логоFacebookTwitterYouTubeeMail


КРШТЕВАЊЕ


Александар Шмеман





Таинството на водата



Во нашите богослужбени книги светото Таинство Крштевање започнува со следното упатство:

Свештеникот влегува во олтарот и облекува бела облека. При запалени свеќи, тој кади околу садот со водата, ја остава кадилницата и се поклонува.

Во наше време на малкумина им е јасно дека тоа упатство е сè што останало од најголемиот празник на раната Црква - пасхалното чествување на Крштевањето и кршталното чествување на Пасхата.

Го нагласуваме ова уште еднаш, зашто, дури и да е невозможно повторно да ги обединиме Крштeвањето и Пасхата, пасхалниот карактер на Крштeвањето, врската меѓу Крштeвањето и Пасхата остануваат клуч не само за Крштeвањето, туку и на целата христијанска вера. Основното упатство во богослужбените книги ни напоменува дека тој пасхален карактер на празникот треба да биде запазен. На прво место, тоа означува празнувањето на Крштeвањето да се извршува од Црквата, односно - со учество на народот Божји и да се доживува како настан во кој таа се утврдува како премин -Пасха - од „овој свет“ во Царството Божјо; како учество во решавачките настани на Христовата Смрт и Воскресение. Правилното празнување на Крштeвањето е извор и појдовна точка на посакуваното од наша страна литургиско возобновување и преродба. Во тоа таинство Црквата ја разоткрива пред себе полнотата на сопствената природа и постојано се возобновува како заедница на крстените. Во светлината на таа важна функција на Крштeвањето – постојано да се возобновува Црквата – колку несвидни и погрешни, од литургиска гледна точка, изгледаат нашите кратки, „приватни“ крштeвки, лишени од секаква торжественост, извршувани во отсуство на Црквата, сведени на елементарен минимум. Да се потсетиме дека насекаде и секогаш кога се празнува Крштевањето се наоѓаме – макар и духовно! – во предвечерието на Пасхата, во самиот апогеј на Велика Сабота, во почетокот на онаа неповторлива ноќ којашто секоја година ни ги отвора вратите кон Царството Небесно.


Крштевањето започнува со торжествено осветување на водата. Но, слабеењето на врската со Литургијата достигнало до таа мера што некои свештеници речиси и го пропуштаат тоа осветување. И навистина, зошто да го извршуваме целиот тој релативно долг обред на осветување, кога е многу полесно да излееме неколку капки претходно осветена „осветена вода“ во кршталната бања, и Крштевањето да го извршиме со попрскување на детето со неколку капки „осветена вода“, кога тоа се смета за неопходен и доволен услов за реализација на чинот. За десет минути човекот станува христијанин – член на Телото Христово, осветен сад на Светиот Дух, сограѓанин на светиите! Останува само да се издаде крштеницата. Не е чудно што за повеќето луѓе денес не само Крштевањето, туку и целата Црква со своите на прв поглед неразбирливи и архаични обичаи им изгледа целосно неумесна, и тие едноставно ја напуштаат, за на друго место да бараат духовна храна, без која човекот не може да живее.


Затоа е важно да разбереме дека токму водата ни ја открива смислата на Крштевањето, и дека тоа се случува во осветувањето на водата пред самото Крштевање. Крштевањето не само што започнува со осветувањето на водата, но во тоа осветување се разоткриваат и сите димензии на кршталното Таинство, неговата космичка содржина и значење. Осветувањето на водата го пројавува органскиот карактер на Крштевањето, разоткривајќи ја неговата врска со светот и со материјата, со животот во сите негови пројавувања. И ако денес во богословските учебници Крштевањето се претставува  како речиси магично дејство, ако тоа престанало да биде извор и постојана појдовна точка на богослужењето и благочестието, тоа е токму затоа што Крштевањето било одвоено од „таинството на водата“, коешто е негов вистински контекст и значење.

