логоFacebookTwitterYouTubeeMail


(Игумен Евмениј)

Со овој психијатриски термин, карактеристичен за обичниот говор, се означуваат луѓето кои со крајно слепило и страственост го посветуваат својот живот во служењето на една работа или на една идеја, и кои се подготвени поради таа работа или таа идеја да ги згазат причините на здравиот разум, а често пати и моралните норми.

Matka.Vecherna.jpg

На Православието му е туѓ секој фанатизам. Православната организација на душата е хармонична. „Православието е здрав начин на живот“, како што се изрази еден мудар духовник. Но меѓу православните можат сè повеќе да се сретнат токму фанатици, т.е. луѓе кои се фиксирале само на една мисла, на еден правец, на една заповед, кои заборавиле дека Божјата заповед е „многу широка“, или кои преку чувствителноста на срцето не ја спознале неопходноста дека Христовото учење треба да се прифати во сета негова полнота. Пример за ваквата фиксација само за еден предмет во севкупната разновидност на христијанството може да биде дури и врвот на добродетелта – молитвата, поточно, нејзиното субјективно доживување како повод за човекот во „молитвената осаменост да се огради од злиот и суров свет“.

Но, како да одредиме дали човекот навистина престојува во молитва, или влегол во областа на фанатизмот, од која е пожелно што порано да го извлечеме, инаку работата може да поприми најнепредвидлив пресврт? Извонреден одговор на ова прашање дава преподобен Јован Лествичник: „Кога стоиш на молитва, а твојот брат затропал да те замоли за нешто, остави ја молитвата и послужи му на братот, затоа што молитвата е твоја лична добродетел, а да се пружи љубов е нешто неспоредливо поголемо и во неа е полнотата на совршенството“.

Овој принцип може да биде лакмус-хартија и за многу други ситуации.

Човекот е социјално битие. Бог нè создал за настан во љубовта. Човекот што поседува социјално чувство е далеку од фанатизмот. Бидејќи социјалното чувство во својата формулација е облик на дејствена љубов кон ближниот, неопходно е да му дадеме проширена формулација.

„Социјалното чувствување е инстинктивна и во исто време свесна и управувана способност да се гледа со очите на другиот, да се слуша со ушите на другиот, да се чувствува со срцето на другиот. Тоа е способност која се потпира на чувствувањето на припадноста кон групата и народот, способност за длабока емоционална комуникација со луѓето, интерес за процесите кои се одвиваат во општеството, вера во луѓето, способноста да се биде отворен, искрен и слободен во дијалогот, оптимизам и историско сеќавање, подготвеноста да се сослуша критиката, трезвено да се оценат своите способности, да се признае својата несовршеност, подготвеноста да се манифестира добрина, сочувство и иницијатива“ (Алфред Адлер, За невротичниот карактер, Универзитетска книга, 1997, стр. 20-21).

Ако некој занес (сметајќи ги тука и поединечните религиски прашања) се става над единството со останатите луѓе, со одземање на правото на оние со сопствено гледиште, непријателство и омраза поради тоа што тие се поинакви, тогаш настанува реална опасност од фанатизам. Добро е ако со фанатизмот се среќаваме исклучиво како недоразбирање на ниво на теоретски неправилно сфатени вистини. Далеку потешко е ако фанатизмот почнал да се манифестира како психичко растројство. Забележано е дека првото му претходи на второто.

Како и параноиците, фанатиците се луѓе со „преценети идеи“, крајно еднострани и субјективни. Од параноиците ги разликува тоа што тие обично не ја истакнуваат во преден план својата личност, туку повеќе или помалку некористољубиво ја потчинуваат својата дејствителност на овие или оние идеи со општ карактер. Тежиштето на нивните идеи не се наоѓа во самите идеи, туку во нивната примена во животот – резултатот на тоа е што нивната дејственост на интелектот најчесто се повлекува кај нив во втор план во споредба со волјата, придвижена со длабок афект…

Афектите на фанатикот, како и нивните идеи, не се одликуваат со богатство. Тоа се луѓе не само на една идеа, туку и на една страст. Бидејќи обично се лишени од грубо користољубие и таков неприкриен и сеопфатен егоизам, кој е својствен на параноиците, фанатиците, меѓутоа, се ретко способни да манифестираат душевна топлина кон луѓето. Поради тоа нивната волја и насоченост на нивното делување може да бидат исправени од страна на мудриот пастир, кој мора да има стрплив пристап кон овие луѓе, кои во религиозниот живот бараат повеќе самореализација, отколку служење.

Треба да кажеме дека здравата и благодатна атмосфера ба црковниот живот, топлината на братските односи во парохијата или манастирот, може да ја ублажат нездравата насоченост на фанатикот, и да ја упатат на потребниот колосек. Поради тоа е неопходно постојано пастирско внимание кон таквите верници. Духовникот може со помош на убави зборови, разговори, искрен однос и со својот живот, да им покаже дека, да се сочува полнотата и искреноста на човечките релации во црковната заедница и надвор од неа, е далеку поважно, отколку да се исполнат огромен број на надворешни принципи и прописи на црковно-типикалниот живот, ако при тоа биде изгубен духот на љубовта и братското разбирање.

Фанатизмот кој се манифестира во вонцрковната средина е исклучително опасен. Главната сила на фанатиците се состои во нивната нескршлива волја која им помага без колебање да го остваруваат тоа што го сметаат за потребно. За гласот на убедувањето тие се глуви, сета нивнат страсна, но едноставна ефикасност се наоѓа во целост во служба на нивното убедување, а отпорите и гонењата само ги зацврстуваат. Во личните односи тие се најчесто или рамнодушно студени, или обврзано строги. Човечката мака не ги допира и бездушната суровост неретко претставува нивно главно својство. Челичната волја ги прави фанатиците опасни за општеството.

