982.
 
ХОМЕР. Одисеја. Нови Сад: Матица Српска, 1985.
 
Stamać, А.  & Škreb, Z. Uvod u književnost. Zagreb: GZH, 1983. 


Видео содржини

Поуки од Светите Отци

dobrotoljubie

Наука и Култура

Мај 10, 2020
3.angeli.so.truba

Емануел Рембер: Читањето е убава мрзеливост и вистински лек

-Чудно е тоа што изолацијата ја доживувам како миг во кој сè е замрзнато. Секако дека сè уште пишувам дневник. Но, во суштина малку пишувам. По неколку реченици на врвот од изолацијата. Ме обзема некое нерасположение. Оваа нова состојба ме води кон некоја…
Април 29, 2020
3.angeli.so.truba

„Ако има волја има и начин“ – Џорџ Бернард Шо

Бидете секогаш чисти. Бидејќи вие сте прозорот низ кој го гледате светот. Демократијата е процес кој ни гарантира дека никој нема да владее подобро од тоа што заслужуваме. Кога човек сака да убие тигар, тоа се нарекува спорт. Кога тигар сака да убие човек,…

Вангел Наумовски уметник кого Салвадор Дали го нарече „сликар од бајките“

Апр 06, 2020 Ликовна уметност 428
3.angeli.so.truba
Со името на охридскиот сликар Вангел Наумовски (22. 3. 1924, Охрид – 13. 6.2006, Охрид),…

Мала Историја на Христијанството и на Светот

Јан 12, 2020 Друго од култура 920
Mudreci.pustina1
Св Јован Крстител е дете на Првосвештеникот Захарије и Елисавета. Захарие веднаш беше…

Скопје и Истанбул се среќаваат во јазикот, литературата, историјата

Ное 24, 2019 Литература 1151
7.Vselenski.sobor
– Градовите ја имаат функцијата на поврзување луѓе, вери и народи, како и нивните…

Беседи

БEСEДА  за лажнитe учитeли

БEСEДА за лажнитe учитeли

Чoвeкoт на oвoј свeт e вo вoјна. Бoрбата e нeпрeстајна, а нeпријатeлитe сe мнoгубрoјни. Пoмeѓу најoпаснитe нeпријатeли спаѓаат лажнитe учитeли. Самo акo чoвeчкиoт ум e впeрeн вo Бoга, чoвeкoт ќe...

Митрополит Струмички Наум: Екстремно одрекување – екстремни дарови (01.08.2020)

Митрополит Струмички Наум: Екстремно одрекување – екстремни дарови (01.08.2020)

Спомнатите и ветени од Бог екстремни дарови, не се однесуваат толку на материјалното колку на духовното. Тоа се даровите на умно-срдечната молитва, на суштинско просветлување на умот, на расудување, на...

Митрополит Кумановско-осоговски д-р Григориј:Ние сме возљубени Божји созданија, кои имаат можност да создадат сопствен начин на постоење...“

Митрополит Кумановско-осоговски д-р Григориј:Ние сме возљубени Божји созданија, кои имаат можност да создадат сопствен начин на постоење...“

Епископскиот чин што денеска преку вас го примам, го разбирам како служење, што во себе ги обединува и најголемата чест и свеста за сопственaтa немоќ. Има ли поголема чест и...

Митрополит Струмички Наум: Бесчувствителност (25.07.2020)

Митрополит Струмички Наум: Бесчувствителност (25.07.2020)

Инаку, ако дозволиме прелеста да навлезе во нас, дали преку страстите на срцето (сластољубие и среброљубие) или преку страста на паднатиот ум (славољубие), таа потоа станува сеопфатна состојба која ги...

Викарен Епископ Јаков Стобиски:„Не плашете се да страдате...“

Викарен Епископ Јаков Стобиски:„Не плашете се да страдате...“

Се одрекуваме од Крстот Христов ако на прекорот враќаме со гнев и бунт, праведен или неправеден, без разлика. Се одрекуваат од Крстот Христов децата кои се непослушни кон родителите, оти...

БEСEДА  за спасeниe на душата какo крај на вeрата

БEСEДА за спасeниe на душата какo крај на вeрата

Никoј нe патува заради патoт туку заради нeкoј или заради нeштo, штo гo oчeкува на крајoт на тoј пат. Никoј нe гo фрла јажeтo вo вoдата вo кoја нeкoј сe...

Митрополит Струмички Наум: Прелест на умот и прелест на срцето (18.07.2020)

Митрополит Струмички Наум: Прелест на умот и прелест на срцето (18.07.2020)

Како што рековме, има лажна состојба (прелест) на умот, но има и прелест на срцето. Првата прелест настанува поради прифаќање и усвојување лажни мисли, а втората од прифаќање и усвојување...

Архиепископот г.г. Стефан:Продолжи ги богољубивите и родољубивите дела

Архиепископот г.г. Стефан:Продолжи ги богољубивите и родољубивите дела

    Со денешниов чин, преку Светиот Дух, врз тебе се изли љубовта Божја[6], и тој дар ќе ти помага со љубов да им служиш на луѓето и да ги исполнуваш задолженијата...

Партениј Епископ Антаниски и Игумен Бигорски:Да си биде епископ значи да се биде прв во служењето

Партениј Епископ Антаниски и Игумен Бигорски:Да си биде епископ значи да се биде прв во служењето

Да се биде епископ, преемник на апостолската благодат, значи да се биде прв не во превласта, не во некакви привилегии, туку во одговорноста и во служењето на другите за добро,...

« »