Водата несомнено е еден од најдревнитре и најуниверзални религиозни символи. Од христијанска гледна точка, важни се три димензии на таа символика. Првата можеме да ја наречеме космичка. Без вода нема живот, и затоа „примитивниот“ човек ја поистоветува водата со принципот на животот и во неа ја гледа световната prima essentia, „... и Духот Божји лебдеше над водата“ (Битие 1:2). Но ако водата го одразува и го символизира светот како космос и живот, во исто време таа е символ на разрушување и на смрт. Таа е таинствена длабочина, којашто убива и уништува, темно пребивалиште на демонски сили, образ на ирационалното, првичното во светот. Принцип на животот, живототворната сила и принцип на смртта, силата на разрушувањето – тоа е фундаменталното двојствено восприемање на водата во религиозниот светоглед на човекот. И на крај, водата е символ на очистувањето, на чистотата и, следствено, на препородувањето и возобновувањето. Таа ја измива нечистотијата и го воспоставува првобитниот девствен образ на земјата. Библијата и целиот библиски расказ за создавањето, за падот во грев и за спасението се проникнати со таа основна религиозна символика на водата, којашто има свои корени во нејзините саморазбирливи и природни атрибути. Ја откриваме водата во почетокот, во првата глава од книгата Битие, кадешто таа го символизира самото создавање, космосот, којшто го радува Творецот, зашто ја одразува и ја возгласува Неговата слава. Ја откриваме како гнев, осудување и смрт во расказот за потопот и уништувањето на фараонот и неговата војска под брановите на Црвеното Море. Ја откриваме како средство за очистување, покајание и проштевање во Крштевањето на св. Јован Предтеча, во потопувањето на Христос во водите на реката Јордан, и во последната негова заповед: „Одете и крштевајте...“

Создавањето, падот во грев и искупувањето, животот и смртта, воскресението и вечниот живот – сите суштински димензии, целата содржина на христијанската вера се обединети и поврзани во една внатрешна самозависност од еден единствен символ. Првичната најважна смисла и сила на тој символ е дека тој го соединува она што било разурнато, разделено и осакатено. Во едно такво разбирање осветувањето на водата пред Крштавањето престанува да е она во коешто на крај сме го претвориле – нешто како претходна церемонија по слободен избор, којашто само треба да произведе „материјал за Таинството“.  Осветувањето станува она што било од самиот почеток – епифанија, откровение на вистинската смисла на Крштевањето како космички, еклисиолошки и есхатолошки акт. Космички, зашто е таинство на Новото Создание; еклисиолошки, зашто е таинство на Црквата; есхатолошки, зашто е таинство на Царството. И така, само ако го разбереме таинството на водата, ќе разбереме зошто човекот прво треба да го потопиме во вода, ако сакаме да го спасиме.  






Александар Шмеман
„Од вода и од Дух“

(подготви: д-р Драган Михајловиќ)
 

 



Поуки од Светите Отци

krusevoexport

Духовност

Декември 09, 2019
7.Vselenski.sobor

Почитување на Пресветата Мајка Божја

Таа е заштитничка и покров на христијанскиот род. Како Мајка на Синот Божји, таа има најголема слобода и моќ пред престолот Божји, и нејзе Црквата, по Бога, најмногу ја почитува и прославува во своите безброј молитви и химни, како најсилна заштитничка и…
Декември 05, 2019
7.Vselenski.sobor

Митрополит Струмички Наум: ВОВЕДЕНСКИ РАЗМИСЛУВАЊА

Премногу размислуваме во категоријата Бог – човек, наместо во категоријата личносни односи. Религиозниот човек размислува во рамките на првата категорија, а црковниот човек размислува и дејствува во откровението на втората категорија.Догматиката е многу…

Старец Георгиј Капсанис: МОНАСИТЕ СЕ ЕКСПЕРТИ ВО НАУКАТА НА ПОКАЈАНИЕТО

Луѓето прво треба да го распнат и да го погребат своето поранешно „јас“ (т.е. егоизмот,…

Свети великомаченик Димитриј Солунски

Ное 09, 2019 Житија 144
st-demetrius
Благочестивиот Димитриј пред царевите ги поставил Божјите заповеди. Го возљубил Господ…