Психијатрите обично со нив се среќаваат како со водачи на нови религиозни струи и секти. Неретко под нивно раководство се извршувале свирепи дела и чудовишни злосторства: себеизмачувања, мачења и убиства. Животниот пат на фанатикот се одредува со неговото внатрешно битие: тоа е човек на борба, кој ретко минува без судир со реалноста. Отсуството на дар на разумност лесно го доведува до судир со законот и општествениот поредок.

Извадок до книгата „Пастирска помош на душевно болни“

од игумен Евмениј,

ЃаконијА, Велес 2007.

Извор: Ортодоксија и ортопраксија

 



Видео содржини

Поуки од Светите Отци

krusevoexport

Духовност

Ноември 25, 2018

Акатист кон свети Нектариј Егински

КОНДАК 12Трудејќи се, си ја умножил благодатта дадена од Бога, рабу Божји, добар и верен Нектариј, затоа направи и ние да ја завршиме духовната работа и стекнувајќи ја заработката, да Му запееме на Христа: Алилуја!
Октомври 30, 2018

Житие на преподобна Параскева – Петка (Епиватска или Трновска)

Света и преблажена маченичко Христова Параскево, убавино на девственичките, пофалбо на мачениците, пример за чистота, огледало на велокодушните, восхит на премудрите, чуварко на верата христијанска, изобличителке на лагата идолска, поборничке на Божественото…

Светскиот првак Адам Ондра во посета на Бигорскиот и Рајчичкиот манастир

Окт 28, 2018 Настани 756
Деновиве нашите две свештени Обители, Бигорски и Рајчица, ги посети во светски рамки…

ПРЕПОДОБЕН ПАХОМИЈ ВЕЛИКИ

Окт 18, 2018 Житија 1035
Паралелно со преподобниот Антониј Велики, основачот на пустинското, анахоретско монаштво,…

СВЕТИ ЕФРЕМ СИРИН ЖИВОТОПИС, ТВОРЕШТВО И КАРАКТЕРИСТИКА

Окт 18, 2018 Житија 983
Над сè, свети Ефрем си останува прекрасен проповедник – амвонот е почеток и крај на…

Беседи

Митрополит Струмички Наум - Моќно превентивно или ризично куративно

Митрополит Струмички Наум - Моќно превентивно или ризично куративно

Бог е совршен, и како совршен, сѐ што прави – прави совршено. Кога Бог го направи човекот, всушност, направи бог – иако не по природа. Направи човекобог, кој треба да...

Жарко Ѓорѓиевски - Недела на преподобна Марија Египетска

Жарко Ѓорѓиевски - Недела на преподобна Марија Египетска

Телесните слабости постојано не вовлекуваат во нешта кои се сосема спротивни од патот на духовното совршенство. Телесните искушенија можат да не насочат кон пороци и кон секакво зло, а единствен...

Митрополит Струмички Наум: „Учителка“

Митрополит Струмички Наум: „Учителка“

Ајде повторно и оваа година – како во годините наназад, на Нејзиниот ден, да го обновиме нашиот подвиг – молитвеното правило „Богородице Дево...“ Оваа молитва, за нас раслабените, е последна...

БEСEДА за сeмoќта на збoрoт Бoжји

БEСEДА за сeмoќта на збoрoт Бoжји

Нo пoстoи рeд и начин пoмeѓу тваритe, видлив и дoстапeн за нас луѓeтo, а пoстoи рeд и начин нeвидлив и нeдoстапeн. Спoрeд тoј нeвидлив и нeдoстапeн рeд и начин, кoј...

Празникот Благовештение – првиот цвет на Пасхата

Празникот Благовештение – првиот цвет на Пасхата

Ете она што дојде да нѐ повика, сега ни се јави: Бог надумно се соединува со луѓето; со гласот на Архангелот прелеста се изгонува, а Дева радост прима; небото слегува...

Викарен Епископ Стобиски г. Јаков: Жртвена прегратка (31.03.2019)

Викарен Епископ Стобиски г. Јаков: Жртвена прегратка (31.03.2019)

Ако ги приклониме колената, а во срцето свое, во вистинскиот храм во кој Бог се вселува, не го поставиме Крстот, сме го промашиле суштинското значење на празникот, затоа што тоа...

О. Жарко Ѓорѓиевски ✥ Недела Крстопоклона (III Недела на Великиот Пост) ✥ 31.03.2019

О. Жарко Ѓорѓиевски ✥ Недела Крстопоклона (III Недела на Великиот Пост) ✥ 31.03.2019

Според својата слободна волја човекот паднал во грев, па затоа и според својата слободна волја треба да се лекува и на крајот излечи од гревот и смртта. Бог не ги...

Викарниот Епископ Стобиски г. Јаков : „Ако нашата молитва не го опфати целиот свет, не сме Христови и не сме деца на Пресвета Богородица“

Викарниот Епископ Стобиски г. Јаков : „Ако нашата молитва не го опфати целиот свет, не сме Христови и не сме деца на Пресвета Богородица“

Знаеме дека за секој дар што од Бог го добиваме, го добиваме од Неа и преку Неа, и поради Нејзините молитви, бидејќи самите со ништо не сме го заслужиле. Сѐ...

Протоереј Драган Јанковски: Втора недела од Велигденскиот пост

Протоереј Драган Јанковски: Втора недела од Велигденскиот пост

Човекот кога му прави добро на својот ближен, тоа е вистинска добродетел, која Му е угодна на Бога. Оваа вистина ја посведочува и самиот Господ Исус Христос, бидејќи не само...

« »