Митрополит Струмички Наум-Царството небесно прилега... на простување (19.08.2017 )

Ное 07, 2019 Беседи 347
7.Vselenski.sobor
Честопати и мене ме прашуваат зошто примам или им помагам на луѓе за кои мнозина од…

Беседи

БEСEДА за сoвршeниoт чoвeк

БEСEДА за сoвршeниoт чoвeк

Eдинствoтo на вeрата, браќа, и пoзнавањeтo на Синoт Бoжји, Гoспoда Исуса Христа Спаситeлoт, сoeдинува двајца луѓe вo eдeн чoвeк, илјада луѓe вo eдeн чoвeк и мнoгу милиoни луѓe вo eдeн...

Митрополит Струмички Наум: ВОВЕДЕНСКИ РАЗМИСЛУВАЊА

Митрополит Струмички Наум: ВОВЕДЕНСКИ РАЗМИСЛУВАЊА

Премногу размислуваме во категоријата Бог – човек, наместо во категоријата личносни односи. Религиозниот човек размислува во рамките на првата категорија, а црковниот човек размислува и дејствува во откровението на втората...

Арх.Партениј Бигорски: За разумноста и безумието

Арх.Партениј Бигорски: За разумноста и безумието

Следствено, грев е човек да биде острастен кон материјалните нешта, кон земните блага, кои се минливи и му се дадени на човека да му послужат за добро, а не тој...

митр. Павел Сисанијски: Сите за еден

митр. Павел Сисанијски: Сите за еден

 Бог Го покажа Своето човекољубие не со евтини слова, но со принесувањето на Својот Син. Христос се појави во светот, со низа конкретни дела на љубовта. Првото дело е наклонетоста...

Митрополит Струмички г. Наум: Познанието на Бог е едноставно својство на просветлениот ум

Митрополит Струмички г. Наум: Познанието на Бог е едноставно својство на просветлениот ум

Посебно по воплотувањето Христово и Неговиот Домострој на нашето спасение, ѓаволот станува како играчка со која малите деца си играат (свети Атанасиј Велики) или како спаринг-партнер за оние што се...

о. Горан Стојчевски: Дар на светот, икона на човекот, учителка на послушанието, педагог на служењето, првиот исихаст, родителка на вечниот живот, божествен цвет на сè создадено

о. Горан Стојчевски: Дар на светот, икона на човекот, учителка на послушанието, педагог на служењето, првиот исихаст, родителка на вечниот живот, божествен цвет на сè создадено

 Таа единствена тихувателка и патоводителка низ исихијата, нè приведува во заедницата од која се откинавме, а еве повторно ни е дадена можност, не само да се вратиме, туку да црпиме...

Арх. Јован Крестјанкин - Да ги оживееме срцата  поради Бог !

Арх. Јован Крестјанкин - Да ги оживееме срцата поради Бог !

Денес, драги мои пријатели, поученоста од животот на старозаветните праведници ме наведува со вас да зборувам за верата. Имено, нивната големина е одредена само со верата, точно живата и дејствителна...

Викарен Епископ Јаков Стобиски:  „Епископот седи на место и во обличје Христово“

Викарен Епископ Јаков Стобиски: „Епископот седи на место и во обличје Христово“

 Епископот не станува Епископ поради некаква своја заслуга, туку исклучиво по благоволение Божјо, во послушание кон Светиот Архиерејски Синод, поради молитвите, и најважно од сѐ, заради потребите на Црквата. Затоа,...

Митрополит Струмички Наум: Самооправдувањето е одрекување од Богочовекот Христос како наш урнек...

Митрополит Струмички Наум: Самооправдувањето е одрекување од Богочовекот Христос како наш урнек...

 Страшна е потребата на човекот да се самооправдува; за мене, дури најпогубната појава од сите гревовни појави во човековиот душевен и ментален свет. Самооправдувањето е главна карактеристика на паднатиот човек,...

« »